Các NTK thi nhau chứng minh sản phẩm phi AI tại Tuần lễ thời trang London
Giữa làn sóng AI, các nhà thiết kế tại Tuần lễ thời trang London nói không với AI, khẳng định giá trị của sáng tạo con người.
Những người đứng sau bộ sưu tập
Trên sàn diễn thời trang, khán giả thường chú ý đến những bộ trang phục hoàn thiện, người mẫu và cách các thiết kế được trình diễn. Nhưng tại Tuần lễ thời trang London, một số nhà thiết kế lại muốn công chúng nhìn thấy thứ thường nằm phía sau ánh đèn. Đó là những con người đã dành hàng giờ để làm ra từng chi tiết.
Buổi trình diễn của Steve O Smith tại Royal Academy of Arts mang không khí của một xưởng thủ công hơn là một show thời trang truyền thống. Khoảng 20 biên tập viên và nhà báo được nghe giải thích chi tiết về cách từng thiết kế được tạo ra, từ kĩ thuật đắp vải lên nền vải tuyn, đính hạt, tạo cấu trúc khung váy cho tới việc tận dụng những chiếc áo sơ mi để cắt thành dây buộc.
Đáng chú ý, Smith không nói về những công nghệ mới hay tốc độ sản xuất. Ông nói về những người đứng sau bộ sưu tập. “Có một người thợ may tên Joanna đã làm tất cả những gì bạn thấy hôm nay”, nhà thiết kế chia sẻ. Bên cạnh đó là Saskia, người phụ trách đính hạt, cùng Thomas, trợ lí thiết kế mà Smith đánh giá rất tài năng.
Những cái tên ấy khiến một bộ quần áo trở nên khác biệt. Đằng sau sản phẩm không còn chỉ là tên thương hiệu hay ý tưởng của nhà thiết kế, mà là một chuỗi kĩ năng của những con người cụ thể.
Pauline Dujancourt cũng đưa thời gian và công sức thủ công lên sân khấu bằng một chiếc váy được trang trí với 700 bông hoa, tất cả đều được móc bằng tay. Mỗi bông hoa cần từ 10 đến 15 phút để hoàn thành. Tính toán đơn giản cho thấy chỉ riêng phần hoa đã cần hàng chục, thậm chí hơn 100 giờ lao động thủ công.
Một phần công việc được thực hiện tại Peru bởi những phụ nữ mà Dujancourt có thể thuê nhờ khoản hỗ trợ sau khi giành chiến thắng tại cuộc thi ANDAM mùa hè. Với nhà thiết kế, việc khách hàng biết một bộ trang phục mất bao nhiêu thời gian để hoàn thiện là điều đặc biệt quan trọng. Bởi khi biết quá trình tạo ra sản phẩm, người mua cũng hiểu hơn về giá trị của nó.
Từ chiếc váy đến câu chuyện của người thợ
Labrum thậm chí không chờ đến khi người mẫu bước ra sàn diễn mới nói về quá trình sản xuất. Ngay trước lối vào khu vực catwalk, hai thành viên của đội ngũ đồng thời thực hiện công việc thủ công trước mắt khách mời. Một người thêu hạt lên vải, người còn lại sử dụng máy may để hoàn thiện một sản phẩm denim.
Thông điệp khá rõ ràng: Trước khi trở thành một bộ quần áo hoàn chỉnh, thời trang là một quá trình lao động. Bộ sưu tập của Labrum tiếp tục câu chuyện ấy bằng những chiếc quần làm từ sợi raffia được dệt thủ công tại Ấn Độ. Áo sơ mi, quần short và chân váy được trang trí bằng những hình ảnh thêu kể lại các câu chuyện từ Sierra Leone.
Foday Dumbuya, nhà sáng lập Labrum, cho rằng nhiều người tiêu dùng không biết quần áo được làm ra như thế nào hoặc chúng đến từ đâu. Vì vậy, thương hiệu muốn đặt quá trình sản xuất vào vị trí trung tâm và cho công chúng thấy ý nghĩa của nó. Đây là một thay đổi đáng chú ý trong cách thời trang kể câu chuyện về giá trị.
Trong nhiều năm, ngành thời trang cao cấp thường nhấn mạnh vào chất liệu quý, tên tuổi nhà thiết kế, lịch sử thương hiệu hay sự khan hiếm của sản phẩm. Nhưng khi công nghệ có thể tạo ra hình ảnh, ý tưởng và ngày càng nhiều công đoạn sản xuất với tốc độ rất cao, chính quá trình làm ra sản phẩm lại trở thành một yếu tố tạo nên sự khác biệt.
Một chiếc váy mất vài phút để tạo hình bằng công cụ kĩ thuật số có thể đẹp, nhưng một chiếc váy mất hàng chục giờ để một người thợ móc từng bông hoa lại sở hữu một câu chuyện khác. Giá trị nằm không chỉ ở kết quả cuối cùng, mà còn ở thời gian, kĩ năng và con người được gửi vào sản phẩm.
Talia Lubaton của Liberow thậm chí biến buổi giới thiệu bộ sưu tập thành một trường quay cho chiến dịch quảng cáo. Các nhà báo, biên tập viên, người mua và khách hàng không chỉ đứng ngoài quan sát mà trở thành một phần của quy trình. Nhà tạo mẫu và nhiếp ảnh gia làm việc trực tiếp để tạo hình, chụp ảnh và chuẩn bị những nội dung phục vụ chiến dịch sắp tới. Ranh giới giữa “sản phẩm” và “quá trình tạo ra sản phẩm” vì thế ngày càng mờ đi.
Thủ công là một dạng xa xỉ
Sự trở lại của thủ công không có nghĩa ngành thời trang đang quay lưng với công nghệ. Trái lại, AI và robot vẫn đang nhanh chóng tiến vào những công đoạn vốn trước đây cần nhiều lao động con người.
Dumbuya đặc biệt lo ngại trước sự phát triển của AI và robot có khả năng thực hiện các công việc vật lí trong ngành may mặc, từ cắt rập, may cho đến kiểm tra chất lượng. Một số công ty robot đã phát triển những hệ thống như vậy, trong đó có các công nghệ đang được nghiên cứu và ứng dụng tại Hàn Quốc. Điều này đặt thời trang trước một câu hỏi lớn là nếu máy móc có thể làm ngày càng nhiều công đoạn, con người sẽ giữ vai trò gì?
Câu trả lời được các nhà thiết kế tại Tuần lễ thời trang London đưa ra không nằm ở việc cạnh tranh với máy móc về tốc độ. Họ nhấn mạnh vào những thứ khó tự động hóa hoàn toàn như kinh nghiệm của người thợ, cảm giác với vật liệu, khả năng xử lí một chi tiết bất ngờ và dấu ấn cá nhân trong từng sản phẩm.
Một bông hoa móc bằng tay không chỉ là một bông hoa. Nó là khoảng thời gian mà người thợ đã bỏ ra. Một đường thêu không chỉ là họa tiết. Nó gắn với kĩ năng, văn hóa và câu chuyện của người thực hiện. Trong hoàn cảnh đó, sự minh bạch về quá trình sản xuất có thể trở thành một biểu tượng mới của xa xỉ.
Người tiêu dùng ngày càng có thể nhìn thấy một sản phẩm được tạo ra bằng công nghệ, nhưng họ cũng có thể muốn biết ai đã làm ra nó, mất bao lâu và bằng kĩ năng nào. Khi mọi thứ có nguy cơ trở nên nhanh, đồng nhất và dễ sao chép hơn, những sản phẩm mang dấu ấn của bàn tay con người lại trở nên đặc biệt.
Tuần lễ thời trang London không chỉ kể câu chuyện về những bộ sưu tập mới. Nó đang gắng chứng minh nghịch lí của thời trang trong kỉ nguyên AI: Càng nhiều công đoạn có thể được máy móc thực hiện, giá trị của những thứ con người vẫn tự tay làm được có thể càng tăng.