Bắc Kinh tự tin với quân bài đất hiếm trước thượng đỉnh Mỹ - Trung

Sự tự tin của các doanh nghiệp Trung Quốc được bồi đắp bởi kết quả tài chính ấn tượng, sức mạnh định giá trên thị trường toàn cầu và sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ các chính sách kiểm soát chiến lược của nhà nước.

Đà phục hồi và tăng trưởng lợi nhuận mạnh mẽ của các công ty đất hiếm

Công ty Tài nguyên và Công nghệ Đất hiếm Trung Quốc đã ghi nhận mức lợi nhuận trở lại vào năm 2025, cùng chung xu hướng với nhiều tập đoàn khai thác mỏ lớn được nhà nước hậu thuẫn khác. Thư ký hội đồng quản trị Huang Chengcheng đã chia sẻ với các nhà đầu tư trong một buổi trao đổi trực tuyến vào 11/5 rằng khi nhu cầu của các ngành công nghiệp hạ nguồn tăng trưởng ổn định, một số sản phẩm đất hiếm nhất định đang trên đà tăng giá vô cùng mạnh mẽ.

Đây là đơn vị niêm yết tại Thâm Quyến của Tập đoàn Đất hiếm Trung Quốc, một trong số 100 công ty trung ương ưu tú do Quốc vụ viện trực tiếp kiểm soát. Đơn vị niêm yết này báo cáo doanh thu thường niên đạt 3,18 tỉ nhân dân tệ, tương đương 468 triệu USD, cho năm 2025, tăng 5,1% so với năm trước đó. Mức lợi nhuận ròng đạt 172,57 triệu nhân dân tệ, đánh dấu sự đảo ngược hoàn toàn so với khoản lỗ ròng 286,90 triệu nhân dân tệ của năm 2024.

Động lực tăng trưởng tiếp tục được duy trì trong quý đầu tiên của năm 2026. Doanh thu của công ty đã tăng vọt 12,8% lên mức 820,74 triệu nhân dân tệ, kéo theo lợi nhuận ròng tăng 90,8% lên 138,55 triệu nhân dân tệ. Trong báo cáo công bố vào cuối tháng trước, công ty khẳng định đã nắm bắt rất tốt cơ hội thị trường đối với một số loại đất hiếm cốt lõi.

Huang Chengcheng cho biết đà tăng trưởng này sẽ tiếp diễn nhờ những tiến bộ trong công nghệ cũng như sự cải thiện của cấu trúc cung cầu trên thị trường quốc tế. Chủ tịch đơn vị niêm yết Mei Yi đã nhấn mạnh vị thế chiến lược của Công ty Tài nguyên và Công nghệ Đất hiếm Trung Quốc dưới vai trò là một doanh nghiệp trung ương, chịu trách nhiệm theo dõi sát sao an ninh khoáng sản quốc gia.

Sự lạc quan tương tự cũng xuất hiện tại Công ty Kim loại Màu Đất hiếm Trung Quốc, một đơn vị niêm yết khác thuộc Tập đoàn Đất hiếm Trung Quốc. Doanh nghiệp này báo cáo lợi nhuận ròng đạt 127,55 triệu nhân dân tệ cho năm ngoái, một sự xoay chuyển ngoạn mục từ khoản lỗ ròng 298,50 triệu nhân dân tệ trong năm 2024.

Đơn vị khai thác giao dịch trên sàn Thượng Hải này đã quyết định cắt giảm hoạt động giao dịch kim loại hàng hóa có mức sinh lời thấp và các mảng kinh doanh thua lỗ khác, đồng thời tận dụng đà tăng giá của các sản phẩm đất hiếm. Trong quý đầu tiên của năm nay, doanh thu của họ tăng 1,9% lên 1,53 tỉ nhân dân tệ và lợi nhuận ròng tăng gần gấp bốn lần lên 170,90 triệu nhân dân tệ.

Sức mạnh định giá và vũ khí ngoại giao

Sự thống trị của Trung Quốc đối với các kim loại đất hiếm, những nguyên liệu không thể thiếu cho các sản phẩm công nghệ cao từ ô tô điện đến vũ khí quân sự, là một trong những quân bài mạnh nhất mà ông Tập Cận Bình có thể sử dụng trong ngoại giao quốc tế. Quốc gia này hiện sản xuất khoảng 70% lượng đất hiếm của thế giới và xử lý tới 90% công đoạn tinh chế.

Vào năm ngoái, để đáp trả các mức thuế quan của ông Trump, Trung Quốc đã tiến hành trả đũa bằng cách áp đặt các lệnh hạn chế xuất khẩu đối với những khoáng sản này. Bắc Kinh đã tìm cách mở rộng tầm kiểm soát toàn cầu thông qua các biện pháp mới vào tháng 10, trước khi đồng ý đình chỉ các hạn chế này trong vòng một năm khi ông Trump và ông Tập Cận Bình gặp nhau tại Hàn Quốc vào cuối tháng đó. Việc thảo luận để sớm gia hạn thỏa thuận đình chiến này được kỳ vọng sẽ diễn ra tại hội nghị thượng đỉnh ở Trung Quốc trong tuần này.

Dù vậy, Bắc Kinh vẫn tiếp tục tận dụng đòn bẩy đất hiếm của mình. Điển hình là việc hạn chế các lô hàng xuất khẩu sang Nhật Bản giữa những tranh cãi với Tokyo xoay quanh các phát ngôn của Thủ tướng Sanae Takaichi về vấn đề Đài Loan. Các công ty Trung Quốc đang thể hiện sự tự tin cao độ trước tình hình này. Trong báo cáo gửi Sở Giao dịch Chứng khoán Thượng Hải, Công ty Kim loại Màu Đất hiếm Trung Quốc mô tả lệnh cấm xuất khẩu đất hiếm lưỡng dụng sang Nhật Bản là một hành động củng cố quyền định giá của quốc gia và vị thế dẫn đầu trong chuỗi cung ứng quan trọng. Doanh nghiệp này ca ngợi giá trị chiến lược của đất hiếm như một sức mạnh tiềm ẩn trong cuộc cạnh tranh giữa các cường quốc.

Nhìn chung, số liệu thống kê thương mại mới nhất của tháng 4 do Trung Quốc công bố vào thứ bảy tuần trước cho thấy sự gia tăng mạnh mẽ trong hoạt động xuất khẩu quặng và khoáng sản đất hiếm, với mức tăng 196,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Con số này cao hơn rất nhiều so với mức tăng trưởng chỉ 3,3% trong tháng 3.

Nhà phân tích Chelsea Song của Goldman Sachs nhận định sự gia tăng này chủ yếu được thúc đẩy bởi mức giá cao hơn trên thị trường. Nhà kinh tế học cấp cao khu vực châu Á Carlos Casanova tại Union Bancaire Privee cho biết việc xuất khẩu đất hiếm tăng gần gấp ba lần một phần là sự điều chỉnh sau những gián đoạn do yếu tố địa chính trị gây ra vào năm ngoái. Các số liệu của tháng 3 đã bị sụt giảm giả tạo do sự kết hợp của kỳ nghỉ Tết Nguyên đán và hiệu ứng cơ sở từ việc đẩy mạnh xuất khẩu trước khi các mức thuế của ông Trump có hiệu lực.

Khó khăn trong việc phá vỡ thế độc quyền

Trên toàn ngành, các doanh nghiệp khác cũng báo cáo kết quả vững chắc. Công ty Công nghệ cao Đất hiếm phương Bắc Trung Quốc, nhà sản xuất lớn nhất dưới sự kiểm soát của chính quyền Nội Mông, đang đặt mục tiêu đạt doanh thu từ 44 tỉ nhân dân tệ trở lên và lợi nhuận trước thuế vượt 3,5 tỉ nhân dân tệ trong năm nay. Năm ngoái, công ty ghi nhận doanh thu kỷ lục 42,56 tỉ nhân dân tệ, lợi nhuận ròng đạt 2,25 tỉ nhân dân tệ, tăng 124%. Chủ tịch công ty Qu Yedong khẳng định ban lãnh đạo đang sử dụng hệ thống kiểm soát sản xuất toàn diện của chính phủ làm nền tảng để đảm bảo nguồn cung ổn định. Vì giá cả là yếu tố cốt lõi, công ty cam kết theo dõi sát sao xu hướng giá để duy trì sự ổn định của thị trường.

Công ty Cổ phần Tài nguyên Shenghe đặt mục tiêu tăng doanh thu hàng năm thêm 10% trong năm nay lên 16,5 tỉ nhân dân tệ. Mục tiêu này xây dựng dựa trên mức tăng trưởng doanh thu đạt 14,99 tỉ nhân dân tệ vào năm 2025, cùng lợi nhuận ròng tăng hơn gấp bốn lần lên 839,01 triệu nhân dân tệ. Shenghe hoan nghênh việc chính phủ thắt chặt kiểm soát đối với số lượng đất hiếm được khai thác và tinh chế, nhấn mạnh sự cạnh tranh ngày càng gay gắt khi các quốc gia khác đang nỗ lực tự đảm bảo nguồn nguyên liệu. Căng thẳng leo thang đã khiến một số thông tin của các công ty khai thác trở thành bí mật nhà nước. Công ty Công nghệ cao Đất hiếm phương Bắc Trung Quốc đã ngừng tiết lộ dữ liệu sản xuất và bán hàng đối với sáu nhóm sản phẩm.

Chính quyền của ông Trump đã ưu tiên giải quyết các lỗ hổng của Mỹ đối với khoáng sản thiết yếu, theo đuổi quan hệ đối tác với các quốc gia khác và công bố đầu tư hàng tỉ USD. Tuy nhiên, trước thềm chuyến thăm Bắc Kinh của ông Trump, chuyên gia Ken Koyama, giám đốc điều hành cấp cao tại Viện Kinh tế Năng lượng Nhật Bản, nhận định rằng việc phá vỡ sự thống trị của Trung Quốc đối với đất hiếm là điều vô cùng khó khăn.

Ông Koyama cho rằng cốt lõi của vấn đề nằm ở khả năng cạnh tranh về chi phí của nguồn cung đất hiếm từ Trung Quốc. Mặc dù vậy, vị chuyên gia đề xuất các quốc gia phải hợp tác cùng nhau để triển khai các biện pháp toàn diện. Các biện pháp bao gồm việc phát triển mỏ khai thác mới, tăng cường khả năng cung cấp, thiết lập cơ sở bảo tồn và tái chế, phát minh công nghệ thay thế và xây dựng kế hoạch dự phòng.