Bất ngờ ‘vũ khí bí mật’ giúp bệnh nhân ung thư vượt qua điều trị
Không chỉ hóa trị hay xạ trị, tập luyện sức cơ đúng cách còn được các chuyên gia xem như một “liều thuốc đặc trị” giúp bệnh nhân ung thư phục hồi tốt hơn.
Trong nhiều năm, khi nhắc đến ung thư, phần lớn người bệnh và gia đình thường mặc định rằng nghỉ ngơi tuyệt đối là lựa chọn tốt nhất. Hình ảnh bệnh nhân nằm yên trên giường, hạn chế vận động để “giữ sức” đã trở thành quan niệm phổ biến. Tuy nhiên, những bằng chứng khoa học hiện đại đang cho thấy điều ngược lại: Vận động đúng cách không chỉ an toàn mà còn là một phần quan trọng trong chiến lược điều trị ung thư toàn diện.
Từ “nghỉ ngơi tuyệt đối” đến vận động có kiểm soát
Một trong những thách thức lớn nhất đối với bệnh nhân ung thư không chỉ là sự phát triển của khối u mà còn là tình trạng mất khối lượng cơ và suy giảm sức mạnh cơ bắp.
Trong quá trình điều trị, người bệnh thường phải đối mặt với tình trạng chán ăn, sụt cân, viêm mạn tính và rối loạn chuyển hóa. Hóa trị, xạ trị hoặc các cuộc phẫu thuật lớn càng khiến cơ thể tiêu hao năng lượng nhiều hơn, dẫn đến hiện tượng teo cơ, suy giảm thể lực và giảm khả năng vận động.
Khi khối cơ suy giảm, người bệnh dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng tự chăm sóc bản thân, tăng nguy cơ té ngã và gặp khó khăn trong sinh hoạt hằng ngày. Đáng lo ngại hơn, thể trạng suy kiệt có thể khiến bệnh nhân không đủ sức tiếp tục các phác đồ điều trị quan trọng.
BSCKII Hồ Minh Nhật, Phó trưởng Khoa phụ trách Khoa Phục hồi chức năng – Y học cổ truyền, Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM cho biết việc bảo tồn và tăng cường khối cơ hiện nay được xem là mục tiêu điều trị hỗ trợ rất quan trọng trong ung thư. Theo ông, một cơ thể khỏe mạnh hơn sẽ giúp người bệnh dung nạp hóa trị, xạ trị hoặc các can thiệp chuyên sâu tốt hơn, từ đó góp phần cải thiện kết quả điều trị lâu dài.
Trước đây, nhiều người lo ngại rằng vận động có thể khiến bệnh nhân kiệt sức hoặc làm bệnh tiến triển nhanh hơn. Tuy nhiên, các khuyến cáo từ những tổ chức uy tín như: Hiệp hội Ung thư Lâm sàng Hoa Kỳ (ASCO), Trường Cao đẳng Y học Thể thao Hoa Kỳ (ACSM) và Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ đều cho thấy tập luyện phù hợp mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cho người bệnh ung thư.
Không chỉ giúp duy trì khối cơ, vận động còn góp phần giảm mệt mỏi liên quan đến ung thư, cải thiện chức năng tim phổi, tăng khả năng vận động và hỗ trợ phục hồi sau điều trị. Đối với những người đã hoàn thành điều trị, duy trì hoạt động thể lực thường xuyên còn được xem là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ tái phát và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Theo BSCKII Hồ Minh Nhật, điều quan trọng không phải là tập thật nhiều mà là tập đúng. Mỗi bệnh nhân có giai đoạn bệnh, thể trạng và mục tiêu điều trị khác nhau nên chương trình vận động cần được cá thể hóa, tương tự như việc xây dựng một phác đồ điều trị riêng cho từng người.
Không phải bệnh nhân ung thư nào cũng có thể tập giống nhau
Một trong những sai lầm phổ biến là áp dụng cùng một chế độ tập luyện cho mọi bệnh nhân ung thư. Trên thực tế, trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình vận động nào, người bệnh cần được đánh giá toàn diện về tình trạng sức khỏe.
Các bác sĩ sẽ xem xét nhiều yếu tố như giai đoạn điều trị, mức độ đau, tình trạng mệt mỏi, khả năng đi lại, sức cơ hiện tại, nguy cơ té ngã, tổn thương thần kinh hoặc nguy cơ gãy xương do di căn.
Dựa trên kết quả đánh giá, người bệnh thường được phân thành các nhóm nguy cơ khác nhau. Những bệnh nhân có thể trạng ổn định, đi lại độc lập và ít triệu chứng có thể tự tập luyện theo hướng dẫn. Trong khi đó, nhóm bệnh nhân suy giảm thể lực hoặc có biến chứng cần được theo dõi định kỳ bởi nhân viên y tế. Riêng các trường hợp di căn xương, mới phẫu thuật lớn hoặc có nguy cơ té ngã cao cần được giám sát trực tiếp bởi bác sĩ phục hồi chức năng.
BSCKII Hồ Minh Nhật nhấn mạnh việc “kê đơn vận động” phải được thực hiện dựa trên đánh giá chuyên môn. Một bài tập phù hợp với người này có thể trở thành nguy cơ đối với người khác nếu không được điều chỉnh đúng mức.
Dù vận động mang lại nhiều lợi ích, vẫn có những thời điểm người bệnh cần tạm hoãn hoặc điều chỉnh chương trình tập luyện.
Các tình trạng như sốt, nhiễm trùng cấp tính, đau ngực mới xuất hiện, khó thở bất thường, chóng mặt, tụt huyết áp hoặc nghi ngờ gãy xương cần được bác sĩ đánh giá trước khi tiếp tục vận động. Những bệnh nhân có chỉ số tiểu cầu quá thấp hoặc nguy cơ chảy máu cũng cần tránh các bài tập cường độ cao.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia phục hồi chức năng, điều này không đồng nghĩa với việc ngừng vận động hoàn toàn. Trong đa số trường hợp, bác sĩ sẽ điều chỉnh cường độ, thay đổi loại hình vận động hoặc lựa chọn các bài tập phù hợp hơn để người bệnh vẫn duy trì được hoạt động thể chất an toàn.
“Liều thuốc” giúp người bệnh lấy lại quyền kiểm soát cuộc sống
Hiện nay, nguyên tắc tập luyện cho bệnh nhân ung thư thường được xây dựng dựa trên nguyên tắc FITT, bao gồm tần suất, cường độ, thời gian và loại hình vận động phù hợp với từng cá nhân.
BSCKII Hồ Minh Nhật khuyến cáo người bệnh nên bắt đầu từ mức độ nhẹ, tăng dần theo khả năng thích nghi của cơ thể và duy trì đều đặn thay vì cố gắng tập quá sức. Triết lý “ít trước, đúng trước, đều trước, mạnh sau” được xem là nguyên tắc quan trọng giúp hạn chế chấn thương và tối ưu hiệu quả tập luyện.
Theo ông, cuộc chiến chống ung thư ngày nay không chỉ dựa vào hóa trị, xạ trị hay phẫu thuật. Sự chủ động của người bệnh trong việc duy trì vận động và xây dựng nền tảng thể lực tốt cũng là yếu tố góp phần quyết định kết quả điều trị.
Trong bối cảnh y học ngày càng hướng tới chăm sóc toàn diện, tập luyện sức cơ đang dần được nhìn nhận như một “vũ khí bí mật” giúp bệnh nhân ung thư tăng sức bền, giảm biến chứng và duy trì sự độc lập trong cuộc sống. Khi được hướng dẫn đúng cách và cá thể hóa theo từng tình trạng bệnh, vận động không chỉ là hoạt động thể chất đơn thuần mà còn trở thành một phần quan trọng của hành trình chiến thắng ung thư.
