Biến phế liệu thành nghệ thuật giữa bài toán 14.000 tấn rác mỗi ngày ở TP.HCM

Rác thải công nghiệp, đặc biệt là máy móc cỡ lớn khi đã hết hạn sử dụng hoặc lỗi thời, luôn là thách thức với công tác môi trường. Khối lượng nặng, kết cấu phức tạp và khó vận chuyển khiến việc thu gom, xử lý tốn kém và kéo dài. Nếu quản lý không chặt, phế liệu dễ tồn đọng hoặc bị đưa vào các quy trình xử lý không phù hợp, gây thêm áp lực môi trường.

Từ thực tế đó, một cách tiếp cận được lựa chọn: giữ lại phế liệu, làm sạch và sắp đặt thành tác phẩm nghệ thuật. Việc chuyển đổi này giúp phế liệu hiện diện trong không gian công cộng với lý lịch rõ ràng, từ đó lan tỏa thông điệp về ý thức bảo vệ môi trường và trách nhiệm với vòng đời vật liệu.

Từ ngày 1.3.2026, cụm tác phẩm làm từ phế liệu máy móc dự kiến được trưng bày tại sảnh chính Nhà văn hóa Sinh viên, Đại học Quốc gia TP.HCM. Triển lãm nhằm khơi gợi sự quan tâm của khán giả đối với môi trường và hướng đến mục tiêu xây dựng đời sống đô thị lành mạnh.

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, đạo diễn Ngô Việt nói: “Đây là một sự kiện đặc biệt dùng nhạc, vũ đạo, thơ văn và điêu khắc nghệ thuật đương đại để lan tỏa thông điệp khẩn trương bảo về môi trường qua các hình thức nghệ thuật đa dạng, gần gũi và truyền cảm. Chương trình mang thông điệp “Khi nghệ thuật lên tiếng cho môi trường sống”, hướng đến nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường và giúp cho giới sinh viên và quần chúng hiểu rõ và cảm thông hơn với đề tài này”.

Phế liệu sử dụng trong trưng bày xuất phát từ dây chuyền xử lý rác của Vietstar, nơi tiếp nhận rác sinh hoạt của TP.HCM và các tỉnh lân cận trong nhiều năm. Quy trình vận hành bao gồm phân loại rác, tách phần hữu cơ, nilon HDPE và LDPE để phục vụ sản xuất hạt nhựa tái sinh và compost. Sau thời gian hoạt động liên tục, khi thiết bị không còn sử dụng, các bộ phận máy trở thành rác thải công nghiệp với khối lượng lớn và kết cấu phức tạp.

Điểm chung của các tác phẩm là giữ nguyên dấu vết công nghiệp và thông tin kỹ thuật. Phế liệu không được ngụy trang thành đồ trang trí, mà được sắp đặt lại theo hình khối mới để người xem quan sát trực tiếp kích thước, vật liệu và chức năng ban đầu.

Một tác phẩm dạng tháp đồng hồ sử dụng trục máy giũ làm cột đỡ, kết hợp lưới sàn phân tách và một chiếc đồng hồ từng gắn với hoạt động sản xuất trong nhà máy. Tháp phế liệu khác được dựng từ khung sườn hai máy sàn Terraselect 7 và Terraselect 9, từng sàng và phân loại hàng trăm nghìn tấn compost phục vụ nông nghiệp. Bên ngoài là lưới inox của trống sàn dùng cho rác và compost.

Nhóm tác phẩm còn có ghế tròn cao 2,7m tạo từ cụm máy băng tải xích và hộp số Discreen, cùng một bàn cao 3,5m sử dụng trục đẩy rác, trục khuỷu xe wheel loader và khung sắt sàn dao Crusher. Các phế liệu này đều thuộc hệ thiết bị tham gia trực tiếp vào chu trình tiếp nhận, phân loại và xử lý rác sinh hoạt trong nhiều năm, nay được sắp đặt để người xem có thể quan sát cấu tạo và chức năng ban đầu.

Theo số liệu do các cơ quan chức năng công bố, TP.HCM phát sinh khoảng 14.000 tấn rác mỗi ngày, tương đương khoảng 50.000m³; tổng lượng rác đã chôn lấp tại các bãi chôn của thành phố vào khoảng 40 triệu tấn.

Trong bối cảnh này, ý tưởng chuyển phế liệu thành tác phẩm nghệ thuật mang ý nghĩa giúp người xem nhận diện trực quan vòng đời vật liệu và quy mô rác thải của đô thị, từ đó góp phần nâng cao ý thức giảm thải, phân loại và lựa chọn tiêu dùng phù hợp với mục tiêu bảo vệ môi trường.

‘Hoa và rác’: Kể chuyện môi trường bằng ngôn ngữ nghệ thuật

Vũ điệu 'Hoa và Rác': Công nghệ đồng hành cùng nghệ thuật để cuộc sống xanh hơn