Apple ra tòa tại Pháp vì nghi vấn cố tình khiến người dùng khó sửa chữa iPhone
Apple sẽ phải đối mặt với phiên tòa tại Paris vào tháng 6/2027 trước cáo buộc sử dụng các biện pháp khóa phần mềm để cản trở việc sửa chữa iPhone bằng linh kiện thay thế, kể cả linh kiện chính hãng.
Vụ kiện không chỉ đặt ra câu hỏi về chi phí sửa chữa thiết bị mà còn trở thành phép thử quan trọng đối với quyền sửa chữa của người tiêu dùng trong kỷ nguyên công nghệ.

Khóa linh kiện để buộc người dùng sửa chữa iPhone tại trung tâm ủy quyền?
Một cuộc chiến pháp lí kéo dài nhiều năm giữa Apple và các tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Pháp sắp bước sang giai đoạn mới. Theo thông báo ngày 16/11 của Hiệp hội Chống lỗi thời có kế hoạch (Halte à l'Obsolescence Programmée - HOP), Apple sẽ phải ra tòa tại Paris vào tháng 6/2027 để trả lời cáo buộc cản trở việc sửa chữa iPhone bên ngoài hệ thống được hãng ủy quyền.
Trọng tâm vụ việc là một kĩ thuật ít được người dùng biết đến, gọi là "serialization" (định danh linh kiện). Đây là phương thức Apple sử dụng để đánh dấu kĩ thuật số các linh kiện thay thế, giúp iPhone nhận diện linh kiện được lắp đặt vào thiết bị. Nếu điện thoại phát hiện linh kiện không được hệ thống xác nhận là chính hãng hoặc chưa được Apple phê duyệt, một số chức năng có thể bị vô hiệu hóa hoặc hạn chế hoạt động.
Điều đáng chú ý là vấn đề không chỉ nằm ở linh kiện trôi nổi hoặc hàng giả. Theo HOP, ngay cả linh kiện Apple chính hãng, dù mới hay đã qua sử dụng, cũng có thể bị hạn chế nếu quá trình thay thế không được hãng chấp thuận thông qua phần mềm và kết nối từ xa.
Trong nhiều năm, cơ chế này ảnh hưởng đến những bộ phận thường xuyên gặp sự cố nhất trên smartphone như màn hình, pin và camera. Điều đó khiến người dùng khó lựa chọn các cửa hàng sửa chữa độc lập, ngay cả khi họ có thể tìm được linh kiện phù hợp và kĩ thuật viên đủ năng lực.
Hệ quả trực tiếp là chi phí sửa chữa có nguy cơ bị đẩy lên cao. HOP cho biết việc thay màn hình tại các cửa hàng Apple hiện có thể tiêu tốn hơn 400 euro đối với những mẫu iPhone thế hệ mới nhất. Trong khi đó, nếu các cửa hàng độc lập được tự do sử dụng linh kiện thay thế mà không bị khóa chức năng, người tiêu dùng có thể có thêm lựa chọn với mức giá cạnh tranh hơn.
Đối với HOP, đây không đơn thuần là tranh chấp giữa nhà sản xuất và các cửa hàng sửa chữa. Tổ chức này cho rằng việc hạn chế khả năng sửa chữa có thể khiến người dùng phải thay điện thoại sớm hơn, qua đó góp phần tạo ra tình trạng lỗi thời có kế hoạch.
HOP nhấn mạnh để sản xuất một chiếc smartphone cần tới khoảng 200 kg nguyên liệu thô. Vì vậy, kéo dài tuổi thọ thiết bị thông qua sửa chữa không chỉ giúp người tiêu dùng tiết kiệm tiền mà còn góp phần giảm khai thác tài nguyên và lượng rác thải điện tử.
Apple đã nới lỏng khóa linh kiện nhưng tranh cãi chưa kết thúc
Kể từ khi HOP nộp đơn khiếu nại cách đây bốn năm, chính sách của Apple và khung pháp lí tại châu Âu đã có những thay đổi đáng kể.
Năm 2022, Apple thông báo đã hạn chế một số hoạt động định danh linh kiện trên các mẫu iPhone mới, đồng thời cho phép bên thứ ba xác thực một số loại hình sửa chữa. Apple cũng xác nhận với báo Le Monde rằng một số cơ chế khóa đã được gỡ bỏ.
Chẳng hạn, từ năm 2024, việc thay màn hình iPhone bằng linh kiện không chính hãng không còn khiến tính năng True Tone bị vô hiệu hóa. Đây là công nghệ tự động điều chỉnh cân bằng màu sắc màn hình theo ánh sáng môi trường, giúp hình ảnh hiển thị tự nhiên hơn trong những điều kiện chiếu sáng khác nhau.
Tuy nhiên, HOP cho rằng những thay đổi này chưa giải quyết triệt để vấn đề. Hiệp hội muốn làm rõ liệu các nhà sản xuất có đang sử dụng công nghệ và phần mềm để kiểm soát thị trường sửa chữa, qua đó tạo lợi thế cho hệ thống dịch vụ chính hãng hay không.
Liên minh châu Âu (EU) cũng đã có những bước tiến trong việc bảo vệ quyền sửa chữa. Chỉ thị về quyền sửa chữa (Right to Repair) được thông qua nhằm tạo điều kiện để người tiêu dùng kéo dài thời gian sử dụng sản phẩm, đồng thời hạn chế việc các nhà sản xuất gây khó khăn cho hoạt động sửa chữa độc lập.
Theo quy định mới, việc định danh linh kiện nhằm ngăn cản sửa chữa bị cấm từ tháng 8. Tuy nhiên, chỉ thị vẫn cho phép áp dụng trong một số trường hợp nếu nhà sản xuất chứng minh được những yếu tố chính đáng và khách quan, chẳng hạn quyền sở hữu trí tuệ.
HOP cho rằng những ngoại lệ này có thể tạo ra khoảng trống để các nhà sản xuất tiếp tục duy trì quyền kiểm soát đối với linh kiện và quy trình sửa chữa.
Một vấn đề khác nằm ở sự chồng lấn giữa các quy định của EU. Đối với nhiều linh kiện chịu ảnh hưởng của cơ chế định danh, quy định về thiết kế sinh thái (Ecodesign) có thể được ưu tiên áp dụng thay vì chỉ thị về quyền sửa chữa. Theo hướng dẫn của Ủy ban châu Âu, các nhà sản xuất có thể dành công cụ mở khóa linh kiện cho những đơn vị sửa chữa đã đăng ký chính thức tại quốc gia thành viên EU. Điều này đồng nghĩa không phải mọi cửa hàng sửa chữa độc lập đều có quyền tiếp cận các công cụ cần thiết.
Phán quyết năm 2027 có thể tạo tiền lệ cho ngành công nghệ
Chủ tịch HOP Laëtitia Vasseur xem việc Viện Công tố Paris quyết định đưa vụ việc ra xét xử là tín hiệu mạnh mẽ đối với người tiêu dùng và lời cảnh báo dành cho những doanh nghiệp bị cáo buộc làm suy yếu quyền sửa chữa.
“Việc kết tội lỗi thời có kế hoạch thông qua hành vi cản trở sửa chữa sẽ là tiền lệ chưa từng có tại Pháp và trên thế giới”, bà Vasseur nhận định.
Theo bà, từ năm 2021, những hành vi như vậy đã bị cấm theo Điều L. 441-3 của Bộ luật Tiêu dùng Pháp, với mục tiêu bảo vệ cả môi trường lẫn người tiêu dùng.
Dù vậy, Apple kiên quyết bác bỏ các cáo buộc. Khi được Le Monde liên hệ, hãng khẳng định những cáo buộc này không có cơ sở và tuyên bố sẽ tiếp tục đổi mới để mang đến những sản phẩm tốt nhất. Apple cũng đưa ra quan điểm rằng phương án sửa chữa tốt nhất là người dùng không cần phải sửa chữa thiết bị ngay từ đầu.
Vụ việc càng đáng chú ý khi Apple từng đối mặt với một tranh cãi tương tự tại Pháp. Năm 2017, HOP đã khiếu nại hãng vì cáo buộc làm chậm hiệu năng iPhone thông qua các bản cập nhật phần mềm theo thời gian. Sau cuộc điều tra của cơ quan cạnh tranh, tiêu dùng và chống gian lận Pháp, Apple phải nộp phạt 25 triệu euro vào năm 2020 theo thỏa thuận xử lí hình sự. Nguyên nhân là hãng không thông báo đầy đủ cho người dùng về khả năng các bản cập nhật phần mềm khiến thiết bị hoạt động chậm hơn.
Năm 2027 được HOP đánh giá là một cột mốc quan trọng trong cuộc chiến chống lại nhiều hình thức lỗi thời có kế hoạch. Ngoài Apple phải ra tòa vào tháng 6, nhà sản xuất máy in Epson cũng dự kiến đối mặt với một phiên tòa vào tháng 2 cùng năm.
Nếu Apple bị kết luận vi phạm, tác động của vụ việc có thể vượt ra ngoài thị trường iPhone. Các nhà sản xuất thiết bị điện tử sẽ phải đối mặt với áp lực lớn hơn trong việc bảo đảm người tiêu dùng có thể sửa chữa sản phẩm bằng linh kiện thay thế mà không bị hạn chế một cách bất hợp lí.
Cuối cùng, vấn đề không chỉ là người dùng có thể mua linh kiện ở đâu hoặc sửa điện thoại với giá bao nhiêu. Đó còn là quyền quyết định thời điểm thay thế thiết bị thuộc về người tiêu dùng hay bị chi phối bởi những giới hạn kĩ thuật do nhà sản xuất đặt ra.
.jpg)


