Bóng đá Ý cải tổ thế nào dưới tay Paolo Maldini?
Trong nhiều tuần qua, người hâm mộ bóng đá đã phải chịu đựng thực tế phũ phàng về một kì World Cup vắng bóng đội tuyển Ý. Tuy nhiên, thời điểm bước ngoặt đã đến. Việc Paolo Maldini chấp nhận vai trò Giám đốc kĩ thuật của đội tuyển Ý không chỉ là một sự bổ nhiệm hành chính thông thường, đó là một chất xúc tác sâu sắc cho sự thay đổi hệ thống lâu dài.
Quyết định này hứa hẹn sẽ có tác động không chỉ đến chu kì giải đấu sắp tới, mà còn trong hai thập kỉ tới, định hình lại diện mạo của bóng đá Ý.
Định hình lại triết lí và bản sắc bóng đá Ý
Dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Liên đoàn bóng đá (LĐBĐ) mới được bổ nhiệm, Giovanni Malago, người đã chứng minh khả năng lãnh đạo xuất sắc tại Ủy ban Olympic quốc gia, LĐBĐ Ý cuối cùng cũng đang giải quyết được khoảng trống về cấu trúc của mình. Nhiệm vụ toàn diện của Maldini bao gồm hai trụ cột quan trọng:
Thứ nhất, định hình triết lí hiện đại. Trong những năm gần đây, đội tuyển Ý đang rơi vào tình trạng bế tắc về chiến thuật. Mắc kẹt giữa tham vọng nhân rộng lối chơi tấn công pressing tầm cao hiện đại (như đã thấy trong chiến thắng Euro 2021) và truyền thống phòng ngự lâu đời, đội tuyển quốc gia (ĐTQG)cuối cùng không thể làm chủ được cả hai. Chiến dịch vòng loại World Cup 2026 thảm hại, nổi bật là sự sụp đổ phòng ngự trước Na Uy, đã cho thấy rõ cuộc khủng hoảng bản sắc này. Maldini được giao nhiệm vụ trả lời những câu hỏi cơ bản: Đâu là hình mẫu cho cầu thủ bóng đá Ý hiện đại? Những tiêu chuẩn kĩ thuật nào cần được thiết lập?
Thứ hai, thống nhất Club Italia. Quan trọng hơn, Maldini cũng sẽ đảm nhiệm chức chủ tịch của Club Italia, cho phép ông giám sát toàn bộ hệ thống đào tạo trẻ từ cấp độ U15 đến ĐTQG. Club Italia là cơ quan tập hợp các đội tuyển: Bóng đá nam, nữ, futsal, bãi biển… và điều phối các hoạt động của họ. Maldini sẽ là kiến trúc sư xây dựng một hệ thống đào tạo các tài năng trẻ thấm nhuần một triết lí chiến thuật thống nhất từ thời niên thiếu như được áp dụng tại Tây Ban Nha.
Maldini đã suy ngẫm khá lâu trước khi nhận việc này, cho thấy sự chính trực của ông. Ông không phải là một “kẻ xu thời” sẵn sàng dùng tên tuổi lừng lẫy của mình cho một chiến dịch PR hời hợt. Việc ông chấp nhận vị trí này đồng nghĩa với việc ông đã được đảm bảo quyền tự chủ và sự hỗ trợ về mặt thể chế cần thiết để thực hiện cải cách triệt để.
Những người phê bình cho rằng Maldini chỉ là một cầu thủ huyền thoại thiếu năng lực quản lí đã bỏ qua những thành tích rõ ràng gần đây của ông. Với tư cách là Giám đốc thể thao của AC Milan, ông đã tạo nên một cuộc hồi sinh ngoạn mục cho đội bóng: Xây dựng một đội hình vô địch Serie A 2021 với ngân sách được kiểm soát chặt chẽ, dẫn dắt Milan trở lại bán kết Champions League, vượt xa kì vọng của CLB.
Việc ông rời Milan sau đó trùng hợp với việc CLB không giành được vé tham dự Champions League trong hai mùa giải liên tiếp, một minh chứng tiêu cực cho giá trị của ông trong công tác quản lí. Được sự hậu thuẫn của cố vấn Leonardo - cựu danh thủ Brazil và Milan nổi tiếng với con mắt tinh tường trong việc phát hiện tài năng tại Paris Saint-Germain và Milan - Maldini sở hữu năng lực quản lí hiện đại cần thiết để dẫn dắt ĐTQG.
Chọn Roberto Mancini hay Antonio Conte?
Nhiệm vụ trước mắt và quan trọng nhất của Maldini là bổ nhiệm HLV trưởng đội tuyển Ý. Có tin đồn là Maldini mới gặp HLV Pep Guardiola, nhưng mời Pep đến làm là chuyện khó khả thi. Các mục tiêu trong nước thiết thực hơn: Roberto Mancini và Antonio Conte. Giữa hai nhân vật này có sự khác biệt lớn về tư tưởng, có thể trở thành một cuộc tranh luận thú vị.
Mancini mang đến một dự án dài hạn dựa trên nền tảng bóng đá tân tiến. Những lợi thế chính của ông bao gồm gu thẩm mỹ đã được chứng minh và thành công tại Euro 2021 với lối chơi kiểm soát bóng hấp dẫn, tạo nên chuỗi 37 trận bất bại. Ông cũng thiết lập một hệ thống triệu tập cầu thủ dựa trên năng lực, thể hiện sự sẵn sàng tìm kiếm tài năng bên ngoài các CLB lớn truyền thống.
Tuy nhiên, nhiệm kì trước của Mancini tại đội tuyển Ý (2018-2023) cũng bị ảnh hưởng bởi lòng trung thành mù quáng, ông đã trì trệ sau Euro 2021 bằng cách quá phụ thuộc vào các cựu binh lớn tuổi thay vì tích cực đưa các cầu thủ trẻ vào đội hình. Gánh nặng lịch sử này cuối cùng dẫn đến thất bại thảm hại trong việc giành vé dự World Cup sau những sai lầm nghiêm trọng trước Thụy Sĩ và Bắc Macedonia. Mặc dù việc ông chuyển sang dẫn dắt ĐTQG Saudi Arabia gây nhiều tranh cãi, xuất phát từ việc ông không cho phép chủ tịch liên đoàn trước đó can thiệp vào ban huấn luyện, ông vẫn là một ứng cử viên sáng giá cho một kế hoạch lí tưởng.
HLV Conte mang đến một giải pháp tức thời cho tình trạng trì trệ hiện tại của bóng đá Ý. Lợi thế chính của ông là khả năng vực dậy đội tuyển ngay lập tức. Ông là một người truyền động lực vô song, tối đa hóa sức mạnh của đội hình hạn chế, nổi tiếng với việc đưa một đội tuyển Ý không được đánh giá cao vào tứ kết Euro 2016, đồng thời đánh bại Bỉ và Tây Ban Nha trên đường đi. Dưới sự dẫn dắt của ông, tinh thần thi đấu đỉnh cao và tấm vé tham dự giải đấu gần như được đảm bảo nhờ ý chí mạnh mẽ, buộc các cầu thủ phải từ bỏ sự thoải mái về chiến thuật để hướng đến tinh thần cạnh tranh quyết liệt.
Tuy nhiên, phương pháp huấn luyện cường độ cao và đòi hỏi khắt khe của ông khét tiếng là gây ra tình trạng kiệt sức nhanh chóng cho các cầu thủ. Hơn nữa, sự cứng nhắc về chiến thuật của ông sẽ dẫn đến sự chuyển hướng đột ngột từ lối chơi hiện đại, phóng khoáng sang một hệ thống thực dụng và thiên về thể lực hơn. Với chu kì World Cup tiếp theo kéo dài bốn năm, câu hỏi trọng tâm là về thời gian: Liệu có nguy cơ đội tuyển đạt đỉnh phong độ quá sớm dưới chế độ huấn luyện khắc nghiệt của ông hay không?
Những thất bại gần đây của bóng đá Ý không hẳn do thiếu hụt tài năng mà là do thiếu hụt bản lĩnh, bản sắc và sự gắn kết trong hệ thống. Cho dù Maldini lựa chọn tầm nhìn dài hạn có cấu trúc của Mancini hay tinh thần cạnh tranh mãnh liệt của Conte, bóng đá Ý cuối cùng cũng đang đi đúng hướng. Với một kiến trúc sư bóng đá thực thụ dẫn dắt, Azzurri có thể bắt đầu lấy lại không chỉ những chiến thắng mà còn cả linh hồn bóng đá của mình.
