Cấp cứu ngoại viện Việt Nam: Chuẩn bị bước ngoặt mới giai đoạn 2025–2030

3 triệu người dân được tập huấn kỹ năng sơ cấp cứu cơ bản

Theo Bộ Y tế, đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 có 100% tỉnh, thành kiện toàn hệ thống cấp cứu ngoại viện, kết nối vào nền tảng quản lý quốc gia; 100% nhân viên cấp cứu ngoại viện có giấy phép hành nghề, được đào tạo chuẩn quốc tế; 3 triệu người dân được tập huấn kỹ năng sơ cấp cứu cơ bản; 1,5 xe cứu thương/100.000 dân, toàn bộ phương tiện đạt chuẩn; thời gian tiếp cận hiện trường tối đa là 8 phút tại đô thị và 15 phút tại nông thôn.

Có thể nói, trong bối cảnh số ca tai nạn giao thông vẫn ở mức cao, thiên tai, thảm họa nhân tạo, cùng bệnh lý tim mạch và đột quỵ ngày càng gia tăng, việc nâng chuẩn hệ thống cấp cứu ngoại viện là yêu cầu cấp bách.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn khẳng định: Cấp cứu ngoại viện chính là tuyến phản ứng đầu tiên của mọi hệ thống y tế hiện đại. Trong khoảnh khắc sống còn, hệ thống phải phát hiện nhanh, điều phối chuẩn, tiếp cận kịp thời, xử trí chính xác, vận chuyển an toàn và bàn giao suôn sẻ cho bệnh viện.

“Đây không chỉ là chuyên môn, mà còn là trách nhiệm chính trị và nhân đạo”, ông Thuấn nói.

TS-BS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế)- cho biết một điểm mới của Đề án cấp cứu ngoại viện do Bộ Y tế phối hợp với các Bộ, ngành liên quan gấp rút hoàn thiện là hợp nhất các đầu số 113, 114, 115 thành một đầu số duy nhất. Tổng đài này vận hành 24/7, kết nối trực tuyến với các lực lượng cấp cứu y tế, phòng cháy chữa cháy, cảnh sát giao thông, cứu hộ cứu nạn... Đây sẽ là nơi tiếp nhận mọi tình huống khẩn cấp – từ tai nạn giao thông, cháy nổ, cứu hộ cứu nạn cho tới cấp cứu y tế và điều phối đồng bộ lực lượng. Tổng đài sẽ hoạt động 24/7, do Bộ Công an chủ trì, vận hành trên nền tảng công nghệ thông tin hiện đại.

Đồng thời, ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI), và dữ liệu lớn để giúp định vị chính xác vị trí người gọi, phân loại mức độ khẩn cấp và kết nối ngay với đơn vị gần nhất. Hệ thống lưu trữ, phân tích dữ liệu để dự báo nhu cầu cấp cứu theo từng khu vực, từng thời điểm.

“Giải pháp này được kỳ vọng sẽ rút ngắn “thời gian vàng” trong cứu sống bệnh nhân – yếu tố quyết định đối với các ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim hay chấn thương nặng”, ông Đức nhấn mạnh

Để thực xây dựng đề án trên, Bộ Y tế cũng sẽ tập trung nâng cao kỹ năng cấp cứu ở cộng đồng, thông qua các khóa đào tạo cho học sinh, công nhân, nhân viên tòa nhà và người dân khu dân cư.

Theo đó, trong 2 năm đầu (2025–2026), Bộ Y tế không triển khai ồ ạt mà tập trung vào khảo sát thực tế, đào tạo nhân lực và xây dựng mô hình thí điểm; đánh giá chất lượng xe cứu thương, thiết bị y tế; xây dựng chương trình đào tạo cho nhân viên y tế, lực lượng an ninh và cộng đồng; thành lập các trung tâm mô phỏng, huấn luyện kỹ năng cơ bản và nâng cao.

Đặc biệt, với sự đồng hành của Tập đoàn Vingroup và Hệ thống Y tế Vinmec, đề án được thí điểm tại 6 địa phương: Bắc Ninh, Hải Phòng, Hà Tĩnh, Khánh Hòa, An Giang và Đà Nẵng. Người dân tại đây sẽ được tham gia các lớp huấn luyện sơ cứu, bảo đảm “mỗi khu vực có ít nhất một người biết gọi cấp cứu và thực hiện sơ cứu ban đầu”.

Bước tiến của nhân văn

Theo các chuyên gia, để đề án thành công, cần huy động nguồn lực xã hội hóa. Doanh nghiệp, tập đoàn lớn không chỉ đóng góp tài chính mà còn có thể hỗ trợ về công nghệ, quản trị và đào tạo. Đây là mô hình đã thành công ở nhiều nước, khi khu vực tư nhân tham gia cùng Nhà nước trong việc xây dựng hệ thống phản ứng khẩn cấp.

Ở nhiều quốc gia phát triển, thời gian tiếp cận cấp cứu được rút ngắn chỉ còn 5–7 phút tại đô thị. Hệ thống tổng đài 911 của Mỹ hay 112 của châu Âu được coi là “hình mẫu” khi tích hợp đa ngành, xử lý thông tin tập trung và phối hợp lực lượng nhanh chóng.

Tại khu vực Đông Nam Á, Singapore có mạng lưới cấp cứu ngoại viện hiện đại, với hơn 70 trạm cấp cứu bố trí khắp đảo quốc, xe cứu thương được điều phối qua hệ thống GPS và AI, thời gian tiếp cận chỉ khoảng 8 phút.

So với các chuẩn này, Bộ Y tế cho biết Việt Nam còn khoảng cách, nhưng theo giới chuyên môn, đề án 2025–2030 chính là cơ hội rút ngắn khoảng cách.

Dù mục tiêu rõ ràng, các chuyên gia y tế cho rằng hệ thống vẫn đối mặt với nhiều thách thức, nhất là thiếu nhân lực chuyên trách; cơ sở vật chất chưa đồng bộ; y thức cộng đồng hạn chế và nguồn kinh phí.

Thực tế cho thấy hiện nhiều địa phương chưa có đội ngũ cấp cứu ngoại viện chuyên nghiệp, phần lớn dựa vào bệnh viện.Xe cứu thương, trang thiết bị y tế còn chênh lệch lớn giữa thành phố và nông thôn. Không ít người dân chưa biết cách gọi cấp cứu đúng, hoặc ngại tham gia sơ cứu ban đầu. Việc duy trì vận hành một hệ thống quốc gia đòi hỏi chi phí lớn, trong khi bảo hiểm y tế hiện chưa bao phủ đầy đủ dịch vụ cấp cứu ngoại viện.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cho rằng việc phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện không chỉ mang ý nghĩa y khoa, mà còn phản ánh trình độ quản trị quốc gia và tính nhân văn của hệ thống chính trị.

Một hệ thống cứu hộ – cứu nạn hiệu quả giúp giảm thiểu tổn thất về người và kinh tế trong thảm họa, đồng thời tạo dựng niềm tin xã hội. “Mỗi người dân đều có quyền được cứu sống trong tình huống khẩn cấp. Đó chính là cam kết cao nhất của Nhà nước đối với nhân dân,” ông Thuấn nhấn mạnh.

Khi kế hoạch được triển khai đồng bộ, từ thể chế, công nghệ, nhân lực đến cộng đồng, Việt Nam kỳ vọng sẽ rút ngắn “thời gian vàng” cứu sống bệnh nhân, giảm tỷ lệ tử vong do tai nạn và bệnh lý cấp tính, đồng thời nâng tầm vị thế hệ thống y tế trong khu vực.