Bẫy nợ thuế từ trên trời rơi xuống và cuộc sàng lọc mã số thuế
Tình trạng dữ liệu người nộp thuế không phản ánh đúng thực tế đang dung dưỡng cho các hành vi ma, tạo ra bẫy rủi ro pháp lí chực chờ sập xuống đầu doanh nghiệp làm ăn chân chính.
Cuộc sàng lọc mã số thuế
Trong nền kinh tế hiện đại, mã số thuế (MST) được xem là chứng minh thư vận hành của mỗi cá thể kinh doanh. Tuy nhiên, một thực tế đáng báo động là hệ thống dữ liệu này đang tồn tại vô số "đốm xám" kéo dài qua nhiều năm.
Một doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, giải thể hoặc phá sản từ lâu nhưng mã số thuế vẫn chập chờn ở trạng thái "treo" trên hệ thống. Một cơ sở kinh doanh đã chuyển địa điểm sản xuất, thay đổi diện mạo hoạt động nhưng thông tin trên hồ sơ đăng kí thuế vẫn giậm chân tại chỗ ở địa chỉ cũ.
Nghiêm trọng hơn, không ít cá nhân một ngày đẹp trời bỗng dưng nhận được thông báo nợ thuế hàng tỉ đồng cho một doanh nghiệp mà bản thân chưa từng nghe tên, chưa từng đặt chân đến.
Những khoảng trống trong quản lí dữ liệu này không chỉ gây nhiễu loạn thông tin mà đang trực tiếp giăng bẫy các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc.
Một kịch bản phổ biến đó là doanh nghiệp A kí kết hợp đồng mua bán hàng hóa với doanh nghiệp B. Mọi quy trình từ giao dịch, nhận hàng, thanh toán qua ngân hàng đến hóa đơn điện tử đều thực hiện đầy đủ, chuẩn chỉnh. Thời điểm giao dịch, kiểm tra trên hệ thống tra cứu của ngành thuế, MST của bên B vẫn hiển thị đang hoạt động.
Thế nhưng, một hoặc hai năm sau, khi cơ quan thuế tiến hành hậu kiểm và phát hiện doanh nghiệp B đã "bốc hơi" khỏi địa chỉ đăng kí từ trước đó, toàn bộ hóa đơn đầu vào của doanh nghiệp A ngay lập tức bị đưa vào diện nghi vấn.
Doanh nghiệp A đứng trước nguy cơ bị loại chi phí hợp lí, bị từ chối khấu trừ thuế GTGT, đối mặt với các khoản truy thu, phạt chậm nộp và hàng loạt phiên giải trình căng thẳng.
"Chúng tôi kinh doanh đàng hoàng, kiểm tra hóa đơn trên hệ thống thấy mã số thuế của đối tác vẫn hoạt động bình thường nên mới yên tâm chuyển tiền. Đến khi thanh tra thuế xuống báo bên bán đã bỏ địa chỉ kinh doanh từ 6 tháng trước, doanh nghiệp rơi vào thế tình ngay lí gian, mất ăn mất ngủ giải trình mà vẫn đối mặt với rủi ro bị xuất toán toàn bộ hóa đơn", Anh Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc một công ty tư nhân chuyên về vật liệu xây dựng tại Hưng Yên chia sẻ.
Ở góc độ cá nhân, tình trạng bị lợi dụng thông tin định danh (CCCD/CMND) để thành lập doanh nghiệp ma nhằm mua bán hóa đơn bất hợp pháp đang trở thành một vấn nạn nhức nhối. Những "Giám đốc bất đắc dĩ", từ sinh viên, người lao động tự do đến những nông dân ở vùng xa, chỉ phát hiện ra mình bị lấy cắp thông tin khi nhận được giấy mời làm việc của cơ quan điều tra hoặc bị cưỡng chế nợ thuế, tạm hoãn xuất cảnh khi làm thủ tục tại sân bay.
Chiến dịch làm sạch 82.000 mã số thuế
Để cắt đứt các hệ lụy dây chuyền này, ngành thuế đang rốt ráo đẩy mạnh chiến dịch chuẩn hóa dữ liệu người nộp thuế trên quy mô toàn quốc, lấy việc kết nối dữ liệu quốc gia về dân cư làm nền tảng cốt lõi.
Tại tỉnh Nghệ An, chiến dịch làm sạch hơn 82.000 mã số thuế đang được triển khai với tinh thần quyết liệt và phương châm rõ đến đâu, xử lí dứt điểm đến đó. Đây là địa phương có số lượng mã số thuế thuộc diện tồn đọng, thông tin lệch chuẩn tương đối lớn do đặc thù địa bàn rộng, số lượng hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa biến động liên tục.
Mục tiêu cao nhất của chiến dịch tổng rà soát mã số thuế không phải là tăng số lượng xử phạt hay đóng cửa doanh nghiệp, mà là khôi phục trật tự dữ liệu, tạo điều kiện cho các chủ thể kinh tế vận hành đúng khung khổ pháp lí.
Đánh giá về tầm vóc của chiến dịch rà soát mã số thuế toàn quốc, các chuyên gia kinh tế và pháp lí đều khẳng định đây là bước đi mang tính nền tảng trong tiến trình số hóa quản lí nhà nước.
Chúng ta không thể xây dựng một hệ thống quản lí thuế hiện đại bằng trí tuệ nhân tạo (AI) hay phân tích dữ liệu lớn (Big Data) trên một nền tảng dữ liệu rác. Dữ liệu sai lệch sẽ dẫn đến kết quả phân tích rủi ro sai lệch, gây lãng phí nguồn lực của cơ quan quản lí và làm phiền hà các doanh nghiệp chấp hành tốt.
Chuẩn hóa mã số thuế chính là việc xây lại móng. Khi dữ liệu đầu vào sạch, cơ quan thuế mới có thể áp dụng các thuật toán tự động để phát hiện sớm các hành vi gian lận hóa đơn, đồng thời giảm thiểu tối đa các đợt thanh kiểm tra thủ công đối với những doanh nghiệp tuân thủ pháp luật. Đây là "bộ giáp" bảo vệ môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch.
Tương tự, dưới góc độ pháp lí, các luật sư cho rằng việc làm sạch mã số thuế sẽ triệt tiêu đất sống của loại tội phạm mua bán hóa đơn GTGT. Khi thông tin doanh nghiệp được định danh chính xác đến từng cá nhân chịu trách nhiệm pháp lí, việc thành lập các công ty "vỏ bọc" để vi phạm pháp luật sẽ bị chặn đứng ngay từ khâu đăng kí.
Để tự bảo vệ mình trong một môi trường kinh doanh đang được siết chặt về dữ liệu, cơ quan thuế khuyến cáo người dân và doanh nghiệp cần thường xuyên sử dụng ứng dụng eTax Mobile để tra cứu thông tin cá nhân.
Nếu phát hiện bị trùng lặp MST hoặc xuất hiện các khoản thu nhập, doanh nghiệp lạ đứng tên mình, cần lập tức phản ánh tới cơ quan thuế gần nhất để được hỗ trợ can thiệp, tránh rủi ro về sau.
Bên cạnh đó cần thực hiện nghiêm túc việc cập nhật thông tin đăng kí thuế ngay khi có sự thay đổi về địa chỉ, người đại diện pháp luật hoặc ngành nghề kinh doanh. Đặc biệt, trong hoạt động giao thương, trước khi kí kết các hợp đồng kinh tế giá trị lớn, bên mua cần chủ động tra cứu trạng thái hoạt động thực tế của bên bán trên hệ thống quản lí thuế để tự dựng màng lọc rủi ro cho chính mình.
.jpg)
