Kỹ sư DeepSeek hé lộ công việc tại công ty AI hàng đầu Trung Quốc qua bài viết gây sốt

Trong bài viết bằng tiếng Trung đăng trên tài khoản WeChat cá nhân với tiêu đề “Tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chôn vùi tài năng của mình vào quá khứ”, Liu Shengyu - nhà phát triển AI tại DeepSeek - suy ngẫm về thực tế kì lạ khi ông góp phần xây dựng công nghệ cuối cùng có thể khiến chính những kỹ năng chuyên môn của mình trở nên lỗi thời.

Liu Shengyu xác nhận với trang Insider rằng ông là tác giả bài viết, nhưng từ chối bình luận thêm.

Kỹ sư DeepSeek góp phần xây dựng công nghệ có thể thay thế mình

Liu Shengyu viết rằng chỉ trong khoảng một năm, AI đã chuyển mình từ công cụ có thể giúp ông tìm tài liệu hướng dẫn và phát hiện lỗi sang hệ thống có khả năng đọc mã lập trình được viết để chạy trên GPU (bộ xử lí đồ họa) và tối ưu hóa các toán tử phần mềm (những khối phép tính được thực hiện trong mô hình AI).

Dù tự hào về thành công của mô hình DeepSeek V4.1, Liu Shengyu cho biết ông hoàn toàn hiểu rõ rằng các toán tử do AI viết “rất có thể sẽ tốt ngang những gì tôi viết, thậm chí vượt qua tôi”.

Trong một đoạn đầy day dứt của bài viết, Liu Shengyu suy ngẫm về ý nghĩa của việc đang góp phần xây dựng công nghệ có thể thay thế mình. Nội dung như sau:

Con người chưa bao giờ do dự khi tự chế tạo công cụ dẫn đến sự hủy diệt của chính mình. Vậy tại sao tôi vẫn cố hết sức tối ưu hóa các kernel (các đoạn mã chuyên biệt được GPU thực thi để thực hiện những phép tính cụ thể - PV), dù biết rất rõ rằng viết chúng càng tốt thì các mô hình AI mới của chúng tôi càng được huấn luyện và vận hành nhanh hơn, năng lực càng tiến bộ nhanh hơn và thời điểm tôi bị thay thế càng đến sớm hơn?

Một phần là vì với tôi, viết kernel giống như chơi game. Tôi cảm thấy vô cùng phấn khích khi làm việc đó. Cảm giác hào hứng khi nghĩ ra kỹ thuật mới hoặc nhìn thấy một trong những kernel của mình hoạt động tốt hơn cũng mãnh liệt không kém vận động viên chạy bộ khi phá kỉ lục của chính mình. Khi kernel do tôi viết vượt trội rõ rệt so với phiên bản chính thức của nhà sản xuất phần cứng, tôi cảm thấy vô cùng tự hào.

Song còn một lí do khác, quan trọng hơn: Ngay cả khi tôi quyết định từ bỏ nỗ lực hoặc cố tình gây cản trở để làm chậm quá trình huấn luyện mô hình AI, các công ty đối thủ vẫn sẽ tiếp tục phát triển sản phẩm của họ và cuối cùng tôi vẫn bị thay thế.

Tất nhiên, tôi không muốn bị chính cuộc cách mạng AI đó lật đổ. Nếu cuộc cách mạng AI là điều không thể tránh khỏi, tôi muốn mình là người tự cách mạng hóa chính mình.

Khi mọi người đều quyết tâm thúc đẩy sự hủy diệt của chính mình như vậy, tôi gần như không còn lựa chọn nào ngoài việc tham gia vào cuộc chạy đua vũ trang khốc liệt này.

"Chắc chắn đau đớn hơn rất nhiều"

Liu Shengyu không nghĩ mình sẽ thất nghiệp, nhưng lo ngại AI có thể lấy đi phần công việc thực hành mà ông yêu thích, biến ông từ người trực tiếp viết các toán tử thành người chủ yếu chỉ dẫn dắt tác tử AI thực hiện công việc đó.

Liu Shengyu ví sự chuyển đổi này với một người đan len tài năng buộc phải từ bỏ việc tự tay làm áo len và chuyển sang dùng máy móc nhanh hơn, đơn giản vì những người khác trong ngành đều đã sử dụng máy.

“Nhưng niềm vui được nghe tiếng mưa bên cửa sổ, xỏ kim và chậm rãi tận hưởng thời gian cuối cùng đã bị tiếng máy móc gầm rú nghiền nát”, Liu Shengyu viết.

Trong bài viết, Liu Shengyu tự hỏi liệu độc giả có cảm thấy giống mình hay không: Phải sử dụng AI để bảo vệ sinh kế, trong khi biết rõ rằng mọi thứ sẽ thay đổi và tước đi những điều họ yêu thích nhất ở công việc của mình.

“Tôi có xu hướng tách khá rõ giữa lí trí và cảm xúc. Khi vấn đề đòi hỏi sự suy xét logic, tôi có thể rất lí trí. Song cũng có những lúc khía cạnh đa sầu đa cảm trong tôi trỗi dậy”, Liu Shengyu chia sẻ.

“Tôi nhớ mình đã khóc nức nở khi chuyển khỏi căn hộ chỉ thuê trong một năm, không thể chịu nổi việc phải chia tay những kí ức mà tôi đã tạo ra ở đó. Vì thế, nói lời tạm biệt với thời đại của những kernel được viết bằng tay và việc tối ưu hóa dựa trên sự sáng tạo của con người ngày hôm nay chắc chắn còn đau đớn hơn rất nhiều”, ông cho biết thêm.

"Không muốn Anthropic sở hữu AI tiên tiến nhất"

Liu Shengyu cũng cảnh báo về nguy cơ AI tiên tiến bị kiểm soát bởi một số ít công ty. Theo ông, điều này có thể làm gia tăng bất bình đẳng khi những người được tiếp cận các mô hình AI mạnh nhất sẽ có lợi thế thậm chí lớn hơn.

“Vì vậy, tôi vẫn tin rằng trí tuệ tiên tiến nhất nên được cung cấp cho mọi người theo cách mở và với chi phí phải chăng”, Liu Shengyu viết.

“Tôi không tin Anthropic hay OpenAI sẽ làm điều đó, và đặc biệt không muốn Anthropic nắm trong tay AI tiên tiến nhất hoặc AGI (AI có trí thông minh ngang bằng hoặc vượt con người - PV). Nói quá lên một chút, mức độ nghiêm trọng của điều đó chẳng khác nào Hitler có được công nghệ bom nguyên tử trước phe Đồng minh”, ông nhấn mạnh.

Bài viết từ Liu Shengyu xuất hiện trong bối cảnh nhiều lãnh đạo trong lĩnh vực AI ngày càng cảnh báo về hướng phát triển của công nghệ này.

Jacob Coxon, cựu nhà nghiên cứu OpenAI, thông báo đã nghỉ việc ở Anthropic vì những lo ngại về an toàn AI. Trong một bài đăng lan truyền trên X hôm 9/9, Jacob Coxon viết rằng các công ty AI đang “lao thẳng vào siêu trí tuệ có khả năng tự cải thiện” và “đánh cược với mạng sống của chúng ta”.

"Những người đang phát triển AI thực sự tin rằng nó có thể tiêu diệt toàn bộ nhân loại trước khi thập kỉ này kết thúc. Đây không phải là chiêu trò tiếp thị. Thực tế là nhiều giám đốc điều hành và nhà nghiên cứu cấp cao thường chọn cách diễn đạt chừng mực khi trả lời báo chí để nghe có vẻ hợp lý, nhưng tôi lại nghe chính những người đó bày tỏ nỗi sợ hãi trong các cuộc trò chuyện riêng tư.

Tôi đã dành ba năm qua để nghiên cứu về giai đoạn tiền huấn luyện AI tại cả OpenAI và Anthropic. Cả hai công ty đều đang hành động thiếu trách nhiệm. Họ đang chạy đua trực diện hướng tới siêu trí tuệ có khả năng tự cải thiện và đang đánh cược với mạng sống của chúng ta”, Jacob Coxon viết.

Bài đăng này nhanh chóng lan truyền trên X, thu hút hơn 171 triệu lượt xem.

Những bình luận của Jacob Coxon đã châm ngòi cho một cuộc tranh luận rộng hơn, với giám đốc điều hành các công ty AI hàng đầu như Dario Amodei (Anthropic), Sam Altman (OpenAI) và Elon Musk (SpaceX) cùng lên tiếng về việc liệu cuộc đua phát triển AI ngày càng mạnh có đang diễn ra quá nhanh hay không.

Hôm 12/9, Dario Amodei đăng một bài luận dài 3.800 từ kêu gọi làm chậm tốc độ phát triển mô hình AI tiên tiến. Dario Amodei đã vạch ra một khuôn khổ nhằm điều chỉnh tốc độ phát triển năng lực của các mô hình AI tiên tiến, đồng thời tạo thêm thời gian để quản lí các rủi ro an toàn đang ngày càng gia tăng.

“Chúng ta phải làm chậm tốc độ cải thiện năng lực của các mô hình AI. Tiến bộ vẫn sẽ có vẻ nhanh chóng và chúng ta phải sử dụng thời gian có được một cách khôn ngoan”, Dario Amodei viết trong bài luận. Ông đưa ra một khuôn khổ gồm ba bước nhằm kiểm soát tốc độ phát triển và tạo thêm thời gian để xử lí những rủi ro đi kèm, gồm:

- Bố trí các đơn vị đánh giá độc lập thường trực bên trong các công ty AI tiên phong, trao cho họ quyền tiếp cận ở mức tương đương nhân viên để kiểm tra các biện pháp an toàn.

- Phối hợp giữa các công ty phát triển AI tiên phong nhằm thiết lập tiêu chuẩn an toàn và hạn chế việc phát triển AI không kiểm soát.

- Thúc đẩy hợp tác quốc tế để giảm thiểu các rủi ro từ AI, kể cả giữa những quốc gia có hệ thống chính trị khác nhau.

Quan điểm này nhận được sự ủng hộ từ Sam Altman và Elon Musk.

Elon Musk viết trên X: “Dario nói đúng”. Trong khi đó, Sam Altman viết trong phần phản hồi bài đăng của Dario Amodei trên X: "Tôi đồng ý với Dario rằng chúng ta cần kiểm soát tốc độ phát triển các công nghệ tiên phong. Đây là chủ đề thảo luận trọng tâm tại OpenAI trong những tuần gần đây".

“Cam kết cho phép các đơn vị đánh giá độc lập được tiếp cận ở mức tương đương nhân viên là ý tưởng tuyệt vời và chúng tôi cũng sẽ làm như vậy”, giám đốc điều hành OpenAI nói thêm. Ông cho biết OpenAI sẽ chia sẻ thêm thông tin trong thời gian tới.

Tuy nhiên, không phải tất cả chuyên gia AI đều đồng tình với những cảnh báo của Jacob Coxon. Một số nhà nghiên cứu, gồm cả Gary Marcus, cho rằng kịch bản AI khiến nhân loại tuyệt chủng vẫn mang tính suy đoán và sự chú ý nên tập trung trước hết vào những rủi ro đã xuất hiện, chẳng hạn tấn công mạng, lạm dụng AI trong sinh học, gian lận và hành vi khó kiểm soát của các tác tử AI.

Trong khi đó, Trung Quốc đang đẩy mạnh tham vọng trở thành thế lực lớn trong lĩnh vực AI tiên tiến. Sau DeepSeek, startup Moonshot AI gần đầy thu hút sự chú ý về tốc độ tiến bộ nhanh chóng của các phòng thí nghiệm AI Trung Quốc, khi hồi tháng 7 trình làng mô hình Kimi M3 có tổng cộng 2.800 tỉ tham số, với khoảng 104 tỉ tham số được kích hoạt mỗi lần.

Kimi M3 là mô hình AI trọng số mở lớn nhất thế giới hiện nay, có hiệu năng tiệm cận GPT-5.6 Sol của OpenAI và Claude Fable 5 của Anthropic.