AI có thể giúp khủng bố nguy hiểm hơn theo cách ít ai ngờ?
Những kịch bản đáng sợ nhất về AI thường xoay quanh dịch bệnh nhân tạo, vũ khí hóa học hay thậm chí bom hạt nhân. Nhưng một nguy cơ gần hơn có thể nằm ở những việc đơn giản hơn nhiều như tìm thông tin, dịch tài liệu, lập kế hoạch và xử lí lỗi kĩ thuật.
Đó là lập luận của Ryan Brobst, Phó giám đốc Trung tâm Sức mạnh Quân sự và Chính trị thuộc Quỹ Bảo vệ các Nền Dân chủ (FDD), trong bài bình luận đăng trên Breaking Defense. Theo ông, các công ty AI và giới hoạch định chính sách đang dành nhiều chú ý cho nguy cơ vũ khí hủy diệt hàng loạt, trong khi các nhóm cực đoan có thể khai thác AI trước hết để làm những cuộc tấn công bằng vũ khí thông thường hiệu quả hơn.
Nỗi lo lớn nhất chưa chắc là nguy cơ dễ xảy ra nhất
OpenAI và Anthropic đều dành nhiều nguồn lực để ngăn các mô hình mạnh bị lợi dụng cho những mối đe dọa hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân. Đây là những kịch bản có thể gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng nếu AI giúp người dùng tiếp cận kiến thức chuyên môn vốn khó tìm hoặc khó hiểu.
Lịch sử cho thấy những nguy cơ này không hoàn toàn mang tính giả định. Năm 1995, giáo phái Aum Shinrikyo phát tán khí sarin trên tàu điện ngầm Tokyo, khiến nhiều người thiệt mạng và hàng nghìn người bị ảnh hưởng. Sáu năm sau, các bức thư chứa vi khuẩn bệnh than được gửi qua đường bưu điện tại Mỹ, làm 5 người chết và 17 người mắc bệnh.
Tuy nhiên, ông Brobst cho rằng hậu quả nghiêm trọng nhất chưa chắc là nguy cơ dễ xảy ra nhất. Phần lớn các vụ khủng bố hiện nay vẫn dựa vào súng, chất nổ và các phương tiện thông thường. Chỉ số Khủng bố Toàn cầu 2026 cũng cho thấy Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) cùng các nhánh vẫn nằm trong nhóm tổ chức khủng bố gây chết chóc nhất thế giới.
Vì vậy, mối nguy gần hơn có thể không phải một chatbot giúp tạo ra “siêu vũ khí”. Chỉ riêng khả năng tìm kiếm, dịch tài liệu, tổng hợp thông tin và hỗ trợ lập kế hoạch cũng có thể giúp những nhóm nhỏ khắc phục hạn chế về kiến thức, kĩ thuật và tổ chức, từ đó khiến các cuộc tấn công bằng vũ khí thông thường trở nên hiệu quả hơn.
Dấu hiệu từ IS và Boko Haram
The Guardian năm 2025 đưa tin IS đã phổ biến tài liệu hướng dẫn sử dụng công cụ AI cho người ủng hộ và tổ chức đào tạo trực tiếp. Ứng dụng phổ biến nhất vẫn là tuyên truyền và tuyển mộ, nhưng một số thành viên cũng tìm cách dùng AI cho những nhiệm vụ liên quan tới hoạt động bạo lực.
Nghiên cứu năm 2026 của chương trình nghiên cứu liên ngành về trí tuệ nhân tạo (AI) tiên tiến tại Đại học Cambridge (Anh) cho thấy xu hướng tương tự tại Boko Haram. Nhóm nghiên cứu phỏng vấn 27 cựu thành viên ở đông bắc Nigeria trong giai đoạn 2025 - 2026. Những người được hỏi cho biết cả hai nhánh của tổ chức này đã sử dụng ChatGPT, Claude, Gemini, Grok, Meta AI và DeepSeek trong công việc hằng ngày và một số hoạt động tác chiến.
Theo báo cáo, AI được dùng để hỗ trợ lập kế hoạch tấn công, xử lí trục trặc vũ khí và thiết kế thiết bị nổ. Dữ liệu trên cần được đọc thận trọng. Nghiên cứu chủ yếu dựa vào lời kể của cựu thành viên, không phải quan sát trực tiếp toàn bộ hoạt động của Boko Haram (một tổ chức khủng bố và phong trào Hồi giáo cực đoan hoạt động chủ yếu ở đông bắc Nigeria và khu vực lân cận). Nó cho thấy AI đã xuất hiện trong một số quy trình của tổ chức, nhưng chưa cho biết mức độ phổ biến trên toàn mạng lưới.
Các vụ bạo lực do cá nhân thực hiện cũng đặt ra câu hỏi tương tự. Sau vụ nổ Cybertruck bên ngoài khách sạn Trump ở Las Vegas ngày 1/1/2025, cảnh sát cho biết nghi phạm đã dùng ChatGPT để tìm thông tin phục vụ kế hoạch. Cảnh sát Las Vegas mô tả đây là trường hợp đầu tiên được biết tới tại Mỹ mà AI hỗ trợ một nghi phạm xây dựng thiết bị gây nổ.
OpenAI sau đó cho biết mô hình đã cung cấp những thông tin vốn có thể tìm thấy công khai trên internet và kèm cảnh báo an toàn. Vụ việc cũng không được nhà chức trách xác định đơn giản là một vụ khủng bố. Điểm đáng chú ý là chatbot đã được dùng như một trợ lí trong quá trình chuẩn bị hành vi bạo lực.
AI không cần tạo vũ khí mới để làm cuộc tấn công nguy hiểm hơn
Nhiều tài liệu kĩ thuật vốn đã tồn tại công khai. Trước đây, người dùng phải tìm đúng nguồn, đọc tài liệu bằng ngôn ngữ khác, hiểu thuật ngữ chuyên môn rồi ghép các mảnh thông tin với nhau. AI có thể rút ngắn phần lớn quá trình đó.
Một nhóm nhỏ thiếu chuyên gia có thể gặp khó chỉ vì không hiểu tài liệu nước ngoài hoặc không biết cách xử lí một lỗi kĩ thuật. Chatbot có thể dịch, tóm tắt và giải thích thông tin gần như ngay lập tức.
Rủi ro vì thế không chỉ nằm ở câu hỏi liệu một mô hình có trực tiếp hướng dẫn chế tạo vũ khí hay không. Công cụ tìm kiếm, dịch thuật và hỗ trợ xử lí sự cố cũng có thể làm một kế hoạch vốn vụng về trở nên có tổ chức hơn.
Chuyên gia Brobst nhấn mạnh rằng thiếu kiến thức, hậu cần kém và sai sót kĩ thuật từ lâu là nguyên nhân khiến nhiều kế hoạch tấn công thất bại. Nếu AI giúp giảm những điểm yếu đó, khả năng thực hiện của kẻ tấn công có thể tăng dù loại vũ khí không thay đổi.
Mức độ sát thương cũng không chỉ phụ thuộc vào vũ khí. Khâu chuẩn bị, phối hợp và hậu cần có thể tạo ra khác biệt lớn.
Tuy nhiên, chưa có bằng chứng đủ mạnh để kết luận AI đã làm các vụ khủng bố thông thường trên toàn cầu trở nên chết chóc hơn theo cách có thể đo lường. Các trường hợp IS, Boko Haram và Las Vegas cho thấy khả năng lạm dụng là có thật, nhưng chưa chứng minh quy mô tác động.
Khoảng trống trong hàng rào an toàn của các hãng AI
Các công ty AI lớn đã dựng nhiều lớp bảo vệ nhằm hạn chế việc mô hình bị lợi dụng cho những mục đích nguy hiểm. OpenAI có khung đánh giá riêng với các nhóm rủi ro cao, còn Anthropic sử dụng bộ phân loại an toàn và các biện pháp kiểm soát bổ sung cho những mô hình mạnh.
Theo ông Brobst, khoảng trống hiện nay nằm ở chỗ các mối đe dọa thông thường chưa được chú ý tương xứng với CBRN, nhóm nguy cơ liên quan đến hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân. Ông cho rằng các phòng thí nghiệm AI không nên chỉ kiểm tra xem chatbot có trực tiếp hướng dẫn về vũ khí hay không, mà cần nhìn cả những bước nhỏ có thể xuất hiện trong một kế hoạch bạo lực, từ tìm kiếm thông tin, dịch tài liệu đến xử lí sự cố kĩ thuật.
Brobst cũng đề nghị tăng hợp tác với cơ quan chống khủng bố và thực thi pháp luật khi phát hiện tài khoản có dấu hiệu đáng lo. Một hướng khác là theo dõi chuỗi yêu cầu thay vì đánh giá từng câu hỏi riêng lẻ. Một yêu cầu có thể hoàn toàn bình thường nếu đứng một mình, nhưng sẽ mang ý nghĩa khác khi xuất hiện liên tiếp trong cùng một bối cảnh.
Đây cũng là phần khó nhất của bài toán an toàn. Dịch một tài liệu kĩ thuật hay giải thích cách thiết bị hoạt động không tự thân là hành vi nguy hiểm. Chặn quá rộng có thể ảnh hưởng tới nghiên cứu, giáo dục và quyền riêng tư. Nhưng nếu chỉ can thiệp khi ý định bạo lực đã quá rõ, thời gian để ngăn chặn có thể không còn nhiều. Vì vậy, các hệ thống bảo vệ cần hiểu bối cảnh và mối liên hệ giữa nhiều yêu cầu, thay vì chỉ dò một vài từ khóa nhạy cảm.
Rủi ro mà ông Brobst nhấn mạnh cũng nằm ở chính những việc AI làm rất tốt. Công nghệ này không cần tạo ra một loại vũ khí mới để trở thành vấn đề an ninh. Chỉ cần nó giúp người thiếu kiến thức, ngôn ngữ hoặc khả năng tổ chức tìm thông tin nhanh hơn, hiểu tài liệu dễ hơn và phối hợp tốt hơn, mức độ nguy hiểm đã có thể tăng lên.
