Chấm điểm người đứng đầu bằng máy tính - bước đột phá của quản trị số
Việc Hà Nội ứng dụng hệ thống số để chấm điểm cán bộ hằng ngày, bắt đầu từ Bí thư Thành ủy và Chủ tịch UBND thành phố, là bước tiến vượt bậc trong quản trị hiện đại, góp phần siết chặt kỷ cương, cá thể hóa trách nhiệm và tạo đà bứt phá.
Thông tin Bí thư Thành ủy Hà Nội công khai việc cả hệ thống chính trị Thủ đô đang thực hiện chấm điểm cán bộ hằng ngày bằng máy tính không chỉ thu hút sự chú ý của cử tri, mà còn gợi mở nhiều suy ngẫm sâu sắc về công cuộc đổi mới phương thức quản trị công. Lần đầu tiên, những vị trí lãnh đạo cao nhất của một đô thị đặc biệt như Bí thư Thành ủy (với 32 chỉ tiêu) hay Chủ tịch UBND thành phố (với 24 chỉ tiêu) đều được đưa vào hệ thống đo lường lượng hóa, được công khai kết quả hằng tháng, hằng quý.
Nhiều năm qua, một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất trong bộ máy hành chính chính là sự mơ hồ trong công tác đánh giá cán bộ. Định tính nhiều hơn định lượng, dĩ hòa vĩ quý, "đến hẹn lại lên" đánh giá theo kiểu tròn vai đã khiến không ít công chức rơi vào trạng thái an tâm chần chừ, né tránh trách nhiệm.
Khi thành tích hay hạn chế bị san sẻ cho tập thể, cá nhân người đứng đầu rất khó bị ràng buộc đến cùng về hiệu quả công việc. Việc chuyển sang đánh giá bằng bộ chỉ số lượng hóa, chạy trên nền tảng công nghệ số hằng ngày, chính là đòn bẩy chấm dứt tình trạng "nước đôi" đó.
Trước hết, chuyển đổi từ quản trị truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu (Data-driven Management) là xu hướng tất yếu của một chính quyền hiện đại. Máy tính và phần mềm không biết "cả nể", không mang cảm xúc cá nhân, không bị chi phối bởi các mối quan hệ hay tính tiệc tùng, lễ nghĩa. Hệ thống số vận hành dựa trên các tiêu chí rõ ràng: tiến độ xử lý hồ sơ, tỷ lệ giải quyết phản ánh cử tri, chỉ số hài lòng của người dân, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công hay kết quả xử lý các điểm nghẽn dân sinh. Mỗi hành vi công vụ, mỗi quyết định điều hành đều để lại dấu vết dữ liệu. Khi dữ liệu nói lên tất cả, thước đo năng lực cán bộ trở nên công bằng, minh bạch và có sức thuyết phục tuyệt đối.
Thứ hai, giá trị cốt lõi của bước đột phá này nằm ở nguyên tắc "tiên phong từ người đứng đầu". Trong quản trị, muốn cấp dưới tuân thủ kỷ luật thì cấp trên phải chịu sự giám sát khắt khe nhất. Khi vị trí Bí thư Thành ủy hay Chủ tịch UBND thành phố chấp nhận chịu sự "chấm điểm" hằng ngày từ thuật toán, thông điệp đưa ra là vô cùng mạnh mẽ: Không một ai trong hệ thống chính trị được đứng ngoài vòng quay trách nhiệm. Sự làm gương này gạt bỏ tâm lý e ngại của bộ máy bên dưới. Khi người đứng đầu có chỉ số đo lường công khai, tự khắc các bộ phận tham mưu, sở, ngành, quận, huyện cũng phải chuẩn hóa quy trình, tăng tốc vận hành để không làm sụt giảm chỉ số chung của thành phố.
Thứ ba, việc chấm điểm hằng ngày tạo ra cơ chế phản hồi tức thì (real-time feedback). Quản trị công hiện đại không thể chờ đến cuối năm mới "ngồi lại kiểm điểm", vì khi đó mọi sự đã rồi, những chậm trễ, thất thoát hay sự bức xúc của dân đã kéo dài suốt nhiều tháng. Chấm điểm hằng ngày giúp phát hiện ngay lập tức các mắt xích yếu kém, những hồ sơ bị ách tắc hay những chỉ tiêu đang tụt hậu. Nhờ đó, công tác điều hành có thể điều chỉnh kịp thời, ngăn ngừa vi phạm từ sớm, từ xa, thay vì thụ động xử lý hậu quả.
Tuy nhiên, ứng dụng công nghệ để đánh giá cán bộ cũng đặt ra những thách thức không nhỏ, đòi hỏi sự tinh tế và bản lĩnh của người quản trị. Máy tính là công cụ, thuật toán do con người tạo ra. Bộ chỉ số 32 hay 24 tiêu chí phải thực sự phản ánh đúng chất lượng công việc, tránh tình trạng "bệnh thành tích số", tức là cán bộ chỉ tập trung làm những việc dễ có điểm cao trên phần mềm mà bỏ qua những việc khó, phức tạp, đòi hỏi thời gian nhưng mang lại giá trị dài hạn cho xã hội. Do đó, bộ chỉ số phải liên tục được cập nhật, tối ưu hóa để vừa đảm bảo tính định lượng, vừa bao quát được tính chất đặc thù, sáng tạo của công tác lãnh đạo, chỉ đạo.
Đồng thời, minh bạch thông tin và liên thông dữ liệu cần gắn liền với cơ chế tiếp thu phản hồi. Như lãnh đạo thành phố đã nhấn mạnh, việc theo dõi xuyên suốt từ kiến nghị của cử tri đến kết quả giải quyết cuối cùng chính là thước đo lòng tin của nhân dân. Công nghệ chỉ thực sự phát huy tác dụng khi nó mang lại sự thay đổi thực chất trong đời sống sinh hoạt, trong sự thông thoáng của hạ tầng và sự hài lòng của người dân Thủ đô.
Sự chuyển mình của Hà Nội qua việc chấm điểm cán bộ bằng máy tính hằng ngày là một bước đi táo bạo, thể hiện tư duy đột phá và quyết tâm chính trị rất cao. Nó không chỉ mở ra một phương thức quản trị số tiên tiến cho Hà Nội, mà còn gợi mở mô hình chuẩn mực cho cả nước trong nỗ lực xây dựng một nền hành chính chuyên nghiệp, liêm chính, hành động và phục vụ.
