Châu Âu khuất phục Mỹ trong chính sách công nghệ

Hầu như mọi thứ đều đang bị đình trệ. Đạo luật AI (trí tuệ nhân tạo) của Liên minh châu Âu (EU), Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) và Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) đều đang gặp rủi ro.

Ủy ban châu Âu đang chuẩn bị kết thúc năm nay mà hầu như không có động thái nào với các sáng kiến ​​chính sách công nghệ quan trọng nhất của mình. Nhiều biện pháp thậm chí có thể bị đảo ngược.

Đặc biệt, hàng loạt thay đổi đang đe dọa làm suy yếu toàn bộ khuôn khổ Đạo luật AI, khi làm xói mòn nội dung của nó. DSA và DMA cũng có nguy cơ bị xem xét lại sâu rộng. Chưa kể Đạo luật Mạng kỹ thuật số và Đạo luật Không gian EU, ngay cả trước khi được thông qua, đã vướng vào tranh chấp pháp lý.

Kể từ khi thỏa thuận thuế quan giữa Mỹ và châu Âu được ký vào tháng 8, các hãng công nghệ lớn được chính quyền Trump hậu thuẫn đã tăng cường gây áp lực để nới lỏng các hạn chế trên mọi mặt.

Có thể trì hoãn Đạo luật AI

Đạo luật AI lịch sử của châu Âu có hiệu lực vào tháng 8.2024, nhưng thời hạn thực thi đầy đủ là tháng 8.2027, với một mốc quan trọng năm 2026. Theo tờ FT, cuộc rà soát đầu tiên về các sửa đổi có thể diễn ra cuối năm 2026, nằm trong một gói Digital Omnibus rộng hơn, nhằm mục tiêu đơn giản hóa các hướng dẫn.

Trong buổi họp báo ngày 7.11, Thomas Regnier (người phát ngôn của Ủy ban châu Âu về Chủ quyền Kỹ thuật số) thừa nhận những lo ngại ngày càng tăng. Ông nói: “Nhiều điều đang diễn ra trong lĩnh vực AI. Các tiêu chuẩn thì chậm trễ. Ngành công nghiệp và các quốc gia thành viên đều bày tỏ lo ngại. Trong bối cảnh đó, gói Digital Omnibus sẽ là khung phù hợp để giải quyết những vấn đề này. Song hiện chưa có quyết định nào được đưa ra”.

Thay đổi đáng chú ý nhất là hoãn một năm, từ tháng 8.2026 sang tháng 8.2027, thời điểm áp dụng các hình phạt với vi phạm, nhằm “tạo đủ thời gian cho nhà cung cấp và người dùng hệ thống AI tuân thủ”.

Nhiều bất đồng trong Đạo luật Mạng kỹ thuật số

Đạo luật Mạng kỹ thuật số được hứa công bố trước cuối năm 2025, nhưng Ủy ban châu Âu đang trì hoãn. Luật có thể không được thảo luận lại cho tới cuối tháng 1.2026, nếu các nước tìm ra tiếng nói chung. Hiện có quá nhiều bất đồng, đặc biệt về hai vấn đề: Loại bỏ mạng cáp đồng và tăng quyền cho BEREC (Cơ quan các nhà quản lý viễn thông châu Âu).

Về vấn đề loại bỏ mạng cáp đồng, Đức đã phản đối thời hạn đề xuất là 2030 vì cho rằng quá sớm.

Về việc tăng quyền cho BEREC, nhiều cơ quan quốc gia không đồng tình, lấy lý do điều kiện thị trường khác biệt, nhưng thực tế có thể xuất phát từ lo ngại mất quyền lực tại nước mình. Tóm lại, dự án về thị trường viễn thông thống nhất đang dần tan vỡ.

Việc sửa đổi các quy tắc trung lập mạng đã biến mất khỏi phiên bản Đạo luật Mạng Kỹ thuật số đang được soạn thảo, còn sáng kiến ​​tái cân bằng điều kiện thị trường giữa các công ty viễn thông và hãng công nghệ lớn vẫn chưa được định nghĩa rõ ràng.

“Đi ngược lại tinh thần của thỏa thuận”

Mỹ đã chính thức phản đối Đạo luật Không gian EU, cho rằng đề xuất từ châu Âu là “không thể chấp nhận được” vì sẽ hạn chế hoạt động của các công ty Mỹ. Trong tài liệu dài 13 trang phản hồi cuộc tham vấn công khai do Ủy ban châu Âu khởi xướng vào tháng 7, Bộ Ngoại giao Mỹ liệt kê các điều khoản mà EU cần sửa đổi để tránh bị trả đũa vì không đáp ứng các cam kết thỏa thuận khung về thuế quan.

Bộ Ngoại giao Mỹ viết một cách thẳng thừng: “Bản dự thảo hiện tại của Đạo luật Không gian EU đi ngược lại tinh thần của thỏa thuận”, đồng thời kêu gọi châu Âu “tạo điều kiện hợp tác suôn sẻ hơn với chính phủ và ngành công nghiệp Mỹ thay vì dựng thêm rào cản”.

Các hãng công nghệ lớn của Mỹ chống lại DSA và DMA

Ủy ban châu Âu vẫn liên tục gửi thư yêu cầu các tập đoàn công nghệ Mỹ tuân thủ DSA và DMA. Song do hàng loạt kháng cáo từ các bên liên quan, tiến độ đang bị kéo dài vô thời hạn.

Apple và Google đã chỉ trích gay gắt DMA trong những tuần gần đây, nhấn mạnh mức độ căng thẳng của các cuộc đàm phán với châu Âu. Tháng 8, Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) đã cảnh báo rằng một số quy tắc của DSA có thể xung đột với luật Mỹ, đặc biệt là liên quan đến quyền tự do ngôn luận và an ninh của công dân Mỹ.

DSA là bộ quy định của EU nhằm thiết lập môi trường trực tuyến an toàn, minh bạch và có trách nhiệm hơn với các nền tảng kỹ thuật số. Được thông qua như một phần trong chiến lược quản lý các hãng công nghệ lớn, DSA yêu cầu các mạng xã hội, công cụ tìm kiếm và nền tảng thương mại điện tử phải có biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc phát hiện, xử lý và ngăn chặn nội dung bất hợp pháp, gồm thông tin sai lệch, hàng giả và hành vi lừa đảo.

Bên cạnh đó, đạo luật đặt ra nghĩa vụ minh bạch với hoạt động quảng cáo và thuật toán đề xuất nội dung, buộc các hãng công nghệ lớn phải giải thích rõ cách hệ thống của họ phân phối thông tin cho người dùng.

DSA đặc biệt chú trọng bảo vệ trẻ em bằng cách hạn chế quảng cáo nhắm mục tiêu và cải thiện cơ chế kiểm soát độ tuổi. Với các nền tảng có lượng người dùng lớn như Meta Platforms, TikTok hay Google, DSA đặt ra các yêu cầu kiểm toán độc lập hằng năm nhằm bảo đảm rủi ro được đánh giá minh bạch và biện pháp kiểm soát được thực thi đúng mức. Mục tiêu của DSA không phải là cản trở đổi mới, mà là tạo ra tiêu chuẩn mới cho trách nhiệm của các nền tảng toàn cầu, đồng thời nâng cao mức độ an toàn cho người dùng trong kỷ nguyên số.

DMA là khung pháp lý mới của EU nhằm kiềm chế quyền lực độc quyền của các hãng nghệ lớn và thiết lập sân chơi cạnh tranh công bằng hơn trên thị trường số. Đạo luật nhắm đến các công ty nắm vai trò kiểm soát truy cập của người dùng và doanh nghiệp vào các dịch vụ kỹ thuật số cốt lõi, chẳng hạn Apple, Google, Meta Platforms, Amazon, Microsoft hay ByteDance. Với tầm ảnh hưởng vượt trội, các nền tảng này từ lâu bị chỉ trích vì ưu tiên dịch vụ của riêng mình, hạn chế lựa chọn của người dùng và gây bất lợi cho các đối thủ nhỏ hơn.

DMA đặt ra các nghĩa vụ mang tính ràng buộc nhằm phá vỡ những hành vi độc quyền này. Apple buộc phải cho phép người dùng cài đặt ứng dụng từ nguồn ngoài App Store và cho phép các hệ thống thanh toán cạnh tranh. Google không được ưu tiên sản phẩm của mình trong tìm kiếm. Meta Platforms phải cho phép dịch vụ nhắn tin của WhatsApp tương tác với các ứng dụng khác theo chuẩn chung. Amazon không còn được sử dụng dữ liệu của người bán độc lập để tạo lợi thế cho sản phẩm riêng. Các yêu cầu này đi kèm mức phạt lên tới 10% doanh thu toàn cầu nếu vi phạm, và có thể tăng lên 20% cho tái phạm.

Với DMA, EU muốn gửi đi thông điệp rằng các hãng công nghệ không thể tự đặt ra luật chơi trong thị trường số. Mục tiêu của đạo luật không chỉ là giảm sự phụ thuộc vào vài nền tảng lớn, mà còn là thúc đẩy đổi mới, mở rộng lựa chọn cho người tiêu dùng và đảm bảo sự cạnh tranh lành mạnh trong một hệ sinh thái kỹ thuật số đang ngày càng trở nên thiết yếu với kinh tế toàn cầu.

Tranh chấp về băng tần

Bộ Ngoại giao Mỹ được cho là đã vận động hành lang thay mặt cho ngành công nghiệp Wi-Fi, gồm cả các công ty Mỹ như Apple, Broadcom, Cisco và Qualcomm, để bảo vệ một băng tần cụ thể của phổ tần di động. Theo hãng tin MLex, Nhóm Chính sách Phổ tần Vô tuyến (RSPG), đơn vị hỗ trợ Ủy ban châu Âu trong việc phát triển chính sách phổ tần vô tuyến, đã đề xuất một thỏa hiệp về việc sử dụng phần băng tần 6 GHz phía trên (6,425–7,125 GHz) có lợi cho ngành công nghiệp điện thoại di động.

Bộ Ngoại giao Mỹ kêu gọi các quốc gia EU dành gần một nửa băng tần cho các dịch vụ Wi-Fi, đặc biệt là cho các ứng dụng tốc độ cao, độ trễ thấp như thực tế ảo và chơi game đám mây. Theo MLex, 13 trong số 27 quốc gia, gồm cả Ý, đã đứng về phía các nhà mạng di động, còn các nước khác bỏ phiếu trắng. Trong mọi trường hợp, các quốc gia EU có thể thay đổi chính sách vì RSPG chỉ đưa ra khuyến nghị chứ không phải quyết định ràng buộc. Quyết định cuối cùng vẫn thuộc về Ủy ban châu Âu.