Cần bao nhiêu nhân lực cho dự án Điện hạt nhân Ninh Thuận?

Đường găng không chỉ nằm ở công trường

Mốc năm 2030 được đặt ra với quyết tâm rất cao. Theo kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại phiên họp Ban Chỉ đạo xây dựng nhà máy điện hạt nhân tháng 2/2025, dự án được yêu cầu phấn đấu hoàn thành công tác đầu tư xây dựng trước ngày 31/12/2030, chậm nhất trước ngày 31/12/2031. EVN được giao làm chủ đầu tư Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, còn Petrovietnam làm chủ đầu tư Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2.

Hai nhà máy dự kiến gồm bốn tổ máy. Tuy nhiên, đến giữa năm 2026, nhiều thông số quan trọng như công suất cụ thể, tổng mức đầu tư, cơ cấu vốn và công nghệ lựa chọn vẫn phải tiếp tục hoàn thiện thông qua quá trình đàm phán với đối tác và thẩm định của cơ quan có thẩm quyền.

Tháng 3/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết 46/NQ-CP về tổ chức thẩm định điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1. Sau đó, Thủ tướng thành lập Hội đồng thẩm định nhà nước để xem xét các nội dung điều chỉnh liên quan dự án. Cùng thời điểm, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết 121/2026/UBTVQH15, bổ sung và điều chỉnh một số cơ chế đặc biệt đã được Quốc hội quy định tại Nghị quyết 189/2025/QH15.

Chuỗi quyết định này cho thấy dự án đã bước sang giai đoạn cụ thể hơn, nhưng cũng phản ánh khối lượng thủ tục còn rất lớn. Với điện hạt nhân, rút ngắn tiến độ không đồng nghĩa bỏ qua các bước đánh giá an toàn. Mỗi quyết định về địa điểm, công nghệ, thiết kế, xây dựng và vận hành đều phải được thẩm định theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt.

Thông tư 07/2026/TT-BKHCN, có hiệu lực từ ngày 31/3/2026, đã quy định về an toàn hạt nhân đối với địa điểm, thiết kế, xây dựng và phân tích an toàn nhà máy điện hạt nhân. Đây là bước hoàn thiện khung kỹ thuật, nhưng năng lực cơ quan pháp quy và đội ngũ thẩm định cũng phải được củng cố.

Một mắt xích khác là giải phóng mặt bằng, tái định cư và ổn định sinh kế. Nếu khu tái định cư, giao thông kết nối, cấp nước, điện thi công hoặc cảng phục vụ thiết bị chậm, tiến độ chính của nhà máy khó giữ được.

Trước đó, Chính phủ yêu cầu triển khai ngay công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm nơi ở và sinh kế mới của người dân tốt hơn nơi ở cũ. Tuy nhiên, đến năm 2026, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tiếp tục được điều chỉnh khi Quyết định 1504/QĐ-TTg năm 2013 bị bãi bỏ. Điều này đòi hỏi địa phương và các cơ quan liên quan sớm hoàn thiện căn cứ mới để tránh phát sinh khoảng trống trong thực hiện.

Vì vậy, năm 2030 nên được nhìn như một đường găng tổng hợp, không phải một mốc riêng của công trường. Trên cùng một lịch tiến độ phải có pháp lý, đàm phán quốc tế, khảo sát địa điểm, thiết kế, huy động vốn, đào tạo nhân lực, giải phóng mặt bằng, xây dựng hạ tầng và chuẩn bị hệ thống giám sát an toàn.

Mỗi khâu đều có quan hệ phụ thuộc. Không thể hoàn tất thiết kế chi tiết khi chưa thống nhất công nghệ. Không thể đào tạo chuyên sâu nếu chưa xác định loại lò phản ứng. Cũng không thể triển khai thi công quy mô lớn nếu mặt bằng, nguồn vốn, hạ tầng và hồ sơ an toàn chưa sẵn sàng.

Cơ chế đặc biệt có thể rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu, chuẩn bị vốn và xử lí thủ tục. Tuy nhiên, các cơ chế này phải đi kèm trách nhiệm giải trình, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích. Một dự án có quy mô lớn, thời gian thực hiện dài và yêu cầu an toàn cao không thể đánh đổi chất lượng thẩm định để lấy tiến độ ngắn hạn.

Nhân lực và năng lực làm chủ mới là bài toán dài hạn

Theo Đề án đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân đến năm 2035, mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam cần khoảng 4.000 nhân sự cho hai nhà máy Ninh Thuận, trong đó hơn 2.000 người có trình độ đại học và sau đại học.

TS Trần Chí Thành, Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, cho rằng Việt Nam cần có đội ngũ kỹ sư giỏi để phục vụ chương trình điện hạt nhân lâu dài. Ông lưu ý nhân lực không chỉ được chuẩn bị cho giai đoạn xây dựng mà còn phải đủ khả năng tiếp nhận công nghệ, vận hành, bảo dưỡng và từng bước làm chủ hệ thống trong nhiều thập niên.

Một nhà máy điện hạt nhân có thể được xây dựng với sự hỗ trợ lớn của đối tác nước ngoài, nhưng trách nhiệm bảo đảm an toàn cuối cùng vẫn thuộc về quốc gia sở hữu. Việt Nam cần nhân lực cho chủ đầu tư, đơn vị vận hành, cơ quan pháp quy, tổ chức hỗ trợ kỹ thuật, ứng phó sự cố, quan trắc môi trường, quản lí nhiên liệu đã qua sử dụng và đào tạo thế hệ kế tiếp.

Khoảng dừng của dự án trước đây khiến một phần nhân lực đã được đào tạo chuyển sang công việc khác. Đào tạo mới phải được triển khai theo nhu cầu cụ thể của từng vị trí việc làm, gắn với công nghệ được lựa chọn và lộ trình xây dựng thực tế.

Nếu công nghệ chưa được xác định sớm, chương trình đào tạo chuyên sâu cũng khó đi đúng hướng. Ngược lại, nếu chờ hoàn tất mọi đàm phán mới bắt đầu đào tạo, Việt Nam có thể thiếu nhân sự khi bước vào giai đoạn lắp đặt, chạy thử và vận hành.

Đào tạo nhân lực điện hạt nhân cũng không thể thực hiện theo phương thức ngắn hạn. Một kỹ sư vận hành hoặc chuyên gia an toàn cần nền tảng chuyên môn, thời gian thực hành, đào tạo tại nhà máy tham chiếu và quá trình kiểm tra nghiêm ngặt trước khi đảm nhiệm công việc.

Do đó, lựa chọn đối tác công nghệ phải gắn với cam kết chuyển giao kiến thức, đào tạo đội ngũ và hỗ trợ vận hành dài hạn. Chính phủ đã yêu cầu các chủ đầu tư đàm phán với những đối tác có công nghệ nguồn tiên tiến, đồng thời chuẩn bị phương án dự phòng để không bị động trong mọi tình huống.

Đường găng 2030 còn đặt ra yêu cầu về tài chính. Điện hạt nhân có suất đầu tư lớn, thời gian xây dựng dài và đòi hỏi nguồn vốn ổn định. Cơ chế tài chính phải tính đến rủi ro chậm tiến độ, biến động tỷ giá, chi phí vốn, nghĩa vụ trả nợ, chi phí xử lí nhiên liệu đã qua sử dụng và tháo dỡ nhà máy sau khi kết thúc vòng đời.

Việc lựa chọn đối tác vì thế không thể chỉ dựa trên giá xây dựng ban đầu. Gói hợp tác cần được đánh giá trên toàn bộ vòng đời dự án, gồm công nghệ, nhiên liệu, đào tạo, chuyển giao kỹ thuật, bảo trì, xử lí chất thải, trách nhiệm bảo hành và khả năng hỗ trợ dài hạn.

Điện hạt nhân có thể bổ sung nguồn điện nền ổn định cho hệ thống. Nhưng lợi ích đó chỉ đạt được khi an toàn được đặt lên trước tiến độ và tính minh bạch được đặt song song với cơ chế đặc thù.

Điện hạt nhân Ninh Thuận đang đi vào giai đoạn mà quyết tâm phải chuyển thành năng lực thực thi. Chạy nhanh là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là chạy đúng quy trình, đúng chuẩn an toàn và tạo được đội ngũ đủ sức làm chủ.

Nếu một mắt xích pháp lý, nhân lực, vốn hoặc mặt bằng bị chậm, mốc 2030 sẽ chịu áp lực lớn. Nếu các khâu được triển khai đồng bộ, dự án không chỉ bổ sung nguồn điện mà còn đặt nền móng cho một ngành công nghiệp hạt nhân lâu dài.