57 khu công nghiệp, cảng biển, sân bay Long Thành: Đồng Nai vẫn 'mắc kẹt' ở bài toán logistics số?
Sáng 1/11, tại Hội thảo chuyên đề: Phát triển hệ sinh thái các đô thị thông minh logistics, cảng hàng không, cảng biển (DIGIFEST Đồng Nai 2026), đại diện Sở Xây dựng TP. Đồng Nai và Vietnam Post đề xuất các giải pháp tích hợp quy hoạch, số hóa điểm bàn giao và xây dựng cơ chế điều phối đa chủ thể.
Các giải pháp hướng đến kết nối đồng bộ hệ thống khu công nghiệp, cảng biển, sân bay Long Thành. Qua đó nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa và năng lực vận hành logistics trên địa bàn.
Hạ tầng lớn không thể vận hành rời rạc
Ông Dương Văn Hiếu - Phó giám đốc Sở Xây dựng TP. Đồng Nai, cho rằng địa phương đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển hệ thống logistics quy mô lớn.
Toàn tỉnh hiện có 57 khu công nghiệp, với tổng diện tích 21.581,22 ha; hệ thống cảng biển gồm 4 khu bến, trong đó có Phước An, Gò Dầu - Phước Thái, cùng các cảng đường thủy nội địa. Đáng chú ý, Cảng hàng không quốc tế Long Thành sẽ bổ sung một đầu mối vận tải hàng không quan trọng.
Với đầy đủ 4 phương thức vận tải gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy và hàng không, Đồng Nai có điều kiện hình thành mạng lưới logistics đa phương thức.
Tuy nhiên, lợi thế về hạ tầng chưa đồng nghĩa với khả năng kết nối và khai thác hiệu quả. Bởi, các khu công nghiệp, cảng biển, sân bay và doanh nghiệp vận hành theo những hệ thống riêng, việc tổ chức luồng hàng, chia sẻ dữ liệu và phối hợp xử lý phát sinh sẽ gặp nhiều trở ngại.
Theo ông Hiếu, bài toán đặt ra không dừng ở việc phát triển thêm hạ tầng, mà phải tổ chức lại cách quy hoạch và vận hành trên nền tảng dữ liệu. Từ yêu cầu đó, đại diện Sở Xây dựng TP. Đồng Nai đề xuất 4 định hướng trọng tâm.
Trước hết là tích hợp quy hoạch dựa trên dữ liệu, thay vì xem từng công trình, tuyến vận tải hay khu chức năng như những cấu phần độc lập.
Cách tiếp cận này cần tính đến mối liên kết giữa nguồn hàng, điểm tập kết, cảng biển, sân bay và các tuyến vận chuyển. Từ đó giúp nhận diện nhu cầu thực tế và tổ chức mạng lưới phù hợp.
Một công cụ được đề cập là Digital Twin (bản sao số). Công nghệ này có thể hỗ trợ dự báo luồng hàng, mô phỏng các kịch bản vận tải và đánh giá hiệu quả kinh tế trước khi quyết định đầu tư.
Nhờ đó, cơ quan quản lí có thêm cơ sở để lựa chọn phương án phát triển hạ tầng, hạn chế nguy cơ đầu tư thiếu đồng bộ hoặc không sát nhu cầu khai thác.
Cùng với quy hoạch, cơ chế vận hành đa chủ thể cũng là vấn đề cần được giải quyết. Bởi hệ sinh thái logistics liên quan đến nhiều bên, từ cơ quan quản lí, chủ hàng, đơn vị vận tải đến doanh nghiệp khai thác cảng và các nhà cung cấp dịch vụ.
Nếu thiếu đầu mối điều phối và quy trình phối hợp rõ ràng, dữ liệu dù được số hóa vẫn khó chuyển thành hiệu quả vận hành thực tế.
Đáng lưu ý, hạ tầng dữ liệu dùng chung phải được chuẩn hóa để các hệ thống có thể kết nối, trao đổi thông tin. Đây là điều kiện để các bên theo dõi trạng thái hàng hóa, cập nhật tiến độ và phối hợp xử lý khi phát sinh chậm trễ.
Việc triển khai cũng cần có lộ trình, lựa chọn những luồng hàng và hành lang vận tải đã sẵn sàng để thí điểm, thay vì đầu tư công nghệ dàn trải.
Theo định hướng này, hiệu quả của logistics số cần được đo bằng kết quả vận hành cụ thể: hàng hóa lưu thông nhanh hơn, chi phí của doanh nghiệp giảm, hạ tầng được khai thác tốt hơn và giá trị gia tăng được cải thiện.
Nói cách khác, công nghệ chỉ thực sự phát huy tác dụng khi giải quyết được những điểm nghẽn trong chuỗi vận chuyển.
Số hóa điểm bàn giao, khép kín chuỗi logistics
Từ bài toán quy hoạch và kết nối hạ tầng, ông Lê Quốc Anh - Thành viên Hội đồng thành viên Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) cho rằng cần tập trung vào một khâu cụ thể trong chuỗi logistics: tổ chức vận hành và kiểm soát các điểm bàn giao hàng hóa.
Theo ông Quốc Anh, logistics liên quan đến nhiều chủ thể và công đoạn. Hàng hóa đi qua các khâu từ chủ hàng, đơn vị vận chuyển đến cảng, sân bay và các đối tác dịch vụ.
Nếu mỗi bên sử dụng một hệ thống quản lí riêng, thiếu chuẩn dữ liệu và quy trình xác nhận thống nhất, việc theo dõi trạng thái hàng hóa sẽ bị gián đoạn. Khi xảy ra sự cố, các bên cũng khó xác định trách nhiệm và thời điểm cần xử lí.
Vì vậy, Vietnam Post đề xuất mô hình vận hành gồm 3 lớp chức năng, được thiết kế theo đặc thù hàng hóa và yêu cầu của từng nhóm ngành.
Lớp thiết kế giải pháp (Design) được xây dựng theo đặc thù từng nhóm ngành hàng. Với hàng công nghiệp, các chỉ tiêu cần quan tâm là giao hàng đúng thời hạn, đầy đủ (OTIF) và chi phí trên mỗi đơn vị hàng hóa.
Đối với nông sản, trọng tâm là chuỗi lạnh, giảm hao hụt và bảo toàn giá trị sản phẩm. Trong khi đó, hàng thương mại cần đáp ứng yêu cầu về tốc độ và khả năng vận hành đa kênh.
Trên cơ sở thiết kế giải pháp, lớp thực hiện (Execution) tập trung kết hợp mạng lưới bưu chính, logistics của Vietnam Post với năng lực của các đối tác tại cảng biển, sân bay và khu công nghiệp. Sự phối hợp này nhằm tổ chức các công đoạn vận chuyển, giao nhận và bàn giao hàng hóa xuyên suốt hơn.
Lớp quản trị (Governance) tập trung số hóa các điểm bàn giao và chuẩn hóa quy trình xử lý sự cố. Đây là khâu có ý nghĩa quan trọng, bởi chỉ cần thiếu xác nhận ở một điểm trung chuyển, dữ liệu về hành trình hàng hóa có thể bị đứt đoạn.
Vietnam Post đề xuất chuẩn hóa trạng thái bàn giao theo quy trình Đề nghị bàn giao → Xác nhận tiếp nhận; đồng thời thiết lập quy trình xử lý sự cố theo các bước Mở sự cố → Chuyển cấp xử lý → Đóng sự cố.
Việc chuẩn hóa này giúp các bên nhận biết rõ hàng hóa đang ở trạng thái nào, ai chịu trách nhiệm tiếp nhận và sự cố được chuyển đến cấp xử lí nào.
Quan trọng hơn, quá trình bàn giao không còn phụ thuộc hoàn toàn vào trao đổi thủ công giữa các đơn vị, mà được ghi nhận và theo dõi trên hệ thống.
Để kết nối các khâu vận hành, Vietnam Post giới thiệu VLP (Nền tảng Vận hành Logistics) với kiến trúc mở, cho phép kết nối qua API với Cảng hàng không quốc tế Long Thành, cảng Phước An và các khu công nghiệp.
Nền tảng hướng đến điều phối dữ liệu, theo dõi luồng hàng, nhận diện sớm nguy cơ chậm trễ và lưu vết các quyết định theo thời gian thực.
Điểm đáng chú ý là mô hình này không đặt một doanh nghiệp làm trung tâm xử lí toàn bộ chuỗi logistics. Thay vào đó, cơ chế vận hành được tổ chức theo hướng phối hợp 4 bên, gồm chính quyền Đồng Nai, chủ hàng, Vietnam Post và hệ sinh thái đối tác.
Mỗi bên đảm nhiệm vai trò riêng, nhưng cùng tham gia vào một quy trình kết nối và chia sẻ thông tin.
Lộ trình triển khai được đề xuất qua 5 bước: khảo sát nhu cầu, đánh giá tính khả thi, thống nhất giải pháp, thí điểm và mở rộng.
Cách làm này cho phép các bên kiểm chứng hiệu quả trước khi nhân rộng, đồng thời điều chỉnh mô hình theo đặc thù hàng hóa và điều kiện vận hành thực tế.
Có thể nói, kết nối quy hoạch hạ tầng với dữ liệu vận hành, từ tích hợp quy hoạch, chuẩn hóa dữ liệu đến xây dựng mô hình quản trị 3 lớp và cơ chế phối hợp 4 bên.
Đây là nền tảng để Đồng Nai từng bước hình thành hệ sinh thái logistics số, kết nối đồng bộ các khu công nghiệp, cảng biển, sân bay và doanh nghiệp.
.jpg)
