Anh Trần Văn Hai đưa lúa thông minh vươn qua rào cản xuất khẩu xanh

Từ người làm ruộng đến người tổ chức chuỗi

Ở xã Vĩnh Điều, tỉnh An Giang, anh Trần Văn Hai, Giám đốc HTX Dịch vụ Phú Nông Xanh, không chỉ trực tiếp sản xuất lúa mà còn điều hành HTX theo hướng liên kết quy mô lớn, sản xuất xanh.

Anh nhìn sản xuất từ góc độ thị trường. Anh chuyển yêu cầu của doanh nghiệp thành hướng dẫn cho xã viên, đồng thời theo dõi việc tuân thủ. Khi các khâu được phối hợp, chất lượng lúa giữa các hộ đồng đều hơn, vùng nguyên liệu tạo được uy tín và nông dân hiểu rõ lợi ích của việc thay đổi tập quán canh tác theo hướng bền vững.

HTX hiện có gần 400 thành viên, gồm thành viên chính thức và hộ liên kết. Diện tích của thành viên chính thức được báo cáo ở mức trên 3.000 ha; diện tích canh tác liên kết bình quân khoảng 4.000 ha mỗi vụ. Riêng anh Hai quản lý khoảng 20 ha đất.

Vì vậy, HTX tổ chức dịch vụ nông nghiệp theo chuỗi, từ làm đất, cung ứng giống lúa Nhật DS1, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến phun thuốc bằng máy bay không người lái (drone) và thu hoạch bằng máy đập liên hợp. Với những máy móc lớn chưa cần đầu tư riêng, HTX liên kết thuê dịch vụ từ các đơn vị bạn. Cách làm này giúp giảm chi phí cố định, tận dụng nguồn lực sẵn có và vẫn bảo đảm tiến độ mùa vụ.

Phương châm anh Hai theo đuổi là: “Cái nào mình tự lo được thì lo, cái nào hợp tác được thì hợp tác ngoài”.

Kiểm soát dư lượng để mở cửa thị trường

Giống lúa Nhật DS1 được HTX chọn làm giống chủ lực cho những vùng sản xuất hướng đến thị trường chất lượng cao. Tuy nhiên, giống tốt mới là điều kiện ban đầu. Yêu cầu then chốt nằm ở quy trình chăm sóc và kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, bởi mỗi lô hàng phải đáp ứng các ngưỡng kĩ thuật của thị trường nhập khẩu. HTX hướng dẫn thành viên sử dụng vật tư theo quy trình thống nhất, theo dõi việc thực hiện và kiểm soát chặt chẽ từ khâu sản xuất đến thu hoạch.

Tại HTX, trong hai vụ gần đây, hơn 90% hộ thành viên thực hiện đạt tiêu chuẩn kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Nhật Bản là thị trường tiêu thụ chủ lực; sản phẩm còn hướng đến các thị trường châu Âu và Mỹ.

Để có đầu ra, anh Hai chủ động kết nối doanh nghiệp xuất khẩu ngay từ đầu vụ. Ông Lê Hoàng Quốc, Trưởng Phòng Kinh tế xã Vĩnh Điều, cho biết HTX liên kết với bốn doanh nghiệp, trong đó có Công ty TNHH Thương mại - Dịch vụ - Lương thực Hào Sơn, Công ty TNHH Đầu tư và Phát triển Công nghệ An Đình, Công ty CP Lương thực A An và Công ty TNHH Olam Global Agri Việt Nam. Doanh nghiệp xác định nhu cầu, khối lượng và yêu cầu chất lượng; HTX tổ chức sản xuất, lựa chọn xã viên phù hợp và hướng dẫn thực hiện quy trình.

Cơ chế chốt giá cũng được điều chỉnh theo hướng chia sẻ rủi ro. Thay vì cố định giá từ đầu vụ khi thị trường còn nhiều biến động, HTX chốt giá theo thị trường khoảng 10 ngày trước thu hoạch; giá đã thống nhất được giữ đến lúc giao hàng. Anh Trần Văn Hai nêu ví dụ mức giá 7.000 đồng/kg, không phải mức giá áp dụng mặc định cho mọi vụ. Với lúa đạt chuẩn, nông dân còn được cộng thưởng từ 200 - 300 đồng/kg so với giá thị trường thông thường.

Theo anh Hai, sản lượng lúa hằng năm vượt 65.000 tấn, trong đó vụ Đông Xuân gần 40.000 tấn và vụ Hè Thu trên 25.000 tấn. Lợi nhuận ròng của nông dân tham gia mô hình bình quân khoảng 25 triệu đồng/ha/vụ, tương đương khoảng 50 triệu đồng/ha/năm nếu sản xuất hai vụ. Sản lượng của thành viên và hộ liên kết tuân thủ quy trình đều được tiêu thụ, góp phần giảm tình trạng đến kì thu hoạch mới lo đầu ra.

Địa phương đánh giá mô hình có uy tín

Ông Lê Hoàng Quốc, Trưởng Phòng Kinh tế xã Vĩnh Điều, tỉnh An Giang, đánh giá HTX Phú Nông Xanh là đơn vị có quy mô, uy tín được khẳng định qua nhiều năm; bộ máy quản lí vận hành ổn định, bài bản và đúng chức năng. Theo ông, chất lượng và hiệu quả hoạt động của HTX hằng năm được địa phương đánh giá ở mức tốt. Đội ngũ quản lí thuộc thế hệ 8x, 9x, được đào tạo bài bản; anh Trần Văn Hai năm nay 38 tuổi, tốt nghiệp Đại học Cần Thơ, Khoa Công nghệ thông tin. Các phó giám đốc có trình độ đại học và khả năng tiếp thu, ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất.

Ông Quốc cũng cho biết diện tích canh tác trực thuộc HTX theo ghi nhận của Phòng Kinh tế khoảng 3.000 ha; diện tích liên kết thu mua năm trước là 4.000 ha và năm nay dự kiến đạt 7.000 ha. Các con số này được tổng hợp theo phạm vi thống kê của địa phương, khác với diện tích liên kết bình quân mỗi vụ trong báo cáo mô hình. Mạng lưới thu mua mở rộng cho thấy vai trò của HTX không chỉ nằm ở sản xuất nội bộ mà còn là đầu mối kết nối nông dân trong vùng với doanh nghiệp.

Theo ông Lê Hoàng Quốc, hiệu quả của Phú Nông Xanh dựa trên đội ngũ quản lí trẻ, quy trình kiểm soát chất lượng phục vụ xuất khẩu và mạng lưới liên kết bao tiêu nông sản rộng.

Từ cánh đồng Vĩnh Điều, cách làm của anh Trần Văn Hai cho thấy hướng đi đáng chú ý của hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới: lấy chất lượng làm điều kiện tiếp cận thị trường, lấy liên kết làm chỗ dựa đầu ra và lấy thu nhập của nông dân làm thước đo hiệu quả. Khi người sản xuất cùng tuân thủ một quy trình và biết rõ sản phẩm sẽ đi đâu, hạt lúa xanh có thêm cơ hội vượt qua rào cản xuất khẩu, nâng giá trị và tạo nền tảng phát triển lâu dài.