Bản tin công nghệ ngày 13.10: Bị tăng thuế, Trung Quốc đáp trả Mỹ bằng đất hiếm

Đại diện Thương mại Mỹ Jamison Greer hôm Chủ nhật cho biết Washington đã liên hệ với Bắc Kinh để đề nghị một cuộc điện đàm sau khi Trung Quốc thông báo mở rộng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, song phía Trung Quốc đã từ chối. Trong khi đó, Bắc Kinh cáo buộc Mỹ “tiêu chuẩn kép” trong các chính sách thương mại.

Ông Greer cho biết: “Tôi có thể khẳng định rằng chúng tôi không được thông báo trước. Ngay khi biết tin từ các nguồn công khai, chúng tôi đã lập tức liên hệ phía Trung Quốc để trao đổi qua điện thoại, nhưng họ đã từ chối”, đồng thời gọi động thái của Trung Quốc là “một cuộc giành quyền lực”.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phản ứng bằng việc áp thuế 100% đối với hàng hóa Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ, đồng thời ban hành kiểm soát xuất khẩu mới đối với “mọi phần mềm quan trọng” có hiệu lực từ ngày 1.11.

Trong bài đăng dài trên Truth Social, ông Trump cáo buộc Bắc Kinh đơn phương nâng mức đối đầu sau một thỏa thuận đình chiến mong manh đạt được sáu tháng trước. Ông viết: “Mối quan hệ giữa chúng ta và Trung Quốc 6 tháng qua rất tốt, nên việc họ bất ngờ thay đổi chính sách thương mại là điều hết sức đáng ngạc nhiên”.

Hôm Chủ nhật, ông Trump đã viết trên Truth Social: “Chủ tịch Tập Cận Bình, người tôi rất tôn trọng, vừa có một thời gian khó khăn. Ông ấy không muốn đất nước mình rơi vào suy thoái, và tôi cũng vậy. Nước Mỹ muốn giúp Trung Quốc, chứ không muốn làm hại họ”.

Trung Quốc phản pháo và bảo vệ quyền kiểm soát đất hiếm

Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington D.C. chưa đưa ra bình luận về vụ việc. Tuy nhiên, trong một báo cáo của đài truyền hình trung ương CCTV, Bộ Thương mại Trung Quốc đã lên án các mức thuế mới của Mỹ, cáo buộc Washington “tiêu chuẩn kép” trong chính sách thương mại.

Bộ Thương mại Trung Quốc cũng cho biết biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của họ là hệ quả trực tiếp từ các động thái gần đây của Mỹ, bao gồm việc bổ sung công ty Trung Quốc vào danh sách đen thương mại và đánh phí cảng đối với tàu liên kết với Trung Quốc. Tuyên bố nêu: “Các hành động của Mỹ đã gây tổn hại nghiêm trọng đến lợi ích của Trung Quốc và làm xói mòn bầu không khí đối thoại kinh tế song phương. Trung Quốc kiên quyết phản đối những hành động này”.

Dù vậy, Bắc Kinh không trực tiếp liên hệ các động thái của Mỹ với việc siết xuất khẩu đất hiếm, mà nhấn mạnh đây là biện pháp phòng ngừa vì lý do an ninh quân sự.

Trái với những lần leo thang trước đây (khi hai bên đua nhau tăng thuế lên đến 145% và 125%), lần này Trung Quốc tạm thời kiềm chế. Các nhà quan sát cho rằng đây có thể là động thái để mở đường cho đàm phán hạ nhiệt.

Ông Alfredo Montufar-Helu, Giám đốc điều hành hãng tư vấn GreenPoint, nhận định: “Việc Bắc Kinh công khai lý do của các biện pháp trả đũa cũng đồng thời phác họa lối thoát cho đối thoại. Giờ đây, quả bóng nằm trong sân Washington”.

Ngược lại, hãng Hutong Research cảnh báo nếu Bắc Kinh không đáp trả thuế 100% của Mỹ, điều đó có thể báo hiệu rằng Trung Quốc không còn coi trọng việc đạt một thỏa thuận lâu dài với ông Trump, phản ánh niềm tin suy giảm vào khả năng kiểm soát phe diều hâu trong chính quyền Mỹ.

Những động thái cứng rắn khác của Bắc Kinh

Cùng với việc kiểm soát đất hiếm, Trung Quốc còn tăng cường sử dụng các công cụ pháp lý để phản công.

Tháng trước, Cơ quan Quản lý Thị trường Nhà nước Trung Quốc (SAMR) cáo buộc hãng sản xuất chip AI hàng đầu của Mỹ - Nvidia - vi phạm luật chống độc quyền, ngay trong thời gian diễn ra đàm phán thương mại Mỹ - Trung tại Madrid.

Đến thứ 6 tuần qua, SAMR tiếp tục mở cuộc điều tra chống độc quyền với Qualcomm, liên quan đến thương vụ mua lại hãng thiết kế chip Israel Autotalks hồi tháng 6.2025.

SAMR cho biết: “Dựa trên các bằng chứng rõ ràng và thuyết phục, cơ quan của chúng tôi đã khởi động cuộc điều tra hợp pháp đối với thương vụ thâu tóm trái phép của Qualcomm”.

Các chuyên gia cho rằng đây là thông điệp mạnh mẽ, cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng sử dụng quy định trong nước như một vũ khí phản kháng thương mại, thay vì chỉ dựa vào thuế quan.

“Kiểm soát xuất khẩu” không đồng nghĩa “cấm xuất khẩu”

Bộ Thương mại Trung Quốc cũng phủ nhận cáo buộc rằng họ đang “vũ khí hóa” đất hiếm, nhấn mạnh rằng “kiểm soát xuất khẩu không có nghĩa là cấm xuất khẩu”.

Tuyên bố nêu rõ: “Mọi đơn xin xuất khẩu phục vụ mục đích dân sự, nếu tuân thủ quy định, đều sẽ được phê duyệt. Doanh nghiệp không cần lo lắng”.

Hiện Trung Quốc sản xuất hơn 90% lượng đất hiếm tinh luyện và nam châm đất hiếm của thế giới, gồm 17 nguyên tố quan trọng được dùng trong ô tô điện, động cơ máy bay, radar quân sự và nhiều thiết bị công nghệ cao khác.

Tuần trước, Bắc Kinh bổ sung thêm 5 nguyên tố mới: holmium, erbium, thulium, europium và ytterbium vào danh sách bị hạn chế xuất khẩu, nâng tổng số lên 12 nguyên tố.

Giới quan sát nhận định, động thái này là một phần trong cuộc chiến công nghệ quy mô toàn cầu, nơi cả hai siêu cường đều muốn kiểm soát chuỗi cung ứng chiến lược cho các ngành công nghiệp tương lai.

Dù vậy, cả Washington lẫn Bắc Kinh vẫn chưa đóng hoàn toàn cánh cửa đối thoại. Việc hai bên tạm thời dừng leo thang thuế quan cho thấy cả hai đều hiểu rõ cái giá kinh tế của một cuộc chiến thương mại toàn diện, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang chật vật phục hồi.

Ông Greer nói rằng thị trường có thể sẽ bình ổn trở lại trong tuần tới khi tình hình hạ nhiệt và cuộc gặp giữa ông Trump - Tập bên lề Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Hàn Quốc vẫn có thể diễn ra như dự kiến.