BlackBerry hồi sinh trong kỉ nguyên AI
BlackBerry gần như biến mất khỏi thị trường smartphone sau khi bị iPhone và Android vượt mặt. Nhưng giờ đây, BlackBerry hồi sinh.
Sau hơn một thập niên im ắng, công ty Canada đang trở lại với một diện mạo hoàn toàn khác: Không còn bán điện thoại, BlackBerry kiếm tiền từ phần mềm cho ô tô, mã hóa liên lạc và những công nghệ đang ngày càng quan trọng trong kỉ nguyên AI.
BlackBerry hồi sinh sau khi từ đỉnh cao xuống vực sâu
Ở thời kì đỉnh cao, BlackBerry phổ biến đến mức cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama từng không muốn từ bỏ chiếc điện thoại của mình khi bước vào Nhà Trắng. Những thiết bị với bàn phím QWERTY vật lí từng là biểu tượng của khả năng kết nối liên tục, xuất hiện trong tay các doanh nhân, chính trị gia, người nổi tiếng và cả thế hệ người dùng trẻ.
Sự phổ biến ấy từng khiến BlackBerry được đặt biệt danh “CrackBerry”, ám chỉ mức độ gây nghiện của những chiếc điện thoại này.
Nhưng kỉ nguyên đó không kéo dài. Sự xuất hiện của iPhone, sau đó là làn sóng smartphone màn hình cảm ứng cùng hệ sinh thái ứng dụng trên iOS và Android, nhanh chóng khiến thiết kế bàn phím vật lí của BlackBerry trở nên lỗi thời.
BlackBerry từng chiếm khoảng 20% thị trường điện thoại di động toàn cầu và có thời điểm được định giá tới 83 tỉ USD. Nhưng trước sức ép từ Apple, Samsung và Google, công ty không thể duy trì vị thế.
Research In Motion, tên gọi trước đây của BlackBerry, cuối cùng dừng bán điện thoại vào năm 2016 để tập trung vào phần mềm và dịch vụ dành cho doanh nghiệp.
Quyết định tưởng như là sự rút lui khỏi thị trường tiêu dùng lại trở thành nền móng cho cuộc hồi sinh hiện tại.
Một trong những thương vụ quan trọng nhất là việc Research In Motion mua QNX vào năm 2010 với giá khoảng 200 triệu USD. Bốn năm sau, công ty tiếp tục mua Secusmart, nhà cung cấp phần mềm mã hóa của Đức.
Nếu những chiếc BlackBerry từng nằm trong túi người dùng, QNX và Secusmart giờ đây hoạt động ở phía sau hậu trường. QNX là hệ điều hành được sử dụng trong ô tô, nhưng công nghệ này cũng hiện diện trong robot, thiết bị y tế, quốc phòng và hàng không vũ trụ. Theo BlackBerry, QNX hiện đóng góp khoảng một nửa doanh thu của công ty.
“QNX đang bùng nổ”, CEO John Giamatteo, người lãnh đạo BlackBerry từ tháng 12/2023, nói. Theo ông, công ty đã chuyển từ giai đoạn tái cấu trúc sang giai đoạn tăng trưởng. Jim Balsillie, cựu đồng CEO BlackBerry, cũng thừa nhận thương vụ QNX đã phát huy hiệu quả. “Thương vụ mua QNX của chúng tôi đã thành công”, ông nói.
Không còn hào nhoáng, nhưng quan trọng hơn với nền kinh tế số
Sự thay đổi của BlackBerry đang bắt đầu được phản ánh trong tình hình tài chính. Trong quý đầu tiên của năm nay, công ty ghi nhận trạng thái tiền mặt ròng dương, một chỉ dấu quan trọng về sức khỏe tài chính. Đây là lần đầu tiên kể từ năm tài chính 2017 BlackBerry bước vào năm tài chính với vị thế tiền mặt như vậy.
Cổ phiếu BlackBerry đã tăng khoảng 150% trong một năm qua, đưa vốn hóa thị trường lên khoảng 5,2 tỉ USD. Riêng ngày công bố kết quả kinh doanh hồi tháng 6, cổ phiếu tăng khoảng 20%.
Dù vậy, BlackBerry hiện vẫn chỉ là cái bóng của đế chế từng trị giá 83 tỉ USD. Điểm khác biệt là công ty ngày nay không còn phụ thuộc vào một sản phẩm tiêu dùng dễ bị thay thế.
QNX trở thành nền tảng phần mềm quan trọng trong ngành ô tô. Theo Giamatteo, gần như mọi nhà sản xuất ô tô lớn trên thế giới đều sử dụng công nghệ của BlackBerry, đồng thời việc ứng dụng QNX đang tiếp tục tăng trong các thiết kế xe mới tại Trung Quốc, châu Âu và Bắc Mỹ.
Secusmart cũng trở nên đáng giá hơn trong bối cảnh an ninh mạng và bảo mật liên lạc ngày càng được coi trọng. Công nghệ mã hóa của công ty cung cấp dịch vụ thoại, tin nhắn và liên lạc bảo mật cấp độ NATO cho 20 chính phủ.
Khi căng thẳng địa chính trị gia tăng và các quốc gia tăng chi tiêu quốc phòng, nhu cầu đối với những hệ thống liên lạc chống nghe lén như vậy cũng có thêm động lực.
Kevin Michaluk, doanh nhân Canada từng vận động đưa điện thoại BlackBerry trở lại thị trường, cho rằng công ty hiện nay thậm chí có ý nghĩa chiến lược lớn hơn thời kì bán điện thoại. BlackBerry “ít nhìn thấy hơn nhưng có thể ăn sâu hơn vào nền kinh tế hiện đại”, ông nhận xét.
Điều này cũng đưa BlackBerry vào một xu hướng rộng hơn trong ngành công nghệ: những công ty từng thống trị một lĩnh vực nhưng sau đó tìm được cuộc sống mới bằng cách cung cấp hạ tầng cho các ngành khác.
Nokia là một ví dụ tương tự. Sau khi thất thế trên thị trường điện thoại, tập đoàn Phần Lan chuyển sang cung cấp hạ tầng cho điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu, thậm chí nhận được sự hậu thuẫn từ Nvidia.
BlackBerry cũng đang đi theo hướng đó. Trong năm nay, công ty mở rộng quan hệ hợp tác với Nvidia trong lĩnh vực “physical AI”, cung cấp phần mềm QNX cho robot tự hành, robot hình người, robot phẫu thuật, thiết bị hình ảnh y tế và tự động hóa công nghiệp.
Đây có thể là chương mới đáng chú ý nhất trong câu chuyện BlackBerry. Thương hiệu từng được nhớ đến bởi bàn phím QWERTY giờ đây đang đặt cược vào phần mềm nằm bên trong ô tô, robot, hệ thống quốc phòng và thiết bị y tế.
Scott Morrison, nhà sáng lập kiêm giám đốc đầu tư Wealhouse Capital tại Toronto, cho rằng những quyết định BlackBerry đưa ra từ nhiều thập niên trước đã giúp công ty tránh được nguy cơ phá sản và biến mất hoàn toàn. Ông không gọi sự trở lại này là may mắn. “Bạn tự tạo ra vận may cho mình”, Morrison nói.
Với BlackBerry, cuộc hồi sinh vì thế không phải là việc đưa chiếc điện thoại huyền thoại trở lại. Đó là câu chuyện về một công ty đã chấp nhận từ bỏ hình ảnh từng làm nên tên tuổi để trở thành một phần của hạ tầng công nghệ mà người dùng có thể không nhìn thấy, nhưng ngày càng khó thiếu trong nền kinh tế số.