Bất ngờ biến thành sếp, gánh nợ từ ‘trên trời’ rơi xuốngKỳ 2: Gánh nhiều hệ luỵ từ… trên trời rơi xuống
Không chỉ đối diện thông báo thuế, người bị mạo danh còn phải dành thời gian chứng minh mình không thành lập doanh nghiệp, trong khi công việc, kế hoạch đi lại và quyền lợi cá nhân có thể bị ảnh hưởng nặng nề.
Một email từ cơ quan thuế có thể làm đảo lộn kế hoạch của một người chưa từng nghĩ mình liên quan đến hoạt động kinh doanh. Với anh Dương Thanh Tùng, chỉ sau khi đăng nhập eTax Mobile kiểm tra thông tin, anh mới phát hiện mình bị tạm hoãn xuất cảnh và đứng tên trong một doanh nghiệp mà anh khẳng định chưa từng thành lập, góp vốn hay điều hành.
“Tôi thực sự không thể nhớ và không thể biết được bị lộ thông tin trong trường hợp nào. Tôi không có thói quen gửi căn cước cho người lạ hay gửi trên mạng”, anh Tùng nói.
Anh liên hệ cán bộ thuế theo thông báo và được hướng dẫn làm việc với Sở Tài chính TP.Hải Phòng, đồng thời trình báo công an về việc bị mạo danh. Theo trao đổi của anh với cán bộ thuế, cơ quan thuế không có thẩm quyền kết luận một người có bị mạo danh khi thành lập doanh nghiệp hay không; việc xác minh cần có cơ quan có thẩm quyền khác.
Anh Tùng đã gửi văn bản đến Sở Tài chính nhưng tại thời điểm trao đổi chưa nhận được phản hồi. Trước mắt, những kế hoạch ra nước ngoài vào cuối năm của anh phải tạm dừng.
Hệ lụy có thể kéo dài ngay cả khi người bị mạo danh đã chủ động trình báo
Công việc và kế hoạch cá nhân bị đảo lộn
Trường hợp của chị Đinh Anh Thu Hương, Trưởng bộ phận Chính sách công của UPS khu vực Việt Nam và Thái Lan, cho thấy hệ lụy có thể kéo dài ngay cả khi người bị mạo danh đã chủ động trình báo.
Theo đó, vào tháng 6/2026, sau chuyến công tác tại Campuchia, chị bất ngờ nhận email của Thuế cơ sở 6 thông báo về việc sẽ bị tạm hoãn xuất cảnh. Lúc đó, chị mới biết mình đứng tên đại diện theo pháp luật của một công ty đã bỏ địa chỉ đăng ký kinh doanh và nợ thuế hơn 8 triệu đồng.
Chị Hương nhanh chóng liên hệ cơ quan thuế, gửi đơn đến cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan công an…, đề nghị xác minh. Chị cho biết từng nghĩ khi đã khiếu nại việc bị giả mạo, quyết định tạm hoãn xuất cảnh đối với mình sẽ được xem xét dừng lại. Tuy nhiên, đến tháng 7/2026, chị chính thức nhận thông báo tạm hoãn xuất cảnh qua eTax Mobile và email.
Theo chị Hương, hồ sơ đã được cơ quan đăng ký kinh doanh Hà Nội chuyển sang cơ quan chức năng để xác minh. Đáng tiếc gần bốn tháng sau, chị vẫn chưa nhận được kết quả chính thức. Cơ quan thuế cho biết đã gửi thông báo cho chị từ năm 2024, trong khi chị khẳng định chưa từng nhận được thông báo đó.
Công việc của chị Hương gắn với đối thoại chính sách, cải cách thủ tục hành chính, góp ý văn bản pháp luật, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế cũng như hỗ trợ thu hút đầu tư nước ngoài. Chị thường xuyên di chuyển giữa các quốc gia để gặp đối tác, dự họp khu vực và làm việc với cơ quan quản lý trong ASEAN. Vì vậy, việc bị tạm hoãn xuất cảnh ảnh hưởng trực tiếp đến công việc và các kế hoạch đã sắp xếp.
Chị Hương kiến nghị cần có biện pháp phù hợp đối với người đã khiếu nại bị mạo danh trong thời gian chờ xác minh, để họ không phải gánh thêm hệ quả kéo dài vì quy trình xử lý. Chị cũng cho rằng cần một chương trình rà soát, hỗ trợ công dân bị mạo danh, song song với các chiến dịch làm sạch dữ liệu doanh nghiệp và mã số thuế.
“Hiến pháp trao cho công dân quyền tự do đi lại. Pháp luật có thể hạn chế quyền đó trong những trường hợp cần thiết để bảo vệ lợi ích công cộng. Tôi tôn trọng điều đó. Nhưng tôi tin rằng một Nhà nước pháp quyền không chỉ nghiêm khắc với người vi phạm, mà còn phải có cơ chế để bảo vệ người vô tội”, chị Hương nói.
Theo chị, vấn đề không nhất thiết nằm ở sai sót của một cá nhân hay một cơ quan riêng lẻ, mà có thể xuất phát từ khoảng trống giữa các quy trình: công an cần thời gian xác minh, cơ quan thuế cần căn cứ pháp lý để xử lý, cơ quan đăng ký kinh doanh cần kết quả xác minh… để thực hiện bước tiếp theo. Từng quy trình có thể có lý do riêng, nhưng khi ghép lại, người dân vẫn có nguy cơ mắc kẹt giữa các đầu mối.
Chị Hương cho rằng cần một chương trình rà soát, hỗ trợ công dân bị mạo danh, song song với các chiến dịch làm sạch dữ liệu doanh nghiệp và mã số thuế.
Người bị mạo danh phải tự tìm đường gỡ tên
Luật sư Trần Xoa, chuyên gia thuế, cho rằng, chính sách đăng ký doanh nghiệp được thiết kế theo hướng tạo thuận lợi cho người dân, với cơ chế kê khai và nộp hồ sơ tương đối thông thoáng. Tuy nhiên, một số đối tượng có thể lợi dụng sự thông thoáng đó để sử dụng thông tin, giấy tờ của người khác đứng tên doanh nghiệp, rồi thực hiện các hoạt động như mua bán hóa đơn.
Theo luật sư Xoa, khi doanh nghiệp phát sinh nợ rồi bỏ trốn hoặc ngừng hoạt động, việc xử lý và giải thể không đơn giản. Người bị mạo danh có thể phải giải trình, chứng minh mình không liên quan. Khó khăn hơn, người dân đôi khi không biết cơ quan nào sẽ đứng ra giải quyết dứt điểm. Họ có thể được hướng dẫn từ nơi cư trú đến nơi doanh nghiệp đăng ký, rồi lại tiếp tục liên hệ một đầu mối khác.
Cơ quan thuế có trách nhiệm quản lý và xử lý nghĩa vụ thuế theo quy định; cơ quan đăng ký kinh doanh thực hiện thủ tục dựa trên hồ sơ; cơ quan công an xác minh dấu hiệu vi phạm. Nhưng nếu chưa có kết quả xác minh, người bị mạo danh có thể phải chờ trong khi thông tin về doanh nghiệp và nghĩa vụ liên quan vẫn tồn tại trên hệ thống.
“Cuối cùng, người chịu thiệt thòi nhiều nhất lại chính là nạn nhân – người bị mạo danh, dù họ hoàn toàn không có lỗi”, luật sư Xoa nói. Theo ông, cần có cơ chế rõ ràng hơn để người dân không phải tự mình đi qua nhiều cơ quan, lặp lại cùng một nội dung và chờ đợi mà không biết khi nào vụ việc được giải quyết.
Luật sư Võ Mộng Thu, Phó giám đốc Công ty Luật TNHH LCP, khuyến nghị người phát hiện thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép cần lưu giữ chứng cứ, chụp lại dữ liệu về doanh nghiệp, mã số thuế, địa chỉ và chức danh của mình trên hệ thống.
Người dân nên gửi văn bản đến Phòng Đăng ký kinh doanh thuộc Sở Tài chính nơi doanh nghiệp đặt trụ sở, thông báo cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp và trình báo công an nếu có dấu hiệu giả mạo giấy tờ, chữ ký hoặc sử dụng trái phép thông tin cá nhân.
Người bị mạo danh nên giữ lại giấy tiếp nhận, văn bản phản hồi và kết quả xác minh; cung cấp tài liệu thể hiện mình không ký hồ sơ, không ủy quyền, không góp vốn, không quản lý hoặc tham gia hoạt động của doanh nghiệp.
Khi cần thiết, có thể đề nghị xác minh dữ liệu giao dịch điện tử hoặc giám định chữ ký, tài liệu. Việc gửi đơn phản ánh không đồng nghĩa thông tin sai sẽ được xóa ngay, vì vậy lưu lại toàn bộ quá trình làm việc là cần thiết.
Người chịu thiệt thòi nhiều nhất lại chính là nạn nhân – người bị mạo danh, dù họ hoàn toàn không có lỗi
Luật sư Trần Xoa
Thiệt hại không chỉ nằm ở một khoản nợ
Từ những lời kể của người trong cuộc cho thấy, thiệt hại không chỉ nằm ở một khoản nợ được ghi nhận trên hệ thống. Đó còn là thời gian, chi phí đi lại, công việc bị gián đoạn, kế hoạch cá nhân… phải thay đổi và cảm giác bất an khi không biết thông tin của mình đã bị sử dụng ở đâu.
Với người bị mạo danh, việc chứng minh mình không liên quan đôi khi trở thành một công việc bất đắc dĩ kéo dài nhiều tháng.
Bởi vậy, ngoài việc xử lý từng hồ sơ, yêu cầu đặt ra là phải có quy trình phối hợp đủ rõ để người dân biết gửi phản ánh ở đâu, hồ sơ được chuyển đến đơn vị nào, thời hạn giải quyết ra sao và trong thời gian chờ kết luận, quyền lợi chính đáng của họ được bảo vệ như thế nào.
Người dân không thể tự mình điều tra nguồn dữ liệu bị lộ, cũng không thể tự quyết định việc điều chỉnh thông tin trên hệ thống. Đó là những việc cần sự phối hợp và trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền.
