'Bão điện' liên tiếp quét qua thị trường chứng khoán: Một mối liên quan - nhiều điểm nối dễ tổn thương

Từ EVNNPT đến các doanh nghiệp điện: Một mối liên quan - nhiều điểm nối

Ngày 13/9, Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh - CTCP (EEMC) công bố thông tin bất thường về ông Đặng Phan Tường, thành viên Hội đồng quản trị doanh nghiệp. Theo công bố, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an (C01) đã khởi tố bị can đối với ông Tường trong quá trình điều tra vụ án xảy ra tại EVNNPT, Công ty CP Tập đoàn PC1 và các công ty có liên quan.

Thông tin này lập tức khiến thị trường chú ý bởi ông Tường không phải một nhân sự “xa lạ” với ngành điện. Ông từng được bổ nhiệm làm Chủ tịch Hội đồng thành viên EVNNPT từ năm 2011 và đảm nhiệm vị trí này trong nhiều năm. Sau đó, ông tham gia quản trị tại một số doanh nghiệp trong lĩnh vực thiết bị điện, trong đó có EEMC và các doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái GELEX.

Riêng tại EEMC, ông Tường được bầu làm thành viên Hội đồng quản trị từ cuối năm 2024. Theo thông tin doanh nghiệp công bố, ông là thành viên Hội đồng quản trị không điều hành.

Sau thông tin ông Tường bị khởi tố, các cổ phiếu thuộc hệ sinh thái GELEX đồng loạt chịu áp lực. Trong phiên 14/9, GEX của Tập đoàn GELEX, GEE của GELEX Electric và GEL của CTCP Hạ tầng GELEX đều giảm hết biên độ.

Nhưng nếu nhìn vào chuỗi thông tin này, cần phân biệt rất rõ giữa mối liên hệ về nhân sự và mối liên hệ về trách nhiệm pháp lý. GELEX cho biết ông Đặng Phan Tường không giữ bất kỳ chức vụ nào tại công ty mẹ GELEX. Ông hiện là thành viên Hội đồng quản trị của GELEX Electric và hai công ty con khác. Tập đoàn cũng khẳng định vụ việc liên quan đến cá nhân ông Tường thuộc giai đoạn trước khi ông tham gia công tác tại hệ thống GELEX, không liên quan đến hoạt động của GELEX và các công ty con.

Như vậy, thị trường cho thấy cổ phiếu có thể phản ứng với thông tin nhanh hơn rất nhiều so với quá trình xác định bản chất pháp lý của vụ việc, và đó chính là nơi rủi ro thị trường xuất hiện.

“Bão điện” đã quét qua những cổ phiếu nào?

Đây không phải lần đầu nhóm cổ phiếu liên quan đến ngành điện chịu tác động bởi những thông tin từ quá trình điều tra vụ án tại EVNNPT. C01 trước đó đã thông tin về việc khởi tố 47 bị can với 5 nhóm hành vi liên quan dự án đường dây 500kV mạch 3. Cơ quan điều tra xác định có 13 công ty có vi phạm, trong đó có EVNNPT, các Ban Quản lý dự án các công trình điện miền Bắc và miền Trung, PC1 cùng một số doanh nghiệp xây lắp, tư vấn và cung cấp thiết bị.

Điều này khiến “bản đồ” ảnh hưởng trở nên rộng hơn rất nhiều so với một doanh nghiệp đơn lẻ. Bởi ngành điện có một chuỗi giá trị đặc thù: Chủ đầu tư dự án, đơn vị truyền tải, ban quản lý dự án, nhà thầu xây lắp, đơn vị tư vấn, doanh nghiệp sản xuất thiết bị... có thể cùng xuất hiện trong một dự án hoặc một chuỗi cung ứng. Chính vì vậy, khi một mắt xích bị đặt dưới sự chú ý của cơ quan điều tra, thị trường thường không chờ đến khi có kết luận cuối cùng mới phản ứng, thông qua sự biến động bằng giá cổ phiếu.

Phiên 14/9 là một điển hình, cho thấy nhà đầu tư đang định giá không chỉ rủi ro pháp lý trực tiếp, mà còn cả rủi ro thông tin, rủi ro tâm lý và rủi ro liên đới. Ngoài các cổ phiếu giảm sàn trong phiên giao dịch ngày 14/9 trên sàn HoSE gồm GEX, GEE và GEL, trước đó cổ phiếu PC1 từng nhiều phiên giảm sàn, rồi đến cổ phiếu TV1, TV2… cũng bị giảm giá mạnh vì có lãnh đạo bị khởi tố trong khuôn khổ vụ án.

"Mạng điện" càng chằng chịt, thị trường càng dễ “truyền điện”

Về bản chất, việc một cá nhân từng làm việc tại EVNNPT sau đó giữ vị trí quản trị ở một doanh nghiệp khác không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đó có liên quan đến sai phạm đang được điều tra. Nhưng trên thị trường chứng khoán, các mối liên hệ nhân sự lại có thể trở thành một “đường truyền” của tâm lý. Một cái tên xuất hiện ở nhiều doanh nghiệp khiến nhà đầu tư dễ đặt câu hỏi: Doanh nghiệp nào có liên quan? Có ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh hay không? Có ảnh hưởng đến các hợp đồng, dự án, khoản phải thu, nghĩa vụ tài chính hay không? Nếu những câu hỏi này chưa có câu trả lời đầy đủ, phản ứng đầu tiên của thị trường thường là giảm tỉ trọng rủi ro.

Đó là lý do một thông tin có phạm vi pháp lý khá cụ thể nhưng lại có thể tạo ra hiệu ứng rộng hơn trên bảng giá điện tử. Đặc biệt với những doanh nghiệp có mạng lưới công ty con, công ty liên kết và nhân sự quản trị đan xen, nhà đầu tư càng khó tách bạch ngay lập tức đâu là liên quan về con người, đâu là liên quan về giao dịch, và đâu là liên quan về trách nhiệm pháp lý.

Trong trường hợp GELEX, chính doanh nghiệp đã phải chủ động nhấn mạnh rằng ông Tường không giữ chức vụ tại công ty mẹ và vụ việc thuộc giai đoạn trước khi ông tham gia hệ thống GELEX. Tập đoàn đồng thời khẳng định hoạt động sản xuất kinh doanh, các cam kết và nghĩa vụ với ngân hàng, khách hàng, đối tác vẫn diễn ra bình thường. Nhưng việc cổ phiếu GEX, GEE và GEL cùng giảm sàn cho thấy thị trường chưa chờ đợi đến khi mọi câu hỏi được giải đáp mới hành động.

Rủi ro lớn nhất lúc này không chỉ là sự liên quan

Điều nhà đầu tư cần quan tâm không phải chỉ là ông Đặng Phan Tường hiện giữ chức vụ gì. Câu hỏi quan trọng hơn là vụ việc ông này bị khởi tố có tạo ra tác động thực chất nào đối với hoạt động kinh doanh, tài chính, dự án hoặc nghĩa vụ của từng doanh nghiệp niêm yết hay không? Đây là ranh giới cần được phân định rõ.

“

Trong phiên giao dịch sáng ngày 15/9, sau khi phía GELEX phát đi thông tin làm rõ vai trò của ông Đặng Phan Tường tại hệ sinh thái doanh nghiệp này, giá cổ phiếu GEX, GEE, GEL đã hồi phục mạnh sau phiên giảm sàn ngày trước đó, GEE thậm chí tăng trần.

Với GELEX, thông tin doanh nghiệp công bố hiện nay là vụ việc liên quan cá nhân ông Tường, phát sinh trước khi ông tham gia hệ thống GELEX và không liên quan đến hoạt động của GELEX cùng các công ty con. Trong khi đó, EEMC xác nhận ông Tường là thành viên Hội đồng quản trị và công bố việc khởi tố theo thông báo của C01. Thông tin ông Tường vi phạm và bị khởi tố không đồng nghĩa 2 doanh nghiệp liên quan về nhân sự cũng sai phạm. Hay nói đúng hơn, những xác nhận tiếp theo chỉ có cơ quan chức năng mới đủ thẩm quyền trả lời.

Giá cổ phiếu trên thị trường đã phản ứng theo hướng doanh nghiệp cứ có tên trong cùng một mạng lưới là cùng chịu rủi ro. Đây là phản ứng dễ hiểu về mặt tâm lý trên thị trường chứng khoán, nhưng chưa chắc phản ánh đúng giá trị doanh nghiệp.

“Bão điện” chưa chắc đã kết thúc

Điều đáng lo hơn đối với nhóm cổ phiếu ngành điện lúc này là hiệu ứng thông tin có thể chưa dừng lại ở một phiên. Điều đó đòi hỏi nhà đầu tư cần có tính toán thận trọng hơn đối với các mã cổ phiếu có thể phải hứng chịu rủi ro thông tin và tâm lý, hoặc dễ bị tổn thương trước “bão điện lực” có thể còn quét qua thị trường chứng khoán trong tương lai gần.

Vì vậy, sau cú giảm sàn của nhóm cổ phiếu GELEX, điều cần theo dõi tiếp theo là thị trường sẽ định giá lại rủi ro theo hướng nào dù rằng GEX, GEE, GEL đã hồi phục giá trở lại trong phiên hôm nay. Thực tế cho thấy, “bão điện lực” có thể đang quét qua thị trường chứng khoán, nhưng không phải cổ phiếu nào mang chữ “điện” cũng có cùng một mức độ rủi ro.