6 điều cấm kỵ đối với người bị bệnh tiểu đường

Vì sao bàn chân người tiểu đường dễ bị loét, nhiễm trùng?

Mới đây, một người đàn ông 56 tuổi (ngụ TP.HCM) sống chung với bệnh đái tháo đường tuýp 2 hơn 20 năm thấy lạnh và tê chân, liền dùng máy sấy tóc thổi nóng để “sưởi” và bị phỏng nặng ở bàn chân, phải chuyển đến cấp cấp cứu tại Bệnh viện Nhân dân 115.

Tại đây, qua thăm khám các bác sĩ ghi nhận bàn chân của bệnh nhân phỏng nặng, da đỏ rộp, nhiều vùng bỏng sâu. Vết bỏng lan rộng, có nguy cơ loét và nhiễm trùng, thậm chí đe dọa đến việc giữ lại bàn chân.

Bác sĩ Mai Trọng Trí - Khoa Nội tiết - cho biết: Đây không phải ca hiếm gặp. Nhiều bệnh nhân đái tháo đường lâu năm bị biến chứng thần kinh ngoại biên, dẫn đến cảm giác tê bì, lạnh hoặc mất cảm giác ở bàn chân. Họ thường có thói quen ngâm chân nước nóng, sưởi bằng than, hoặc dùng máy sấy tóc. Nhưng chính vì không còn cảm giác đau, họ không nhận ra nhiệt độ đã vượt quá mức chịu đựng, khiến bàn chân bị bỏng nặng. Từ bỏng đến loét, rồi nhiễm trùng và nguy cơ cắt cụt chi chỉ là một bước rất ngắn.

Theo bác sĩ Mai Trọng Trí, đái tháo đường là một trong những bệnh mạn tính phổ biến nhất tại Việt Nam. Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), Việt Nam có khoảng 3,8 triệu người mắc bệnh, nhưng gần một nửa trong số đó chưa được chẩn đoán.

Trong số những biến chứng nguy hiểm của đái tháo đường, bàn chân luôn là “tử huyệt” dễ bị tổn thương nhất.

Có 3 nguyên nhân chính lý giải bàn chân người bệnh dễ bị loét, nhiễm trùng gồm: Biến chứng thần kinh ngoại biên; bệnh mạch máu ngoại biên; suy giảm miễn dịch.

Biến chứng thần kinh ngoại biên gây mất cảm giác nóng, lạnh, đau. Người bệnh không phát hiện kịp thời những vết thương nhỏ, bỏng hay trầy xước.

Bệnh mạch máu ngoại biên làm giảm máu nuôi dưỡng chi dưới; vết thương khó lành, dễ hoại tử. Còn suy giảm miễn dịch là khi đã nhiễm trùng, cơ thể phản ứng kém; nhiễm trùng lan nhanh, dễ trở thành viêm mô tế bào, nhiễm trùng huyết.

Theo thống kê của Bộ Y tế, biến chứng bàn chân đái tháo đường chiếm tới 15–25% số bệnh nhân nhập viện điều trị biến chứng. Trong đó, khoảng 50% số ca phải cắt cụt chi bắt nguồn từ một vết loét nhỏ ở bàn chân.

Bác sĩ Trí nhấn mạnh: Trong cộng đồng, nhiều người bệnh đái tháo đường vẫn giữ thói quen sai lầm khi chăm sóc bàn chân như: Ngâm chân bằng nước nóng sau một ngày mệt mỏi; sưởi chân bằng bếp than, chăn điện, hoặc máy sấy tóc; tự ý cắt chai, cắt móng quặp; đi chân trần trong nhà, ngoài sân hoặc ra vườn.

“Chỉ một nốt bỏng nhỏ hoặc vết chai bị cắt sâu cũng có thể mở đường cho vi khuẩn xâm nhập. Với bệnh nhân đái tháo đường, vết thương ấy rất khó lành. Không ít trường hợp chỉ sau vài tuần đã tiến triển thành loét sâu, nhiễm trùng nặng, buộc phải cắt bỏ ngón chân, bàn chân, thậm chí cả cẳng chân”, bác sĩ Trí cảnh báo.

6 điều cấm kỵ và 8 điều cần làm

Để phòng ngừa biến chứng, bác sĩ Mai Trọng Trí khuyên những bệnh nhân đái tháo đường tuyệt đối không bao giờ làm 6 điều sau:

- Dùng máy sấy tóc, chăn điện, túi chườm nóng, than hồng, bếp lò, nước quá nóng để sưởi chân.

- Ngâm chân bằng nước nóng. Nếu vẫn muốn ngâm chân bằng nước ấm cần thử nhiệt độ nước trước (thử bằng mặt trong khuỷu tay hoặc nhiệt độ nhiệt kế khoảng 37–38 độ C, không quá 38 độ C).

- Đi chân trần trong nhà hay ngoài trời; tránh giày dép siết chặt.

- Tự ý cắt bỏ vết chai, mụn nước, móng quặp; không dùng thuốc làm bong da/chất ăn mòn.

- Dán băng cá nhân chặt lâu ngày, tránh miếng dán giữ nhiệt.

- Hút thuốc, vì làm tắc mạch, chậm lành vết thương.

Để bảo vệ bàn chân của mình người bị bệnh đái tháo đường cần làm 8 điều sau:

- Rửa chân bằng nước sạch, lau khô kỹ kẽ ngón.

- Dưỡng ẩm da (tránh bôi vào kẽ ngón để không ẩm ướt).

- Kiểm tra bàn chân (gan–mu–gót–kẽ-ngón-móng) bằng gương hoặc nhờ người nhà.

- Mang tất (vớ) cotton thấm hút, thay mỗi ngày, tránh tất có đường may cấn.

- Giày dép vừa vặn, mũi rộng, đế mềm, lắc giày trước khi mang xem có vật lạ bên trong không.

- Cắt móng thẳng, không khoét khóe. Nếu móng dày/quặp, hãy đến cơ sở y tế.

- Vận động phù hợp, kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu theo hướng dẫn.

- Tái khám bàn chân định kỳ: ít nhất 6–12 tháng/lần, sớm hơn nếu có tê, đau, biến dạng.

Nếu trong trường hợp lỡ bị phỏng hoặc có vết thương ở chân, bác sĩ Trí khuyến cáo người bệnh ngưng ngay nguồn nhiệt, làm mát bằng nước sạch mát (không đá lạnh trực tiếp) 10–20 phút trong 3 giờ đầu; không chọc vỡ bóng nước, không bôi kem/thuốc dân gian, nghệ, mật ong…; che phủ nhẹ bằng gạc sạch, nâng cao chân.

Đến cơ sở y tế ngay nếu bị phồng rộp lớn, rỉ dịch hôi, đau tăng, đỏ – sưng – nóng, sốt, đường huyết khó kiểm soát, vùng đen tím/không cảm giác.

Khi có dấu hiệu nguy hiểm như: Vết loét sâu/lan nhanh, mô đen hoặc tím; đau nhiều hoặc ngược lại không đau nhưng vết thương xấu; sốt, ớn lạnh, đường huyết tăng kéo dài; mùi hôi, mủ, viền đỏ lan; ngón chân lạnh, tái, tê, hoặc mất mạch mu chân… người bệnh cần đi khám sớm.

“Chúng ta nên nhớ rằng, lạnh – tê chân khác với việc cần sưởi nóng. Với người đái tháo đường, nhiệt có thể là kẻ sát thủ thầm lặng nếu sử dụng không đúng cách. Phòng ngừa mỗi ngày rẻ hơn nhiều so với điều trị loét, nhiễm trùng, cắt cụt. Bất cứ vết thương nào ở chân cũng xứng đáng được khám sớm bởi nhân viên y tế. Hãy chăm sóc đôi chân như “tài sản quý” của bạn – vì một bước đi an toàn, trọn vẹn”, bác sĩ Trí chia sẻ.