Chiến dịch 500 ngày đêm: Mỗi tổ công tác giống như một phòng lab di động
Phía sau mỗi mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ không chỉ là vài giọt máu được lưu vào ống nghiệm. Đó là sự phối hợp giữa lực lượng công an, chính quyền địa phương và đội ngũ kĩ thuật viên trong những chuyến công tác lưu động mang khoa học đến gần hơn với các gia đình đã chờ đợi hơn nửa thế kỉ.
Khi những giọt máu trở thành biểu tượng của hy vọng, phía sau đó cũng là hành trình thầm lặng của những người đi gìn giữ cơ hội tìm lại tên cho các liệt sĩ.
Tại thôn Tráp Bút (xã Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh) và Bệnh viện Đa khoa huyện Yên Phong, thay vì chờ người dân đến điểm lấy mẫu tập trung, đoàn công tác chủ động mang theo thiết bị, hồ sơ và quy trình xác minh đến tận nơi. Điểm đến có khi là một ngôi nhà nhỏ, có khi là phòng bệnh nơi những cụ ông, cụ bà tuổi đã cao đang điều trị, không còn đủ sức khỏe để di chuyển.
Quy trình xác minh danh tính của thân nhân với liệt sĩ
Ngay từ sáng sớm 7/7/2026, hội trường UBND xã Yên Phong (Bắc Ninh) đã nhộn nhịp. Trên tay các cán bộ địa phương là những tập hồ sơ dày được rà soát từ nhiều ngày trước. Từng thân nhân liệt sĩ được gọi tên theo danh sách đã lập, hướng dẫn đến đúng bàn làm thủ tục. Với những cụ tuổi cao, sức khỏe yếu hoặc không có điều kiện đi lại, chính quyền địa phương còn bố trí phương tiện đưa đón từ các xã lân cận để bảo đảm không ai bỏ lỡ đợt thu nhận mẫu ADN.
Sau khi hoàn tất bước tiếp nhận ban đầu, hồ sơ được chuyển sang lực lượng PC06 (Bộ Công an) để thực hiện xác minh danh tính. Đây là công đoạn giữ vai trò quan trọng, bảo đảm mẫu ADN được thu nhận đúng thân nhân có quan hệ huyết thống với liệt sĩ.
Trên bàn làm việc, máy quét vân tay, máy ảnh và màn hình kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoạt động liên tục. Mỗi thao tác xác thực chỉ diễn ra trong vài phút nhưng giữ vai trò quyết định đối với tính chính xác của toàn bộ hồ sơ trước khi chuyển sang bước thu nhận mẫu ADN.
Cán bộ PC06 lần lượt kiểm tra căn cước công dân còn hiệu lực, đối chiếu thông tin trên hồ sơ, xác nhận mối quan hệ huyết thống với liệt sĩ, sau đó thực hiện đối sánh dấu vân tay và chụp ảnh khuôn mặt trên hệ thống dữ liệu dân cư. Nhờ nền tảng số, nhiều thao tác vốn phải xác minh thủ công trước đây nay được thực hiện nhanh chóng, đồng bộ, góp phần rút ngắn thời gian xử lí nhưng vẫn bảo đảm độ chính xác của từng hồ sơ.
Tuy nhiên, công nghệ cũng có lúc phải thích nghi với thực tế. Trong quá trình tác nghiệp, phóng viên ghi nhận có trường hợp thân nhân đang điều trị bệnh, sức khỏe giảm sút khiến khuôn mặt thay đổi đáng kể so với ảnh trên căn cước công dân. Việc nhận diện khuôn mặt ban đầu chưa thể đối sánh thành công. Khi cán bộ chuyển sang xác thực bằng dấu vân tay, hệ thống nhanh chóng xác nhận chính xác thông tin, giúp quy trình tiếp tục diễn ra thuận lợi.
Lấy mẫu máu để lưu trữ ADN
Kĩ thuật viên thu nhận mẫu của GeneStory cho biết phần lớn thân nhân liệt sĩ đều đã cao tuổi nên việc lấy máu đòi hỏi sự kiên nhẫn và cẩn trọng hơn nhiều so với thông thường.
“Nhiều cụ có bệnh nền, ven nhỏ hoặc rất khó tìm. Có trường hợp chúng tôi phải chuyển sang lấy ven ở cánh tay hoặc mu bàn tay. Dù mất nhiều thời gian hơn nhưng chúng tôi luôn cố gắng bảo đảm chất lượng mẫu”, kĩ thuật viên chia sẻ.
Theo quan sát của phóng viên, có cụ chỉ khẽ nhăn mặt trong vài giây khi kim lấy máu chạm vào da rồi lại nở nụ cười. Với họ, cảm giác đau của một lần lấy máu dường như quá nhỏ bé so với hy vọng tìm được thông tin về người thân đã thất lạc hơn nửa thế kỉ.
Sau khi hoàn tất việc lấy mẫu tại hội trường, đoàn công tác lại tiếp tục lên đường. Điểm đến tiếp theo có thể là một ngôi nhà nằm sâu trong thôn, cũng có khi là phòng bệnh nơi thân nhân liệt sĩ đang điều trị. Mỗi chuyến đi đều được chuẩn bị từ trước, từ việc rà soát hồ sơ, xác nhận thông tin, đến việc mang theo đầy đủ thiết bị để việc thu nhận mẫu diễn ra ngay tại chỗ. Không chỉ nhằm hoàn thành kế hoạch, các tổ công tác còn nỗ lực tiếp cận từng trường hợp đủ điều kiện lấy mẫu, với mong muốn không bỏ lỡ bất kì nguồn mẫu sinh phẩm quý giá nào khi thời gian dành cho họ ngày càng ít đi.
Theo GeneStory, điều khác biệt của chiến dịch không nằm ở thao tác lấy mẫu, mà ở việc đưa toàn bộ quy trình đến tận nơi để những thân nhân tuổi cao, sức yếu vẫn có thể tham gia. Thay vì chờ người dân đến các điểm thu nhận cố định, các tổ công tác mang theo đầy đủ trang thiết bị, phối hợp cùng lực lượng công an và chính quyền địa phương đến từng gia đình. “Mỗi tổ công tác giống như một phòng lab di động, vừa bảo đảm quy trình chuyên môn, vừa giúp những thân nhân tuổi cao, sức yếu không phải vất vả đi lại”, vị này chia sẻ.
Cuộc chạy đua với thời gian
Điều khiến những người làm nhiệm vụ trăn trở nhất không phải những cung đường xa hay những chuyến công tác kéo dài, mà là cuộc chạy đua với thời gian. Theo GeneStory, hiện việc đối sánh ADN chủ yếu dựa trên thân nhân theo dòng mẹ. Trong khi đó, phần lớn những người đủ điều kiện lấy mẫu đều đã ở tuổi 80, 90, thậm chí ngoài 100 tuổi. Vì vậy, mỗi lần thu nhận mẫu không chỉ là một công việc chuyên môn, mà còn mang ý nghĩa của một cuộc chạy đua với thời gian để giữ lại nguồn dữ liệu phục vụ đối sánh sau này.
Có những kí ức vẫn khiến các thành viên trong đoàn không thể quên. Một buổi sáng, họ vừa hoàn thành việc lấy mẫu cho một mẹ liệt sĩ. Đến chiều cùng ngày, tin mẹ qua đời được báo về. Có trường hợp khác, hồ sơ vẫn ghi nhận thân nhân còn sống, nhưng khi đoàn công tác mang thiết bị đến nơi thì cụ đã ra đi trước đó ít ngày.
“Chúng tôi luôn tự nhắc mình phải đi nhanh hơn một chút, làm kịp hơn một chút. Bởi đôi khi chỉ chậm một ngày thôi cũng có thể đánh mất cơ hội cuối cùng để lưu giữ nguồn dữ liệu phục vụ đối sánh ADN”, GeneStory chia sẻ.
Những ống nghiệm nhỏ rồi sẽ được đưa vào ngân hàng dữ liệu ADN, trở thành một phần của hành trình đối sánh bằng khoa học. Chúng chưa thể ngay lập tức đưa các anh trở về, nhưng có thể giữ lại cơ hội cuối cùng trước khi thời gian khép lại cánh cửa của những người thân còn sống.
Đến một ngày, khi một mẫu hài cốt vô danh được kết nối với một giọt máu đang lặng lẽ nằm trong ngân hàng dữ liệu ấy, điều được tìm thấy không chỉ là một kết quả giám định ADN. Đó là tên của một người lính được gọi trở lại, là một gia đình khép lại hành trình chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỉ và là một phần kí ức của dân tộc được trở về đúng nơi nó thuộc về.
Không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” còn là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm thiêng liêng của cả hệ thống chính trị và toàn dân đối với những người đã hi sinh vì đất nước.
Chiến dịch được triển khai từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027).
Theo kế hoạch, Chiến dịch đặt ra 5 mục tiêu trọng tâm gồm: Tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành lấy mẫu hài cốt đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính trong các nghĩa trang liệt sĩ và hài cốt tìm kiếm, quy tập được; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ; xây dựng, hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin phục vụ công tác đối sánh; đẩy mạnh, hoàn thành công tác rà phá bom mìn, vật liệu nổ phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các địa bàn trọng điểm, vùng lõi như Tuyên Quang (Vị Xuyên), Lào Cai, Lạng Sơn và các khu vực có thông tin về mộ liệt sĩ.
.jpg)