AI tạo ra những nghề chưa từng có tại Việt Nam

Chỉ vài năm trước, những cụm từ như "kỹ sư prompt", "người huấn luyện AI" hay "kiểm định nội dung do AI tạo ra" còn khá xa lạ với thị trường lao động Việt Nam. Tuy nhiên, cùng với làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong doanh nghiệp, giáo dục, truyền thông và thương mại điện tử, nhiều vị trí việc làm mới đã nhanh chóng hình thành.

Không ít doanh nghiệp Việt Nam hiện đã tuyển dụng nhân sự chuyên trách để làm việc với các hệ thống AI tạo sinh như ChatGPT, Claude, Gemini hay các công cụ tạo hình ảnh, video bằng trí tuệ nhân tạo. Điều này cho thấy AI không chỉ là công nghệ thay thế lao động mà còn đang tạo ra những ngành nghề mới chưa từng tồn tại trước đây.

Từ kỹ sư prompt đến chuyên gia huấn luyện AI

Một trong những nghề xuất hiện sớm nhất là kỹ sư prompt (Prompt Engineer). Công việc của họ là thiết kế câu lệnh, kịch bản tương tác để AI có thể tạo ra nội dung, hình ảnh hoặc dữ liệu theo đúng yêu cầu.

Nghe có vẻ đơn giản nhưng trên thực tế, việc xây dựng prompt hiệu quả đòi hỏi khả năng tư duy logic, hiểu biết về lĩnh vực chuyên môn và nắm rõ cách hoạt động của các mô hình AI. Trong các công ty truyền thông, marketing hay công nghệ, những người thành thạo kỹ năng này đang trở thành nhân sự được săn đón.

Bên cạnh đó là nghề huấn luyện AI (AI Trainer). Đây là những người tham gia xây dựng, đánh giá và cải thiện chất lượng dữ liệu để hệ thống AI học tập chính xác hơn. Công việc có thể bao gồm gắn nhãn dữ liệu, đánh giá câu trả lời của chatbot, nhận diện hình ảnh hoặc kiểm tra độ chính xác của các kết quả do AI tạo ra.

Tại Việt Nam, nhiều doanh nghiệp công nghệ đã triển khai các dự án huấn luyện mô hình ngôn ngữ tiếng Việt. Nhu cầu tuyển dụng cộng tác viên và chuyên gia đánh giá dữ liệu vì thế cũng tăng mạnh trong hai năm gần đây.

Một nghề khác đang phát triển là chuyên gia kiểm định nội dung AI. Khi các công cụ tạo văn bản, hình ảnh và video ngày càng phổ biến, doanh nghiệp cần những người có khả năng phát hiện lỗi, kiểm tra độ chính xác thông tin, đánh giá rủi ro pháp lý và bảo đảm sản phẩm cuối cùng đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng.

Trong lĩnh vực báo chí, xuất bản và giáo dục, vai trò này ngày càng quan trọng bởi AI có thể tạo ra nội dung rất nhanh nhưng vẫn tồn tại nguy cơ sai lệch thông tin hoặc vi phạm bản quyền.

Nhiều cơ hội mới cho lao động trẻ

Không chỉ ngành công nghệ, nhiều lĩnh vực khác cũng đang chứng kiến sự xuất hiện của những công việc mới liên quan đến AI.

Trong marketing số, các doanh nghiệp bắt đầu tuyển dụng chuyên viên tối ưu hóa nội dung bằng AI, chuyên gia sản xuất video AI hay người quản lý chiến dịch quảng cáo tích hợp AI. Những vị trí này giúp doanh nghiệp tận dụng công nghệ để giảm chi phí và tăng hiệu quả tiếp cận khách hàng.

Ngành thương mại điện tử cũng xuất hiện nhu cầu đối với các chuyên gia vận hành chatbot AI, quản trị trợ lý ảo chăm sóc khách hàng và phân tích dữ liệu hành vi người dùng bằng AI.

Trong giáo dục, nhiều trung tâm đào tạo đã tuyển giảng viên hướng dẫn sử dụng AI, cố vấn chuyển đổi số trong trường học hoặc chuyên gia xây dựng giáo trình tích hợp trí tuệ nhân tạo.

Đáng chú ý, một số người trẻ tại Việt Nam đang tạo ra nguồn thu nhập mới từ việc cung cấp dịch vụ liên quan đến AI như thiết kế hình ảnh bằng AI, viết nội dung hỗ trợ bởi AI, tạo video tự động hoặc tư vấn ứng dụng AI cho doanh nghiệp nhỏ.

Theo các chuyên gia nhân sự, điểm chung của những nghề mới này là không yêu cầu người lao động phải là lập trình viên. Thay vào đó, kỹ năng quan trọng nhất là khả năng hiểu công nghệ, tư duy phản biện và biết cách kết hợp AI với kiến thức chuyên môn của từng ngành nghề.

Xu hướng này cũng đang làm thay đổi cách đào tạo nhân lực. Nhiều trường đại học đã bắt đầu bổ sung các học phần về trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu và kỹ năng làm việc cùng AI. Các khóa học ngắn hạn về kỹ năng viết prompt, ứng dụng AI trong marketing, thiết kế và kinh doanh cũng thu hút đông đảo người học.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng AI sẽ không hoàn toàn thay thế con người trong tương lai gần. Thay vào đó, những người biết tận dụng công nghệ sẽ có lợi thế lớn hơn trên thị trường lao động.

Theo ông Nguyễn Văn Khoa, Tổng Giám đốc FPT và Chủ tịch VINASA, Việt Nam đang hình thành một "nguồn nhân lực mới" là các Digital Workers (AI Agents), phản ánh xu hướng xuất hiện những vai trò nghề nghiệp chưa từng có trước đây dưới tác động của trí tuệ nhân tạo. Về đào tạo nhân lực, ông Khoa lưu ý các ngành như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học cần đầu tư lớn và thời gian chuẩn bị dài. Nếu chỉ để cơ chế tự chủ, các trường khó mạnh dạn mở ngành vì lo ngại thiếu đầu ra. Theo đó, ông đề xuất Chính phủ giao chỉ tiêu đào tạo nhân lực công nghệ chiến lược cho các trường đại học, cao đẳng, nhằm giải quyết tận gốc bài toán nhân lực cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu thúc đẩy kinh tế số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào nhiều lĩnh vực, nhu cầu nhân lực liên quan đến AI được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Điều này không chỉ mở ra cơ hội việc làm mới cho người lao động mà còn góp phần hình thành những ngành nghề hoàn toàn mới trong nền kinh tế số đang phát triển nhanh chóng.