AI tạo ‘cú hích’ lịch sử cho kinh tế Đài Loan và tác động tới ASEAN

Khi nhu cầu toàn cầu đối với chip AI, máy chủ AI và hạ tầng điện toán hiệu năng cao bùng nổ, kim ngạch xuất khẩu liên tục lập kỉ lục mới, đưa nền kinh tế Đài Loan trở thành một trong những điểm sáng tăng trưởng của thế giới. Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng là sự dịch chuyển sâu sắc của chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu và không ít thách thức đối với mô hình phát triển trong tương lai.

AI biến Đài Loan thành "đầu tàu" của chuỗi cung ứng công nghệ

Theo số liệu sơ bộ của cơ quan tài chính Đài Loan, kim ngạch xuất khẩu trong tháng 6 đạt gần 74,8 tỉ USD, tăng hơn 40% so với cùng kì năm trước. Tính chung sáu tháng đầu năm 2026, xuất khẩu đạt hơn 416,6 tỉ USD, tăng tới 47,1%, trong khi nhập khẩu cũng tăng hơn 40%, phản ánh nhu cầu mạnh mẽ đối với nguyên liệu và linh kiện phục vụ sản xuất.

Động lực lớn nhất đến từ làn sóng AI đang lan rộng trên toàn cầu. Khi các tập đoàn công nghệ đồng loạt đầu tư xây dựng trung tâm dữ liệu, phát triển mô hình AI tạo sinh và mở rộng hạ tầng điện toán đám mây, nhu cầu về chip bán dẫn tiên tiến, máy chủ AI và các linh kiện điện tử tăng mạnh.

Đài Loan hiện giữ vị trí đặc biệt trong chuỗi cung ứng này. Không chỉ là nơi đặt trụ sở của các doanh nghiệp sản xuất chip hàng đầu thế giới, vùng lãnh thổ này còn đảm nhiệm nhiều công đoạn từ thiết kế bán dẫn, chế tạo wafer, đóng gói tiên tiến cho tới sản xuất máy chủ AI và các thiết bị điện tử hiệu năng cao.

Theo các chuyên gia, hơn 90% máy chủ AI trên thế giới hiện được sản xuất tại Đài Loan. Điều đó đồng nghĩa mỗi khi các "ông lớn" như Microsoft, Google, Meta, Amazon hay Nvidia mở rộng đầu tư AI, các doanh nghiệp tại đây đều được hưởng lợi trực tiếp.

Cơ cấu xuất khẩu cũng đang thay đổi nhanh chóng. Nếu trước đây chip bán dẫn là mặt hàng chiếm ưu thế tuyệt đối thì hiện nay máy chủ AI, hệ thống điện nguồn, giải pháp tản nhiệt và các thiết bị điện toán hiệu năng cao đang tăng trưởng rất nhanh. Trong quý I/2026, riêng máy chủ đã chiếm gần 14% tổng kim ngạch xuất khẩu, cao hơn đáng kể so với năm trước.

Nhờ đó, giới chuyên gia dự báo kinh tế Đài Loan có thể tăng trưởng gần 10% trong năm 2026 - mức cao nhất trong hơn 15 năm qua. Không dừng ở vai trò "đảo silicon", chính quyền Đài Loan đang đặt mục tiêu xây dựng hình ảnh một "đảo AI", thúc đẩy đầu tư vào trung tâm dữ liệu, ứng dụng AI trong công nghiệp, y tế, năng lượng và phát triển đô thị thông minh nhằm mở rộng nền tảng tăng trưởng ngoài lĩnh vực sản xuất chip.

Chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển, Đông Nam Á hưởng lợi

Bên cạnh sự bùng nổ của AI, tăng trưởng thương mại của Đài Loan còn phản ánh xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu diễn ra trong nhiều năm qua. Đáng chú ý, Mỹ hiện đã vượt Trung Quốc đại lục để trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Đài Loan lần đầu tiên sau khoảng 25 năm. Riêng trong tháng 6, xuất khẩu sang Mỹ đạt hơn 23 tỉ USD, tăng gần 35% so với cùng kì.

Trong khi đó, xuất khẩu sang Nhật Bản cũng lập kỉ lục mới nhờ nhu cầu đối với linh kiện điện tử, thiết bị thông tin và các sản phẩm phục vụ ngành AI. Các chuyên gia nhận định sự thay đổi này phản ánh quá trình dịch chuyển sản xuất công nghệ cao khỏi Trung Quốc, bắt đầu từ giai đoạn căng thẳng thương mại Mỹ - Trung và tiếp tục được thúc đẩy bởi nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.

Tuy nhiên, quá trình tái cấu trúc không chỉ mang lại lợi ích cho Đài Loan mà còn mở ra cơ hội lớn đối với Đông Nam Á. Khi các doanh nghiệp công nghệ mở rộng năng lực sản xuất, nhiều công đoạn lắp ráp, thử nghiệm và sản xuất thiết bị điện tử đang được chuyển sang các quốc gia ASEAN. Điều này giúp khu vực ngày càng trở thành một trung tâm sản xuất điện tử mới của thế giới.

Xu hướng này cũng mở ra cơ hội đáng kể cho Việt Nam. Với vị thế ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử, cùng sự hiện diện của nhiều tập đoàn bán dẫn và công nghệ toàn cầu, Việt Nam có thể thu hút thêm các dự án liên quan đến máy chủ AI, trung tâm dữ liệu, linh kiện điện tử và sản xuất thiết bị phục vụ trí tuệ nhân tạo.

Dù vậy, các chuyên gia cũng lưu ý rằng tăng trưởng dựa trên AI không hoàn toàn là "màu hồng". Sự bùng nổ của ngành công nghệ cao khiến chi phí lao động và giá bất động sản tăng nhanh, đồng thời tạo khoảng cách lớn giữa các ngành được hưởng lợi từ AI với những lĩnh vực truyền thống như dịch vụ hay sản xuất thông thường.

Điều này cho thấy AI không chỉ tạo ra một cuộc cách mạng về công nghệ mà còn đang tái định hình bản đồ thương mại toàn cầu. Trong bức tranh mới ấy, những nền kinh tế nắm giữ vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng bán dẫn và điện tử sẽ tiếp tục hưởng lợi. Song về lâu dài, khả năng duy trì tăng trưởng sẽ phụ thuộc không chỉ vào năng lực sản xuất chip mà còn ở việc phát triển các ứng dụng AI, mở rộng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và thích ứng với sự dịch chuyển không ngừng của chuỗi giá trị toàn cầu.