Cách Trung Quốc phát triển 'ChatGPT cho robot'
Trung Quốc đang dồn toàn lực để phát triển "ChatGPT cho robot", biến những khối kim loại vô tri thành các thực thể tự hành thông minh.
Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa chính sách vĩ mô, nguồn vốn đầu tư khổng lồ và những phương pháp huấn luyện dữ liệu thực tế đầy thách thức. Sự tiến bộ vượt bậc này đang mở ra hướng đi mới nhằm tái cấu trúc nền kinh tế, giải quyết bài toán nhân sự và đưa tự động hóa vào mọi ngóc ngách của đời sống thường nhật.
Định hình chiến lược ChatGPT cho robot và dòng vốn đầu tư khổng lồ
Trí tuệ nhân tạo hiện thân, hay thường được ví von là "ChatGPT cho robot", đang bước vào một thời kì đặc biệt quan trọng để có thể ứng dụng trên quy mô lớn. Sự thay đổi này được thể hiện rõ nét tại Hội nghị Robot Thế giới năm 2026 diễn ra ở Bắc Kinh, một sự kiện quy tụ hơn 1.000 khách mời trong nước và quốc tế. Tại đây, hơn 300 công ty đã mang đến trình diễn hơn 3.000 sản phẩm đổi mới, phô diễn những bước tiến công nghệ và sản xuất mới nhất trong lĩnh vực này.
Theo đánh giá của bà Từ Hiểu Lan, Chủ tịch Viện Điện tử Trung Quốc, các sản phẩm trí tuệ nhân tạo hiện thân đang chuyển dịch mạnh mẽ từ các đợt thử nghiệm quy mô nhỏ sang triển khai diện rộng. Sự phát triển nhanh chóng trong những năm gần đây đang giải phóng tiềm năng để thúc đẩy một ngành công nghiệp trị giá hàng nghìn tỉ nhân dân tệ, trở thành động lực quan trọng cho các hình thái mới của nền kinh tế thông minh. Chính phủ Trung Quốc đã nhanh chóng đưa lĩnh vực này vào ưu tiên phát triển, coi đây là chìa khóa để vươn lên làm chủ công nghệ toàn cầu.
Sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ trung ương đến địa phương tạo ra một làn sóng đầu tư khổng lồ vào nghiên cứu và phát triển. Số liệu do Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc (MIIT) công bố vào tháng 7 cho thấy sự tăng trưởng chóng mặt khi có hơn 400 sản phẩm robot hình người hoàn chỉnh đã được phát triển tại nước này, chiếm hơn một nửa tổng số của toàn cầu.
Báo cáo được công bố tại hội nghị cũng chỉ ra rằng, trong nửa đầu năm 2026, Trung Quốc đã xuất xưởng hơn 40 nghìn robot hình người, chiếm tới 97% lượng giao hàng trên toàn thế giới. Với đà tăng trưởng này, Viện Điện tử Trung Quốc ước tính thị trường robot hình người của quốc gia sẽ đạt khoảng 870 tỉ nhân dân tệ (tương đương 128,29 tỉ USD) vào năm 2030.
Để định hướng cho dòng vốn và sự phát triển của toàn ngành, vào tháng 6, MIIT và Ủy ban Giám sát và Quản lí Tài sản Nhà nước (SASAC) đã ban hành một thông báo về sáng kiến đặc biệt năm 2026. Sáng kiến này tập trung vào việc đào tạo và ứng dụng robot hình người cũng như trí tuệ nhân tạo hiện thân trong thế giới thực.
Mục tiêu cốt lõi là phát triển các mô hình nền tảng và thuật toán điều khiển chuyển động có khả năng thích ứng mạnh mẽ với nhiều kịch bản ứng dụng, mang lại hiệu suất dẫn đầu. Cú hích từ chính sách giúp ngành công nghiệp này có đủ nguồn lực để vượt qua những giới hạn của các thử nghiệm mô phỏng, hướng tới việc tạo ra những cỗ máy tự động hoàn thành đa số các tác vụ phức tạp trong không gian vật lí.
Thu thập dữ liệu và huấn luyện tại các trung tâm thí điểm
Sự mở rộng nhanh chóng của các ứng dụng không có nghĩa là việc triển khai quy mô lớn sẽ diễn ra một cách dễ dàng. Các chuyên gia trong ngành lưu ý rằng, mặc dù công nghệ trí tuệ nhân tạo hiện thân phát triển với tốc độ ấn tượng, các sản phẩm vẫn phải đối mặt với hệ thống công nghệ cực kì phức tạp. Khúc mắc lớn nhất hiện nay là sự khó khăn trong việc thích ứng với môi trường thực tế nhiều biến động, đi kèm theo đó là những rủi ro nghiêm trọng về an toàn và đạo đức.
Để giải quyết những thách thức này, các nỗ lực phối hợp trên toàn chuỗi công nghiệp đang được triển khai mạnh mẽ. Mục tiêu là nhằm giải quyết các công nghệ then chốt, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về tiêu chuẩn an toàn cho hệ thống máy móc tự hành. Quá trình thu thập dữ liệu và huấn luyện "bộ não" cho robot đang diễn ra vô cùng gắt gao tại các trung tâm thí điểm.
Tại những cơ sở này, các kĩ sư mặc bộ trang phục gắn cảm biến tinh vi, lặp lại hàng nghìn lần các thao tác đời thường như rót nước, dọn dẹp hoặc gấp quần áo. Hệ thống sẽ ghi nhận chính xác từng chuyển động nhỏ nhất ở khoảng cách vài cm, chuyển hóa chúng thành dữ liệu chuẩn xác về cách con người tương tác với không gian.
Việc kết hợp dữ liệu vật lí với môi trường mô phỏng ảo giúp đẩy nhanh tốc độ học hỏi của hệ thống một cách đáng kinh ngạc. Trong không gian kĩ thuật số, cỗ máy có thể thực hiện hàng chục nghìn tình huống thử nghiệm trong một khoảng thời gian ngắn, giúp chúng đối mặt với nhiều kịch bản ngẫu nhiên.
Hướng tiếp cận lấy dữ liệu thực tế làm trung tâm này giúp các công ty khắc phục nhược điểm của phần mềm điều khiển truyền thống, góp phần làm giảm sai sót trong quá trình hoạt động. Ông Vương Hưng Hưng, người sáng lập và CEO của Unitree Robotics, lưu ý rằng trong thập kỉ tới, tốc độ tiến hóa của toàn bộ ngành công nghiệp robot sẽ tăng tốc đáng kể, báo hiệu một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới.
Theo góc nhìn của ông Vương, ngành công nghiệp này sẽ đạt đến một điểm bùng phát thực sự khi một robot có thể hoàn thành khoảng 80% các nhiệm vụ ở hầu hết mọi môi trường xa lạ mà nó chưa từng tiếp xúc. Để đạt được mức độ tự chủ đó, hệ thống phần mềm cốt lõi phải xử lí hàng triệu phép tính phức tạp mỗi giây, sao chép chính xác khả năng phản xạ và tư duy của con người.
Nguồn dữ liệu từ các trung tâm thí điểm đang cung cấp nền tảng vững chắc để robot tự học cách phân bổ lực, nhận diện vật thể và tự điều chỉnh hành vi. Đây là quá trình đòi hỏi sự kiên nhẫn khổng lồ, biến những không gian thử nghiệm thành nơi quyết định sự thành bại của các thế hệ máy móc tương lai.
Ứng dụng thực tế nhằm giải quyết bài toán nhân khẩu học và kinh tế
Sức ép từ thực trạng già hóa dân số nhanh chóng cùng tình trạng thiếu hụt lực lượng lao động trầm trọng đang thúc đẩy việc đưa robot vào mọi ngóc ngách của đời sống xã hội. Nhu cầu này diễn ra xuyên suốt, từ những ngày làm việc bận rộn như thứ hai cho đến những ngày nghỉ cuối tuần như Chủ nhật, đòi hỏi các giải pháp thay thế tối ưu.
Ông Trần Kiến Vũ, người sáng lập và CEO của công ty ROBOTERA, chia sẻ rằng bắt đầu từ năm nay, ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo hiện thân đã bước vào một bước ngoặt thương mại hóa thực sự. Ông cho biết khách hàng doanh nghiệp và tổ chức của công ty hiện trải dài trên hơn 10 thành phố, nơi các robot hoạt động thường xuyên trong nhiều tình huống công nghiệp và hậu cần khác nhau.
Một ví dụ trực quan cho sự chuyển dịch từ trình diễn công nghệ sang ứng dụng thực tế là mẫu robot hậu cần hình người do ROBOTERA phát triển. Thiết bị này có khả năng gắp và lật chính xác các gói hàng với nhiều hình dạng khác nhau đang di chuyển liên tục trên băng chuyền. Mẫu robot này thu hút sự chú ý của đông đảo người xem tại không gian hội nghị.
Bên cạnh đó, chúng đã được ứng dụng ở quy mô lớn tại hơn 10 trung tâm logistics trên khắp Trung Quốc, thay thế con người mang vác những thùng hàng nặng nhiều kg và làm việc không biết mệt mỏi. Không dừng lại ở các nhà máy, máy móc đang len lỏi vào các không gian công cộng và khu dân cư. Tại những khu danh lam thắng cảnh như Tây Hồ ở Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, robot trí tuệ nhân tạo hiện thân đang cung cấp cho du khách các dịch vụ lên kế hoạch tuyến đường và thông tin về điểm tham quan.
Tại các khu dân cư trên khắp Tô Châu, tỉnh Giang Tô, những công nghệ này được sử dụng để xác định khói và hỏa hoạn, phát hiện các phương tiện đỗ sai quy định, cũng như xử lí tình trạng rác thải bị đổ bừa bãi, mở rộng phạm vi từ các kịch bản được cài đặt sẵn sang một loạt các dịch vụ hàng ngày.
Song song với các ứng dụng công nghiệp và quản lí đô thị, máy móc đang bắt đầu tiến vào không gian sinh hoạt của các gia đình thông qua những dự án thương mại đa dạng. Chẳng hạn, tại Hội nghị Robot Thế giới năm 2026, khách tham quan tỏ ra vô cùng thích thú với Bumi, một mẫu robot từng xuất hiện trong chương trình Gala Lễ hội Mùa xuân, đang trình diễn các bài tập quyền anh. Với chiều cao 98 cm, Bumi có thể trò chuyện với trẻ em, dạy chúng các kiến thức lập trình cơ bản và khiêu vũ. Mẫu robot này đã bán được hàng nghìn chiếc trên nền tảng mua sắm JD.com kể từ khi ra mắt vào tháng 4.
Ông Dương Thạc, giám đốc tiếp thị của Noetix Robotics, đơn vị phát triển Bumi, khẳng định rằng robot hình người đã thực sự bắt đầu bước vào một số hộ gia đình. Đứng sau những con số mở rộng nhanh chóng này là sự đa dạng hóa ngày càng tăng của các mô hình kinh doanh. Sự hỗ trợ đắc lực từ máy móc trong cả công việc lẫn đời sống sinh hoạt giúp hiệu suất của xã hội đạt mức tối đa. Những bước tiến vững chắc này đang từng bước tái định hình cấu trúc kinh tế của Trung Quốc, khẳng định tiềm năng khổng lồ của một ngành công nghiệp sẽ đóng vai trò xương sống trong kỉ nguyên thông minh sắp tới.