Ca khúc triệu view, mấy ai nhớ tên nhạc sĩ?
Một ca khúc có thể đạt hàng triệu lượt nghe, phủ mạng xã hội và đưa tên ca sĩ lên xu hướng. Nhưng người viết nên ca khúc đôi khi chỉ xuất hiện trong phần credit ít người mở xem.
Âm nhạc đại chúng những năm gần đây thay đổi mạnh cùng sự phát triển của các nền tảng số. YouTube, Spotify, TikTok hay Facebook không chỉ là nơi phát hành, nghe nhạc mà còn góp phần đưa một ca khúc lan rộng qua MV, video ngắn, bản cover, remix và hàng loạt nội dung do người dùng tạo. Những ca khúc đạt hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu lượt xem, lượt nghe không còn hiếm.
Trong dòng chảy đó, không khó nhận ra tên ca sĩ thường xuất hiện nổi bật cùng ca khúc, từ bản phát hành chính thức đến các nội dung được chia sẻ trên mạng xã hội. Trong khi đó, tên người sáng tác ít được nhắc đến hơn, nhiều trường hợp chỉ xuất hiện trong phần mô tả hoặc credit của sản phẩm.
Khán giả nhớ ca sĩ, ít nhớ người sáng tác
Trong nhiều giai đoạn của âm nhạc Việt Nam, tên nhạc sĩ gắn chặt với tác phẩm. Công chúng nói nhạc Trịnh Công Sơn, Phú Quang, Thanh Tùng, Trần Tiến, Dương Thụ, Quốc Bảo... như một cách nhận diện. Người nghe có thể tìm một bài hát vì người sáng tác chứ không chỉ người thể hiện.
Nhạc sĩ Nguyễn Hồng Thuận từng nói thẳng về thực tế này: “Xưa giờ, khán giả vốn dĩ chỉ nhớ đến ca sĩ thể hiện thành công ca khúc chứ hiếm có nhạc sĩ nào được khán giả nhớ mặt nhớ tên”. Theo anh, một ca khúc hit cũng là cầu nối đưa người sáng tác đến gần công chúng hơn.
Trên các nền tảng số, một đoạn nhạc có thể được nghe nhiều lần trước khi người dùng tìm đến bản đầy đủ. Họ thuộc điệp khúc, dùng làm nhạc nền, tìm bản remix hoặc bản tăng tốc nhưng chưa chắc biết ai sáng tác. Ca khúc càng được chia sẻ rộng không đồng nghĩa tên người viết càng được nhận diện.
Ca sĩ được nhớ trước là điều dễ hiểu. Họ trực tiếp biểu diễn, xuất hiện trước công chúng, xây dựng hình ảnh và quảng bá sản phẩm. Nhưng phía sau giọng hát vẫn là người tạo ra giai điệu, ca từ hoặc cùng tham gia sáng tác. Câu chuyện về nhạc sĩ trong môi trường số còn liên quan trực tiếp đến quyền sở hữu và khả năng kiểm soát chính tác phẩm của mình.
Tên nhạc sĩ ít được chú ý trên nền tảng số
Các nền tảng không bỏ tên người sáng tác. Spotify công khai thông tin ghi công bài hát, cho phép người dùng xem nghệ sĩ biểu diễn, nhạc sĩ sáng tác và nhà sản xuất. Nền tảng này còn phát triển Songwriter Pages để tập hợp những ca khúc của từng người viết.
Theo Spotify, sau khi phần credit được công khai vào năm 2018, tần suất các hãng thu âm và nhà phân phối ghi công tác giả trên những sản phẩm mới tăng 60%. Con số này cho thấy việc hiển thị thông tin có tác động đến cách người sáng tác được ghi nhận.
Tuy nhiên, cách hiển thị giữa người hát và người viết vẫn khác nhau. Tên nghệ sĩ biểu diễn được đặt ngay cạnh ca khúc. Muốn biết người sáng tác, người nghe thường phải chủ động mở phần thông tin. Trên TikTok và các nền tảng video ngắn, nhiều người còn tiếp xúc với một đoạn âm thanh trước khi biết tên đầy đủ của ca khúc.
Một bài hát cũng có thể xuất hiện dưới nhiều dạng như bản thu chính thức, đoạn âm thanh ngắn, remix, phiên bản tăng tốc, bản hát lại hoặc nhạc nền cho video. Tác phẩm được chia sẻ qua nhiều lớp nội dung, trong khi thông tin về người viết không phải lúc nào cũng đi cùng.
Ít được nhớ tên nhưng quyền lợi không nhỏ
Theo Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC), năm 2025 đơn vị này thu hơn 424 tỉ đồng tiền sử dụng quyền tác giả âm nhạc, tăng 8% so với năm 2024. Đến tháng 12/2025, tổng số hội viên ủy quyền bảo vệ và khai thác quyền tác giả âm nhạc đạt 7.207 người.
Mức tiền tác quyền của một số tác giả đã lên tới hàng tỉ đồng mỗi năm. VCPMC cho biết năm 2025 có một nhạc sĩ nhận hơn 4 tỉ đồng; 6 nhạc sĩ nhận từ 3 đến 4 tỉ đồng; 9 người nhận từ 2 đến 3 tỉ đồng và 41 tác giả nhận từ 1 đến 2 tỉ đồng. VCPMC cũng công bố có ca khúc mang lại nguồn thu gần 1 tỉ đồng.
Những con số này cho thấy mức độ nhận diện trước công chúng và giá trị kinh tế của người sáng tác là hai vấn đề khác nhau. Một nhạc sĩ có thể ít xuất hiện hơn ca sĩ nhưng tác phẩm của họ vẫn tạo ra nguồn thu khi được phát sóng, biểu diễn và khai thác trên các nền tảng số.
Nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Khuê từng nhận định công nghiệp âm nhạc càng phát triển thì quyền của người sáng tác càng phải được tôn trọng. Tổng giám đốc VCPMC Đinh Trung Cẩn cũng cho rằng việc lưu trữ và phân phối dữ liệu bản quyền phải chính xác, minh bạch để tác giả có thể sống bằng nghề và tiếp tục sáng tạo.
Credit do đó không chỉ để ghi nhận tên người viết. Xác định đúng người sáng tác còn là cơ sở xác lập quyền và phân chia tiền bản quyền khi tác phẩm được khai thác.
Người sáng tác vẫn là chủ thể của ca khúc
Một sản phẩm âm nhạc hiện nay có thể có người viết lời, người viết giai điệu, producer, arranger, kỹ sư âm thanh và nghệ sĩ biểu diễn. Nhiều ca khúc có nhiều người cùng đứng tên sáng tác. Vai trò của mỗi người khác nhau, quyền lợi cũng được xác định theo phần đóng góp, thỏa thuận và quyền sở hữu liên quan.
Người nghe không có nghĩa vụ phải thuộc tên tất cả những người tham gia một bản thu. Việc công chúng nhớ ca sĩ trước cũng không đồng nghĩa người biểu diễn lấy mất vị trí của người sáng tác. Ca sĩ đưa bài hát đến khán giả bằng giọng hát, hình ảnh và hoạt động biểu diễn; người viết tạo ra tác phẩm để quá trình đó bắt đầu.
Sự khác biệt nằm ở mức độ nhận diện. Một ca khúc có thể đạt hàng triệu lượt nghe trong khi tên người sáng tác vẫn chủ yếu xuất hiện trong credit. Trong khi đó, hệ thống bản quyền đòi hỏi thông tin về người viết phải chính xác khi việc khai thác tác phẩm liên quan trực tiếp đến quyền lợi kinh tế.
Người nghe có thể nhớ giọng hát trước, nhớ gương mặt ca sĩ trước. Nhưng phía sau một ca khúc được nghe hàng triệu lần vẫn có tên của người đã viết ra nó.
