Cần Thơ hình thành chuỗi nông nghiệp thông minh để tăng xuất khẩu nông, lâm, thủy sản

TP. Cần Thơ định hướng phát triển nông nghiệp thông minh gắn với chuẩn hóa vùng nguyên liệu, chuyển đổi số, chế biến sâu và logistics, nhằm nâng năng lực xuất khẩu nông, lâm, thủy sản. Đây là nội dung tại Hội thảo “Định hướng thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trên địa bàn TP. Cần Thơ đến năm 2030”, tổ chức ngày 2/10.

Sản xuất theo tín hiệu thị trường

Ông Dương Hải Lâm, Chi cục trưởng Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường TP. Cần Thơ xác định thành phố giữ vai trò hạt nhân, là trung tâm kinh tế, khoa học - kĩ thuật, đào tạo và logistics của ĐBSCL. Hệ thống giao thông cùng viện, trường và dịch vụ chuyên môn tạo lợi thế để Cần Thơ kết nối chuỗi giá trị nông sản toàn vùng.

Trong khi đó, Trung Quốc, EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc ngày càng tăng rào cản kĩ thuật, yêu cầu chặt chẽ về kiểm dịch, mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và sản xuất xanh. Vì vậy, đề xuất chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”, chuẩn hóa chất lượng ngay tại vùng nguyên liệu và nâng năng lực chế biến sâu.

Cần Thơ hiện có khoảng 391.331 hộ hoạt động nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản; 674 trang trại; 169 doanh nghiệp và 321 hợp tác xã. Thành phố đã hình thành 56 cánh đồng lớn sản xuất lúa tại 25 xã, với khoảng 32.015 ha kí hợp đồng bao tiêu. Đây là nền tảng tổ chức vùng nguyên liệu tập trung.

Tại hội thảo, bà Trần Thị Kim Thúy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật TP. Cần Thơ, trình bày chuyên đề “Số hóa vùng trồng - Chìa khóa tăng tốc mở cửa thị trường, nâng cao giá trị và năng lực cạnh tranh”. Mã số vùng trồng phải gắn với sản xuất có tổ chức, ghi chép, kiểm soát và truy xuất.

Theo bà Trần Thị Kim Thuý, dữ liệu số phản ánh vị trí, diện tích, cây trồng, chủ thể sản xuất và nhật kí canh tác. Quy trình quản lí theo hướng số hóa toàn trình, từ kê khai, nộp hồ sơ, xử lí, cấp mã đến cập nhật, tra cứu và khai thác dữ liệu. Sau khi cấp mã, dữ liệu tiếp tục được duy trì, kiểm tra.

Cách làm này giúp cơ quan quản lí và doanh nghiệp thuận lợi trong tra cứu, tăng minh bạch và hỗ trợ truy xuất, giúp vùng nguyên liệu đáp ứng từng thị trường.

Chế biến sâu gắn logistics hiện đại

Ông Lương Thanh Long, Phó giám đốc kinh doanh Logistics ViettelPost Cần Thơ, cho rằng về thương mại điện tử, logistics, số hóa và kết nối chuỗi cung ứng giúp nông thuỷ sản xuất khẩu rất nhiều. Theo đó, ứng dụng công nghệ số, thương mại điện tử và logistics hiện đại giúp doanh nghiệp nâng hiệu quả kinh doanh, mở rộng thị trường, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh.

Theo ông Lương Thanh Long, Cần Thơ cần thu hút đầu tư vào trung tâm liên kết, chế biến và tiêu thụ nông sản ĐBSCL; phát triển chế biến tinh, chế biến sâu và biến phụ phẩm thành sản phẩm có giá trị gia tăng. Thành phố cần hoàn thiện kho lạnh, bảo quản sau thu hoạch, kiểm định và cấp chứng nhận chất lượng để giảm hao hụt, kéo dài thời gian bảo quản.

Khi dữ liệu vùng nguyên liệu kết nối với doanh nghiệp, nhà máy và logistics, chuỗi cung ứng sẽ minh bạch hơn, tạo điều kiện đưa sản phẩm từ vùng sản xuất đến thị trường ổn định.

TS. Ngô Xuân Nam, Phó giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam - Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trình bày chuyên đề cập nhật quy định SPS và cảnh báo của một số thị trường xuất khẩu trọng điểm. Nội dung cho thấy các thị trường liên tục cập nhật yêu cầu về mức dư lượng tối đa, chất ô nhiễm, vi sinh vật, kiểm dịch, chứng thư, đăng ký cơ sở, truy xuất nguồn gốc và tần suất kiểm tra.

Theo TS. Ngô Xuân Nam, EU ngày càng kiểm soát toàn bộ chuỗi; doanh nghiệp phải đối chiếu yêu cầu riêng của từng thị trường, từng sản phẩm. Với Trung Quốc, doanh nghiệp cần quan tâm yêu cầu đăng kí, quản lí cơ sở sản xuất thực phẩm xuất khẩu. SPS cần được xem là nội dung quản trị xuyên suốt chuỗi.

Hình thành chuỗi nông nghiệp thông minh

Tham luận của Cần Thơ định hướng phát triển vùng lúa chất lượng cao, cây ăn trái và thủy sản đạt tiêu chuẩn phù hợp; mở rộng mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, nhật ký canh tác điện tử và mã QR truy xuất. Thành phố cũng khuyến khích tiết kiệm nước, giảm phân bón hóa học, giảm hóa chất, phát triển nông nghiệp tuần hoàn và hướng tới chứng nhận carbon cho sản phẩm.

Cần Thơ định hướng tận dụng EVFTA, CPTPP, RCEP và các nghị định thư với thị trường lớn, đồng thời mở rộng sang Halal, Trung Đông, Nam Mỹ và châu Phi. Mô hình “4 nhà” đặt trọng tâm, trong đó hợp tác xã liên kết nông dân với doanh nghiệp, còn doanh nghiệp dẫn dắt tiêu chuẩn kỹ thuật và bao tiêu đầu ra.

Mục tiêu là chuyển từ sản xuất theo nhu cầu của người sản xuất sang sản xuất theo tín hiệu thị trường và đơn đặt hàng doanh nghiệp. Năm 2026, Cần Thơ phấn đấu kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 4.685,3 triệu USD; trong đó gạo 954 triệu USD, thủy sản 2.217 triệu USD, nông sản và nông sản thực phẩm chế biến 194 triệu USD.

Như vậy, nông nghiệp thông minh tại Cần Thơ không chỉ là đưa công nghệ vào đồng ruộng, mà là xây dựng chuỗi giá trị có dữ liệu, tiêu chuẩn, chế biến, logistics và thị trường liên kết. Khi vùng nguyên liệu được chuẩn hóa, dữ liệu được số hóa, sản phẩm được chế biến sâu và doanh nghiệp chủ động đáp ứng SPS, nông thủy sản Cần Thơ sẽ có thêm nền tảng nâng giá trị và mở rộng xuất khẩu bền vững.