Chế biến sâu mở đường cho cua Cà Mau chinh phục thị trường khó tính

Phát triển nhanh và bền vững

Trong những năm gần đây, ngành nuôi cua Cà Mau đã có bước phát triển vượt bậc, từng bước khẳng định vị thế là một trong những trụ cột quan trọng của thủy sản địa phương. Với lợi thế tự nhiên đặc thù của vùng đất ngập mặn, hệ sinh thái rừng – biển đan xen, cua Cà Mau không chỉ được thị trường trong nước ưa chuộng mà còn có tiềm năng lớn để vươn ra xuất khẩu. Tuy nhiên, để sản phẩm này thực sự chinh phục được các thị trường khó tính như châu Âu, Mỹ, con đường tất yếu là đẩy mạnh chế biến sâu gắn với ứng dụng công nghệ hiện đại, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm theo các chuẩn mực quốc tế.

Theo số liệu của ngành nông nghiệp, diện tích và sản lượng nuôi cua tại Cà Mau liên tục tăng qua các năm. Giai đoạn từ năm 2021 đến tháng 7.2025, diện tích nuôi đạt khoảng 252.000ha, năng suất bình quân 100 kg/ha/năm, sản lượng đạt 25.200 tấn, với tốc độ tăng trưởng sản lượng bình quân 2,91%/năm. Đặc biệt, kể từ khi hợp nhất tỉnh Cà Mau và Bạc Liêu, tổng diện tích nuôi cua đã tăng lên khoảng 385.593ha, năng suất bình quân đạt 100 – 120 kg/ha/năm, đưa sản lượng ước đạt khoảng 45.000 tấn/năm. Cà Mau trở thành địa phương có sản lượng cua lớn nhất cả nước, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển chế biến và xuất khẩu.

Sự gia tăng nhanh về quy mô nuôi đặt ra yêu cầu cấp thiết về tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững. Trong đó, hoàn thiện công nghệ giống và quy trình nuôi được xác định là giải pháp trọng tâm. Tỉnh đang đầu tư mạnh vào các trung tâm nghiên cứu nhằm chủ động sản xuất cua giống nhân tạo có chất lượng cao, sạch bệnh và thích nghi tốt với điều kiện địa phương. Song song đó, các quy trình nuôi được chuẩn hóa theo hướng VietGAP, GlobalG.A.P, đặc biệt là mô hình “nuôi cua sinh thái” trong rừng ngập mặn, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên, giảm thiểu sử dụng hóa chất và kháng sinh. Ngoài ra, nhiều mô hình nuôi ứng dụng công nghệ cao như nuôi cua hộp, nuôi cua trong bể, nuôi thâm canh cũng đang được triển khai, góp phần kiểm soát tốt hơn chất lượng sản phẩm đầu vào cho chế biến.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, thích ứng và phát triển bền vững trở thành yêu cầu xuyên suốt đối với ngành cua Cà Mau. Việc áp dụng các hệ thống giám sát môi trường tự động dựa trên công nghệ IoT giúp cảnh báo sớm các biến động về độ mặn, nhiệt độ, pH trong vùng nuôi, từ đó giảm rủi ro dịch bệnh và tổn thất. Đồng thời, tỉnh khuyến khích các mô hình kết hợp nuôi cua với bảo tồn và trồng rừng ngập mặn, coi đây là “tấm chắn xanh” bảo vệ môi trường và là không gian sinh trưởng lý tưởng cho cua. Cách tiếp cận này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững mà nhiều thị trường nhập khẩu đang đặt ra.

Áp dụng công nghệ và chế biến sâu để cua Cà Mau đi xa

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất của cua Cà Mau khi hướng đến các thị trường khó tính lại nằm ở khâu chế biến và hình thức sản phẩm. Hiện nay, phần lớn cua Cà Mau được tiêu thụ dưới dạng tươi sống, phân phối qua chợ đầu mối, nhà hàng, siêu thị và các khu nghỉ dưỡng trong nước. Ở thị trường xuất khẩu, sản phẩm chủ yếu vẫn là cua sống hoặc cua sơ chế, tập trung vào khu vực châu Á như Trung Quốc, Campuchia, Đài Loan (Trung Quốc), với sản lượng xuất khẩu chiếm khoảng 30 – 40% tổng sản lượng hằng năm. Mô hình này phù hợp với các thị trường gần, nơi thời gian vận chuyển ngắn và quy định nhập khẩu không quá khắt khe.

Đối với các thị trường xa như châu Âu và Mỹ, bài toán hoàn toàn khác. Dù người tiêu dùng tại Hàn Quốc, châu Âu và Mỹ được đánh giá cao và rất ưa chuộng hương vị cua Cà Mau, nhưng theo ông Tô Hoài Phương, việc xuất khẩu cua tươi sống hiện đang gặp trở ngại lớn. Nguyên nhân là do các quy định nghiêm ngặt về an toàn vệ sinh thực phẩm và kiểm dịch. Trong đó, nhiều quốc gia cấm nhập khẩu cua sống. Muốn tiếp cận các thị trường này, sản phẩm cua Cà Mau bắt buộc phải qua chế biến và đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm theo chuẩn của Mỹ, châu Âu và các hệ thống quản lý chất lượng quốc tế.

Thực tế cho thấy, việc kéo dài thời gian sống của cua trong quá trình vận chuyển chỉ là giải pháp tình thế. Một số phương án như hạ nhiệt độ vận chuyển xuống khoảng 18 – 22°C để cua rơi vào trạng thái “ngủ đông”, hay sử dụng đường hàng không để rút ngắn thời gian di chuyển, chỉ phù hợp với những lô hàng nhỏ và chi phí cao. Đây không thể là chiến lược lâu dài nếu muốn mở rộng quy mô và xây dựng thương hiệu cua Cà Mau trên thị trường toàn cầu.

Chính vì vậy, chế biến sâu gắn với ứng dụng công nghệ được xem là “chìa khóa” để nâng cao giá trị gia tăng và mở rộng thị trường xuất khẩu. Hiện nay, Cà Mau đã có một số sản phẩm chế biến từ cua như cua lột đông lạnh, các sản phẩm chế biến sẵn từ thịt cua. Trong thời gian tới, tỉnh định hướng phát triển mạnh các dòng sản phẩm bảo quản dài ngày như cua đông lạnh, cua đóng hộp và các sản phẩm chế biến sâu khác, tương tự mô hình thành công của tôm và cá tra Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc áp dụng công nghệ cấp đông nhanh, công nghệ đóng gói hiện đại và các hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến sẽ giúp giữ trọn hương vị, giá trị dinh dưỡng của cua Cà Mau, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn thực phẩm.

Song song với chế biến, xây dựng và phát triển thương hiệu Cua Cà Mau cũng là nhiệm vụ then chốt. Việc bắt buộc áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng QR Code hoặc các nền tảng số khác cho phép kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị, từ con giống, quy trình nuôi đến khâu chế biến và tiêu thụ.

Điều này không chỉ tạo niềm tin cho người tiêu dùng mà còn là yêu cầu bắt buộc của nhiều thị trường cao cấp. Bên cạnh đó, các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ chuyên đề về cua Cà Mau và hỗ trợ các hợp tác xã nuôi cua liên kết với doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu sẽ góp phần giảm khâu trung gian, nâng cao khả năng đàm phán giá và chia sẻ lợi ích công bằng trong chuỗi.

Có thể khẳng định, cua Cà Mau đang đứng trước cơ hội lớn để vươn xa hơn trên bản đồ thủy sản thế giới. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành hiện thực khi ngành cua chuyển mạnh từ tư duy sản xuất thô sang tư duy kinh tế chế biến, từ xuất khẩu nguyên liệu sang xuất khẩu sản phẩm giá trị gia tăng. Chỉ khi chế biến sâu và ứng dụng công nghệ một cách đồng bộ, chất lượng cua Cà Mau mới có thể “ngon như con tôm, con cá” trên bàn ăn của những thị trường khó tính nhất, đưa thương hiệu Cua Cà Mau trở thành niềm tự hào không chỉ của địa phương mà của cả ngành thủy sản Việt Nam.