Bức tranh tương lai của vận chuyển đô thị khi xe không người lái chạy đầy đường

Trời tờ mờ sáng tại thành phố Thẩm Quyến, một chiếc xe không người lái chở đầy hàng hóa rời kho trên địa bàn quận Bình Sơn di chuyển đến trung tâm phân phối chặng cuối quận Long Cương. Nhân viên giao hàng ngay khi bắt đầu ca làm việc lúc bình minh đã lập tức lên đường thực hiện nhiệm vụ.

Thẩm Quyến là địa phương đầu tiên của Trung Quốc cấp phép cho xe không người lái đủ điều kiện kĩ thuật lưu thông trong khoảng thời gian từ 10 giờ tối đến 6 giờ sáng hôm sau. Làm vậy tận dụng năng lực hạ tầng giao thông vào thời điểm ít xe cộ qua lại, đồng thời góp phần giảm thiểu ùn tắc giao thông.

Tính đến tháng 7/2026, thành phố cho 837 xe không người lái hoạt động thường xuyên trên đường – bao phủ 2.890 tuyến đường với tổng chiều dài 13.000 km.

Một trong số đơn vị có xe được cấp phép là nền tảng thương mại điện tử JD.com. Hiện gần 100 phương tiện tự hành của họ phụ trách giao hàng chặng cuối vào ban ngày, sau đó di chuyển qua 121 tuyến xuyên đêm giữa 22 kho đảm bảo luồng hàng hóa không ngừng lưu chuyển.

Trương Nghĩa - quản lí kho Bành Đạt (thuộc JD.com) ở quận Long Cương - chia sẻ: “Trước đây chúng tôi phải dỡ và phân loại hàng hóa từ 6 giờ sáng, chỉ có thể lên đường sau khi hoàn tất công việc này. Tuy nhiên giờ đây xe không người lái phụ trách chuyển hàng đến, đồng nghiệp ca đêm lo khâu phân loại, nhờ đó nhân viên chặng cuối có thể bắt đầu công việc ngay khi vừa đến nơi làm việc. Thời gian tiết kiệm được giúp tiếp cận thêm nhiều khách từ đó gia tăng thu nhập”.

Dùng phương tiện tự hành trong hoạt động vận chuyển ban đêm còn bảo vệ sức khỏe cho nhân viên giao hàng, đẩy nhanh tốc độ giao nhận. Nhờ mô hình mới, nhiều kiện hàng vốn dự kiến ​​đến nơi vào chiều hôm sau nay đã có thể được nhận ngay trong buổi sáng.

Dữ liệu cho thấy sau khi triển khai mô hình hoạt động 24/7, số chuyến vận chuyển trung bình mỗi ngày tăng từ 3 lên 5 chuyến mà chi phí vận hành giảm khoảng 20%, hiệu suất sử dụng năng lực vận tải tăng khoảng 2/3.

Về phía người tiêu dùng, tốc độ luồng hàng hóa tăng lên thỏa mãn nhu cầu giao nhận ngay lập tức, đem lại trải nghiệm mua sắm tiện lợi hơn.

Vẫn còn thách thức

Hạ tầng logistics hoạt động 24/7 tiềm ẩn rủi ro tạo ra tiếng ồn ban đêm trong khu dân cư. Do đó đơn vị vận hành bắt buộc phải dùng xe chạy điện lẫn xe đẩy bánh cao su giảm âm khi bốc dỡ.

Ngoài ra doanh nghiệp còn phải chịu chi phí nhân sự ca đêm tăng cao. Thách thức này đòi hỏi tăng tốc tự động hóa toàn diện bằng robot tại không chỉ kho tổng mà cả từng điểm phân phối.

Quy hoạch chưa đồng bộ ở đô thị cũ cũng gây khó khăn cho mô hình vận chuyển mới. Nếu không có biện pháp giảm thiểu tiếng ồn và đảm bảo giao thông thông suốt sẽ rất dễ dẫn đến xung đột với đời sống người dân.

Chính quyền cần làm gì?

Cho phép phương tiện tự hành di chuyển trên đường phố là phép thử không chỉ với năng lực công nghệ mà còn với năng lực quản lý của đô thị.

Để đảm bảo vận hành an toàn, Thẩm Quyến thiết lập 3 lớp giám sát gồm giám sát từ xa, giám sát theo khu vực, giám sát bằng nhân sự tại chỗ đảm bảo khả năng xử lí tình huống khẩn cấp trong vòng 15 phút. Thành phố ban hành đầy đủ tiêu chuẩn kĩ thuật về tiếng ồn phát ra, trang bị vạch kẻ phản quang, hệ thống đèn chiếu sáng chống chói.

Chính quyền xác định hạ tầng logistics hoạt động 24/7 cần 5 bên cùng phối hợp: nhà cung cấp công nghệ, đơn vị vận tải, doanh nghiệp vận hành, đơn vị bảo trì và cơ quan quản lí. Mỗi bên làm tốt vai trò của mình đồng thời hỗ trợ lẫn nhau.

Chẳng hạn Trung tâm xe buýt miền đông Thẩm Quyến với tư cách đơn vị bảo trì tiến hành nâng cấp từng bãi xe buýt thành trạm sạc - trạm trung chuyển cấp khu vực cho phương tiện tự hành. Họ còn sử dụng nền tảng giám sát kỹ thuật số cung cấp dữ liệu cho cơ quan quản lí.