Câu chuyện “Siêu El Nino” 150 năm trước gây lo ngại cho 2026
Trong giai đoạn từ năm 1876-1878, một đợt El Nino đặc biệt mạnh đã tàn phá mùa màng tại các vùng có khí hậu nhiệt đới, gây ra nạn đói diện rộng khiến hơn 50 triệu người thiệt mạng trong thời gian 3 năm.
Năm 2026, các dự báo đang gióng lên hồi chuông báo động rằng hiện tượng khí hậu này có xác suất cao sẽ đạt cường độ không thua kém thảm họa đúng 150 năm về trước. Đáng lo ngại hơn, giới khí tượng học nhấn mạnh rằng các hoạt động của con người sẽ khiến đợt El Nino này bất thường, khó đoán hơn.
"Siêu El Nino" được xác định khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại một vùng trọng yếu ở trung tâm Thái Bình Dương tăng hơn 2 độ C so với mức bình thường. Trong lịch sử quan trắc hiện đại, mới chỉ có ba lần giới hạn này bị chạm tới vào các năm 1982 - 1983, 1997 - 1998 và 2015 - 2016. Không có quan trắc nào được ghi lại của sự kiện năm 1876 do công nghệ khi đó chưa phát triển kịp, nhưng những gì xảy ra với xã hội là không thể phủ nhận. Các tác giả của một bài nghiên cứu năm 2018 trên tạp chí “Journal of Climate” cho biết: "Các sự kiện El Nino và khí hậu trong giai đoạn 1876–1978 đã góp phần tạo ra những bất bình đẳng toàn cầu mà sau này được gọi là 'thế giới thứ nhất' và 'thế giới thứ ba’".
Tuy nhiên, cần làm rõ rằng sự kiện 1876 chỉ là một trong nhiều yếu tố. Tác nhân quyết định gây ra thảm họa là sự thiếu hiểu biết về khí hậu và sự thiển cận của con người. Giai đoạn đó cũng chứng kiến nhiều biến động kinh tế, chính trị, dẫn đến sự bỏ mặc hay phá hủy các hệ thống trữ nước và lương thực, tạo điều kiện cho El Nino trở thành “đòn chí mạng” gây ra nạn đói quy mô lớn.
Không ai dự đoán một nạn đói lần này, nhưng điều đó không có nghĩa là đợt El Nino năm 2026 này không có rủi ro. Theo Tiến sĩ Daniel Swain tại hệ thống nghiên cứu Nông nghiệp và Tài nguyên Thiên nhiên, Đại học California (UCANR), sự kiện El Nino đạt cường độ mạnh hoặc rất mạnh trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu đã cao sẵn là chuyện nhân loại chưa từng thấy. "Do đó, sẽ không có gì đáng ngạc nhiên nếu chúng ta chứng kiến một số tác động toàn cầu chưa từng có vào cuối năm 2026 sang năm 2027, về các hiện tượng cực đoan liên quan đến lũ lụt, hạn hán và cháy rừng", tiến sĩ Swain nhấn mạnh.
Ở mức nhiệt độ cao như vậy, cháy rừng trở thành mối lo ngại đặc biệt. Một đợt “Siêu El Nino” trên nền nhiệt độ cao có thể làm gia tăng nguy cơ xảy ra các vụ cháy lan rộng hoặc dữ dội bất thường ở những vùng thường có độ ẩm cao, đặc biệt là vùng Amazon và một số khu vực thuộc châu Đại Dương.
Một nghiên cứu năm 2025 trên tạp chí Nature Communications bổ sung thêm lo ngại. Phân tích cả ba đợt “Siêu El Nino” được ghi nhận cùng với các dự báo từ mô hình khí hậu, các nhà nghiên cứu phát hiện rằng các sự kiện ở cường độ này làm tăng đáng kể khả năng xảy ra những biến chuyển đột ngột, kéo dài trong nhiệt độ, điều kiện bề mặt biển và độ ẩm đất, có thể tồn tại hàng năm hoặc thậm chí hàng thập kỷ sau khi bản thân El Nino đã suy yếu.
Trong các kịch bản nóng lên toàn cầu, nghiên cứu cho thấy hiệu ứng này sẽ bị khuếch đại ở các khu vực trung tâm Bắc Thái Bình Dương, Vịnh Mexico, Đông Phi, Amazon, trung tâm Australia và vùng Hàng Hải Đông Nam Á quanh Indonesia.
Đứng trước đợt biến động khí hậu mới, điều may mắn là con người đã có kiến thức tốt hơn rất nhiều, cũng như kinh nghiệm vượt qua nhiều lần khí hậu trở nên cực đoan. Quan trắc khí tượng hiện đại đã và đang theo dõi từng biến động nhỏ, các nền nông nghiệp cũng có sự chuẩn bị kỹ càng hơn.
Mặc dù vậy, giới khoa học vẫn cảnh báo về những biến số không thể đoán trước, một “vùng nước chưa có bản đồ” do kỷ nguyên hậu công nghiệp hóa đã góp phần đẩy hệ thống khí hậu trở nên nóng nhất từ trước tới nay.
