Bác sĩ Việt Nam có thực sự thua Mỹ, Nhật, Hàn về can thiệp thần kinh?

Hội nghị lần thứ 18 của Liên đoàn Can thiệp và Điều trị Thần kinh Thế giới (WFITN 2026) sẽ diễn ra tại thành phố Busan (Hàn Quốc) từ ngày 11 đến 15/10/2026 chính là ngày hội lớn nhất của chuyên ngành này. Dự kiến, sự kiện quy tụ hơn 1.000 chuyên gia đầu ngành trên toàn cầu, tổ chức hai năm một lần để định hình tương lai của y học can thiệp mạch não. Giữa bối cảnh đó, câu hỏi về vị thế thực sự của y học nước nhà trở nên nóng bỏng hơn bao giờ hết.

Để giải mã bức tranh toàn cảnh này, phóng viên Một Thế Giới đã có cuộc trò chuyện thẳng thắn với TS.BS Trần Chí Cường - Phó Chủ tịch Hội Can thiệp Mạch thần kinh Việt Nam (VNVIS). Theo ông xét trên năng lực chuyên môn, khả năng làm chủ công nghệ, đào tạo và tiếp cận kĩ thuật mới, Việt Nam đang sở hữu những năng lực đáng kể, thậm chí có những trung tâm đạt trình độ hàng đầu. Tuy nhiên, điều Việt Nam còn thiếu không hẳn nằm ở tay nghề của bác sĩ, mà ở độ phủ của mạng lưới can thiệp thần kinh trên toàn quốc.

Trình độ bác sĩ can thiệp thần kinh của Việt Nam không thua các cường quốc y học phát triển

- Hội nghị WFITN 2026 tại Busan được xem là ngày hội lớn nhất hành tinh của giới can thiệp mạch thần kinh với sự góp mặt của hơn 1.000 chuyên gia tinh hoa nhất. Vậy nếu phải đặt Việt Nam lên bàn cân quốc tế ngay tại thời điểm này, ông sẽ định vị thương hiệu y khoa của chúng ta đang đứng ở tọa độ nào?

- TS.BS Trần Chí Cường: Nếu nói một cách thẳng thắn và sòng phẳng, chúng ta hoàn toàn có quyền tự hào về vị thế hiện tại của mình. Xét một cách toàn diện từ số lượng bệnh nhân được cứu sống, trình độ làm chủ công nghệ, năng lực đào tạo cho đến khả năng tiếp cận các kĩ thuật mới, Việt Nam hiện đang đứng ở vị trí số một trong khu vực Đông Nam Á. Còn nếu tính trên bình diện rộng lớn hơn là toàn châu Á, chúng ta chắc chắn nằm trong top 10 quốc gia có nền can thiệp thần kinh phát triển nhất. Nhìn ra thế giới, Việt Nam được ghi nhận là một trong những nước đang phát triển dẫn đầu, có thể thực hiện thành thục các công nghệ kĩ thuật đỉnh cao và xử lí số lượng ca bệnh lớn tương đương với các quốc gia tiên tiến.

Tất nhiên, nếu chúng ta tính cào bằng theo kiểu bình quân trên tất cả các bệnh viện khắp cả nước thì sự phát triển chắc chắn sẽ không đồng đều. Nhưng đây là thực trạng chung mang tính toàn cầu chứ không riêng gì nước ta, bởi ngay cả ở các nước phát triển thì cũng có bệnh viện làm được kỉ thuật này, có nơi chuyên sâu kĩ thuật kia. Điểm cốt lõi là độ tiếp cận và năng lực lõi của chúng ta hiện nay đang nằm ở top đầu của thế giới.

- Nếu đặt lên bàn cân để so sánh với các cường quốc y học phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, hay các nền y học phương Tây như Mỹ và châu Âu, khoảng cách về trình độ chuyên môn của bác sĩ Việt Nam đã được rút ngắn như thế nào, thưa ông?

- TS.BS Trần Chí Cường: Tôi nói thật lòng dưới góc độ chuyên môn thuần túy rằng chúng ta không thua kém họ về tay nghề hay trình độ. Nếu nhìn vào một trung tâm chuyên sâu tiêu biểu như S.I.S Cần Thơ, năng lực của họ hoàn toàn đứng ở top đầu trên thế giới. Sự khác biệt lớn nhất khiến chúng ta chịu lép vế khi so với Nhật Bản hay Mỹ chính là độ phủ của mạng lưới y tế. Ở các nước phát triển, hệ thống can thiệp thần kinh được phân bổ cực kỳ đồng đều tại các thành phố lớn nhỏ, tạo ra một mạng lưới cấp cứu hoàn hảo cho người dân. Trong khi đó tại Việt Nam, kĩ thuật cao này vẫn đang bị bó hẹp và tập trung chủ yếu ở một số trung tâm lớn. Khi nói về bản đồ can thiệp mạch máu não nước nhà, chúng ta phải đưa Cần Thơ lên vị trí dẫn đầu chứ chứ không phải Hà Nội hay TP.HCM, bởi vì chúng ta có bằng chứng thực tế là tại đây có thể tập trung tới 10 bác sĩ can thiệp mạch máu não giỏi trong một bệnh viện. Đây là một con số vô cùng ấn tượng mà ngay cả các bệnh viện lớn ở Nhật Bản, Trung Quốc hay Thái Lan cũng hiếm nơi nào có thể tập hợp được đội ngũ hùng hậu đến thế. Tóm lại, con người của chúng ta xuất sắc, tay nghề không thua, chúng ta chỉ đang thua họ về độ phủ diện rộng trên toàn bộ dân số mà thôi.

“

Nếu nói một cách thẳng thắn và sòng phẳng,
chúng ta hoàn toàn có quyền tự hào về vị thế hiện tại của mình. Xét một cách toàn diện từ số lượng bệnh nhân được cứu sống, trình độ làm chủ công nghệ, năng lực đào tạo cho đến khả năng tiếp cận các kĩ thuật mới, Việt Nam hiện đang đứng ở vị trí số một trong khu vực Đông Nam Á. Còn nếu tính trên bình diện rộng lớn
hơn là toàn châu Á, chúng ta chắc chắn nằm trong top 10 quốc gia có nền can thiệp thần kinh phát triển nhất. Nhìn ra thế giới, Việt Nam được ghi nhận là một trong những nước đang phát triển dẫn đầu, có thể thực hiện thành thục các công nghệ kĩ thuật đỉnh cao và xử lí số lượng ca bệnh lớn tương đương với các quốc
gia tiên tiến.

TS.BS Trần Chí Cường

- Những năm gần đây, truyền thông nhắc rất nhiều đến việc các bác sĩ Việt Nam không chỉ làm chủ công nghệ nước ngoài mà còn trực tiếp chuyển giao kĩ thuật cho quốc tế. Nhìn từ hành trình cá nhân của ông cũng như các đồng nghiệp, đâu là những cột mốc hoặc những kĩ thuật được coi là đỉnh cao thách thức thế giới mà chúng ta đã chuẩn hóa thành công?

- TS.BS Trần Chí Cường: Chúng ta có quyền tự hào vì hiện tại các ê kíp bác sĩ Việt Nam đã thực hiện được toàn bộ những kĩ thuật can thiệp thần kinh phức tạp nhất đang có trên thế giới. Từ những kĩ thuật cơ bản mang tính sống còn như lấy huyết khối cấp cứu điều trị đột quỵ cho đến những bệnh lý có độ khó cực cao, chúng ta đều xử lí một cách thuần thục. Trong số đó, hai vũ khí chiến lược tạo nên thương hiệu riêng biệt cho y khoa Việt Nam chính là can thiệp mạch máu tủy và đặt stent mạch máu não nội sọ. Đây là những vùng can thiệp đặc biệt khó vô cùng nhạy cảm, đòi hỏi sự chính xác tính bằng milimet và sự kiên trì, khéo léo đặc thù của bàn tay bác sĩ Việt. Sự công nhận của thế giới dành cho chúng ta không dừng lại ở số lượng ca bệnh đơn thuần, mà nó đã nâng tầm thành năng lực dẫn đầu về đào tạo và chuyển giao công nghệ cho cả khu vực, Minh chứng rõ ràng nhất là hiện nay các bác sĩ từ Malaysia đang phải sang học tập trực tiếp tại Bệnh viện S.I.S, và phía Indonesia cũng vừa gửi tiếp ba bác sĩ sang xếp hàng chờ được đào tạo chuyên sâu. Khi một quốc gia được chọn làm "lò luyện" cho các nước bạn, đó chính là lúc thương hiệu y khoa của quốc gia đó đã thực sự định hình vững chắc.

Việt Nam đang ở đâu trong việc ứng dụng công nghệ và đào tạo?

- Thế giới đang bùng nổ cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) và ứng dụng robot vào y học. Việc ứng dụng AI trong các hệ thống chụp mạch DSA hay việc sử dụng robot hỗ trợ can thiệp tại các bệnh viện lớn ở Việt Nam hiện nay đang ở đâu so với tiêu chuẩn thế giới?

- TS.BS Trần Chí Cường: Nếu nói về ứng dụng AI để chẩn đoán, chúng ta hoàn toàn giống và ngang hàng với thế giới. Các bệnh viện lớn của Việt Nam hiện nay đã đưa vào vận hành các phần mềm AI tiên tiến nhất như RAPID để đánh giá vùng nhu mô não bị tổn thương, phân tách rõ vùng tranh tối, tranh sáng ở bệnh nhân đột quỵ nhằm đưa ra quyết định can thiệp chính xác. Tuy nhiên, có một sự hiểu lầm trong dư luận khi nhắc đến cụm từ "robot y tế". Những con robot phẫu thuật đang hoạt động rất mạnh mẽ và phổ biến tại các bệnh viện như Bình Dân, Chợ Rẫy thực chất là robot phục vụ cho phẫu thuật nội soi ngoại khoa ở các chuyên khoa khác, chứ không phải robot can thiệp mạch máu. Đối với lĩnh vực can thiệp nội mạch thần kinh, việc sử dụng robot trên thế giới hiện nay vẫn đang dừng lại ở giai đoạn tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện chứ chưa hề được áp dụng rộng rãi. Việt Nam chúng ta đã chủ động tiếp cận từ rất sớm, từng triển khai những phiên bản robot can thiệp mạch tiên tiến, nhưng hiện tại phía đối tác nước ngoài cũng đang phải nâng cấp lên phiên bản mới. Do đó, chúng ta không nên đặt nặng hoặc thần thánh hóa câu chuyện robot trong can thiệp mạch lúc này, bởi khả năng ứng dụng AI và DSA hiện tại của chúng ta đã đủ và hoàn toàn tiệm cận với thế giới.

- Đào tạo nhân lực chất lượng cao luôn là bài toán hóc búa cho bất kì ngành kĩ thuật chuyên sâu nào. Mô hình đào tạo can thiệp thần kinh tại Việt Nam hiện nay đã đáp ứng được nhu cầu thực tế chưa và chúng ta có đang thiếu hụt gì không?

- TS.BS Trần Chí Cường: Về mảng đào tạo này thì tôi có thể khẳng định một cách vô cùng mạnh mẽ và tự hào rằng Việt Nam đang làm cực kì tốt, chúng ta thậm chí có thể tự coi mình là một trung tâm đào tạo lớn. Chúng ta không thiếu thốn gì về mặt mô hình hay quy trình đào tạo chuẩn mực. Việt Nam đã triển khai thành công những mô hình đào tạo tiên tiến nhất thế giới, tức là học viên bắt buộc phải thực hành thuần thục trên các mô hình mô phỏng, sau đó tiến hành can thiệp trên động vật rồi mới được phép thực hành trên cơ thể người. Đây là một quy trình nghiêm ngặt y chang các nước phát triển mà không phải quốc gia nào trên thế giới cũng có đủ điều kiện và năng lực để triển khai. Chính vì sở hữu một "lò đào tạo" chất lượng cao như vậy, chúng ta mới thu hút được lượng lớn bác sĩ từ các quốc gia trong khu vực sang học tập chuyên sâu và nhận được nhiều lời khen từ giới chuyên môn toàn cầu tại các hội nghị khoa học quốc tế. Cái thiếu duy nhất hiện nay không phải là năng lực đào tạo, mà là sự chủ động từ phía các bệnh viện địa phương trong việc cử người đi học để kịp thời chuẩn bị nguồn nhân lực cho chính mình.

“

Tôi nói thật lòng dưới góc độ chuyên môn
thuần túy rằng chúng ta không thua kém họ về tay nghề hay trình độ. Nếu nhìn vào một trung tâm chuyên sâu tiêu biểu như S.I.S Cần Thơ, năng lực của họ hoàn toàn đứng ở top đầu trên thế giới.

TS.BS Trần Chí Cường

Bảo hiểm y tế đang là rào cản khiến người dân khó tiếp cận

- Hiện nay xu hướng y khoa đang dịch chuyển mạnh mẽ từ các phương pháp điều trị truyền thống sang can thiệp tối thiểu nội mạch. Vậy đối với các bệnh lí phức tạp như phình động mạch não, dị dạng mạch máu hay đột quỵ, Việt Nam đã đạt đến mức độ phổ biến và chuẩn hóa như thế nào?

- TS.BS Trần Chí Cường: Về mặt nhận diện thương hiệu và năng lực chẩn đoán, các bác sĩ Việt Nam hiện nay hoàn toàn tương đồng với thế giới, nghĩa là chúng ta có thể nhìn nhận và chẩn đoán ra hết tất cả các mặt bệnh phức tạp. Quy trình thực hiện các phương pháp can thiệp tối thiểu này tại Việt Nam cũng đã đạt đến độ chuẩn hóa cao và khá đồng nhất. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất khiến phương pháp ưu việt này chưa thể phổ biến toàn dân lại nằm ở vấn đề kinh tế của người bệnh. Đất nước ta còn rất nhiều bệnh nhân nghèo, trong khi chi phí cho các loại trang thiết bị, vật tư tiêu hao cao cấp như các loại coil, stent hay hệ thống can thiệp lại quá đắt đỏ. Khi người bệnh phải tự chi trả quá nhiều từ tiền túi, cơ hội tiếp cận y học kỹ thuật cao của họ bị thu hẹp lại một cách đáng thương. Chuẩn hóa về kĩ thuật chúng ta đã làm được, nhưng chuẩn hóa để mọi người dân, dù giàu hay nghèo, đều có thể tiếp cận được thì vẫn là một bài toán chưa có lời giải thỏa đáng.

- Bác sĩ vừa đề cập đến việc chi phí vật tư y tế quá cao là rào cản cho người nghèo. Vậy thách thức lớn nhất về trang thiết bị và vật tư tiêu hao hiện nay cụ thể là gì, và nó đang “bóp nghẹt” cơ hội sống của bệnh nhân ra sao?

- TS.BS Trần Chí Cường: Đây là một thực tế vô cùng nghiệt ngã đang ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề đến chất lượng điều trị tại Việt Nam. Người thầy thuốc khi đứng trước lằn ranh sinh tử của bệnh nhân mà biết rằng họ không có tiền để chi trả cho vật tư thì đó là một nỗi đau đớn tột cùng. Bảo hiểm y tế hiện nay của chúng ta chưa thể bao phủ và chi trả hoàn toàn cho các kĩ thuật cao này. Chẳng hạn, một bệnh nhân đột quỵ hay phình mạch não phức tạp cần phải đặt tới hai hoặc ba stent nội sọ, chi phí điều trị lúc đó sẽ tăng lên tới hàng trăm triệu đồng, một con số khổng lồ đối với một gia đình nghèo. Bác sĩ có thừa năng lực để cứu người, nhưng bệnh nhân không có điều kiện kinh tế thì mọi kĩ thuật đỉnh cao cũng trở nên vô nghĩa. Để giải quyết tận gốc thách thức này, chúng ta không thể chỉ trông chờ vào túi tiền của người dân mà đòi hỏi phải có sự phát triển mang tính chiến lược của ngành công nghệ sản xuất vật tư y tế nội địa trong tương lai, nhằm chủ động nguồn cung và kéo giảm giá thành sản phẩm xuống mức dễ tiếp cận hơn.

Tôi muốn đề xuất một tiếng nói thẳng thắn đến các cấp lãnh đạo cao nhất: Hãy dũng cảm xóa bỏ tư duy xuất toán áp đặt trong bảo hiểm y tế đối với các trường hợp cấp cứu khẩn cấp, hãy thực tâm chi trả đủ và đúng thực tế để mang lại sự an tâm tuyệt đối cho cả người thầy thuốc lẫn người bệnh. Đồng thời, cần thúc đẩy mạnh mẽ các nghị quyết nhằm giúp các doanh nghiệp, các nhà nghiên cứu trong nước có thể bắt tay sản xuất chủ động các trang thiết bị công nghệ cao trong nước, thay vì cứ để các đề tài khoa học có tính khả thi cao phải nằm chờ các thứ trưởng hàng năm trời chỉ vì thiếu một chữ kí.

“

Chúng ta thường nói rất hay trên các diễn đàn về mục
tiêu bảo hiểm toàn dân, về việc chăm sóc y tế miễn phí, nhưng thực tế vận hành lại đang bị bóp nghẹt bởi hai từ: "xuất toán". Hiện nay, cơ chế quản lí của bảo hiểm y tế đang áp đặt những giới hạn, những quy định khống chế cực kì vô lí đối với việc chi trả cho các ca điều trị đột quỵ cấp.

TS.BS Trần Chí Cường

Cần phải phát triển đồng đều cả về chiều rộng lẫn chiều sâu trên quy mô toàn quốc

- Để đưa ngành can thiệp thần kinh Việt Nam vươn tầm quốc tế mạnh mẽ hơn nữa và thực sự trở thành một trung tâm đào tạo lớn của thế giới, chúng ta cần có những chiến lược đột phá nào về cả cơ chế lẫn chính sách?

- TS.BS Trần Chí Cường: Chúng ta cần một tư duy chiến lược đồng bộ ở ba cấp độ khác nhau. Đầu tiên, ở cấp độ bệnh viện, các nhà quản lí phải hoàn toàn chủ động về nguồn nhân lực bằng cách liên tục cử các bác sĩ trẻ đi đào tạo tại các trung tâm lớn trong nước như S.I.S, Bệnh viện 108, Bạch Mai hay Chợ Rẫy. Chúng ta đã có sẵn các cơ sở đào tạo chuẩn quốc tế ngay trong nước, không cần phải tốn kém gửi người ra nước ngoài nữa. Thứ hai, chúng ta phải thay đổi căn bản tư duy tổ chức, xây dựng một bộ máy làm việc phối hợp đa chuyên khoa nhuần nhuyễn trong các đơn vị đột quỵ. Vai trò của can thiệp mạch phải được đặt ở vị trí đặc biệt quan trọng, kết hợp chặt chẽ với ngoại thần kinh, hồi sức cấp cứu và thở máy, chứ không thể chỉ chăm chăm đầu tư vào một mảng riêng lẻ hay phụ thuộc quá nhiều vào thuốc tiêu sợi huyết vốn đã bão hòa. Sự phối hợp đồng đội này là cực kì sống còn. Cuối cùng, ở cấp độ nhà nước, cần có sự đầu tư mạnh mẽ, quyết liệt hơn nữa về máy móc, trang thiết bị hiện đại cho hệ thống các bệnh viện công để các bác sĩ có đủ điều kiện để phát huy năng lực sau khi hoàn thành khóa học.

- Tầm nhìn trong vòng 5 đến 10 năm tới, đâu là mục tiêu lớn nhất mà ngành can thiệp thần kinh Việt Nam cần chinh phục để khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ y khoa thế giới?

- TS.BS Trần Chí Cường: Mục tiêu lớn nhất và cốt lõi nhất của chúng ta trong vòng 5 đến 7 năm tới không phải là cố gắng phát triển thêm những kĩ thuật quá dị biệt để thể hiện năng lực cá nhân, vì năng lực cá nhân của bác sĩ Việt đã quá ổn rồi. Mục tiêu tối thượng của chúng ta là phải phát triển đồng đều cả về chiều rộng lẫn chiều sâu trên quy mô toàn quốc.

Chúng ta phải hướng tới một cái đích cụ thể: tất cả các bệnh viện tuyến tỉnh lớn trên cả nước đều phải xây dựng được một ê kíp cơ hữu có ít nhất 6 bác sĩ can thiệp mạch thần kinh trực chiến 24/7 để đảm bảo lịch trực ba ca, bốn kíp, ban đêm luôn có sẵn 2 bác sĩ để xử lí cấp cứu kịp thời cho người dân. Những vùng sâu, vùng xa hay các tỉnh miền Trung như Quảng Bình, các tỉnh miền núi phía Bắc như Thái Nguyên, Hà Giang đều phải có lực lượng can thiệp mạch hoạt động liên tục.

Vai trò của Hội Can thiệp Mạch thần kinh Việt Nam là luôn sẵn sàng cung cấp năng lực đào tạo tối đa, nhưng phần còn lại phụ thuộc hoàn toàn vào quyết tâm của các giám đốc bệnh viện và giám đốc sở y tế trong việc cử người đi học và đầu tư máy móc tương đương.

- Bên cạnh những mục tiêu mang tính nội lực và chính sách trong nước, y học can thiệp thần kinh Việt Nam có kế hoạch nào để tạo ra một cú hích bùng nổ, đưa thương hiệu nước nhà ra thế giới một cách trực diện nhất không, thưa bác sĩ?

- TS.BS Trần Chí Cường: Có chứ, một kế hoạch cực kì hoành tráng và đầy tham vọng mà chúng tôi đang dồn toàn lực thực hiện. Trong chuyến đi tham dự Hội nghị WFITN 2026 tại Busan lần này, đoàn Việt Nam không chỉ đến để học hỏi hay báo cáo khoa học thông thường. Chúng tôi mang theo một sứ mệnh lớn lao: chính thức nộp đơn và vận động bỏ phiếu để Việt Nam giành quyền đăng cai Hội nghị Can thiệp Mạch thần kinh Thế giới vào năm 2030. Đây là một sự kiện danh giá bậc nhất toàn cầu, được tổ chức hai năm một lần. Chu kì sắp tới vào năm 2028 đã được trao cho Brazil, và chúng ta đang chủ động xin đăng cai trước 4 năm cho kì hội nghị năm 2030. Để có thể giành được quyền đăng cai này, chúng ta phải bước vào một cuộc đua bỏ phiếu cực kì khốc liệt và nghiêm túc giữa các quốc gia thành viên. Nếu chúng ta thành công trong cuộc bỏ phiếu lần này, đây sẽ là một cú hích lịch sử, một bước nhảy vọt đưa ngành can thiệp thần kinh Việt Nam bước ra thế giới và đứng ngang hàng với các cường quốc năm châu trên thế giới.

- Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện thẳng thắn và đầy tâm huyết này!

Bệnh viện quận đầu tiên cả nước thực hiện kỹ thuật can thiệp mạch máu não

Một bệnh viện huyện can thiệp mạch vành thành công, cứu sống bệnh nhân đột quỵ

Ảo ảnh khuôn mặt trẻ thơ - mẹo khoa học can thiệp vào ký ức con người

Bác sĩ tiên phong đưa công nghệ in 3D vào can thiệp tim mạch

TP.HCM số hóa phản ánh y tế: Hạn chế sự can thiệp vào xử lý sai phạm