Chiến lược 'AI tích hợp vào giáo dục' của Trung Quốc có gì đặc biệt?

Kế hoạch hành động AI tích hợp vào giáo dục do Bộ Giáo dục cùng bốn cơ quan chính phủ khác phối hợp ban hành vào ngày 8/4 vừa qua, đã phác thảo một bản thiết kế chi tiết để nhúng sâu công nghệ AI vào mọi cấp độ học tập, từ bậc tiểu học cho đến giáo dục suốt đời. Mục tiêu cốt lõi của chính phủ là thiết lập một hệ thống giáo dục AI được kết nối chặt chẽ theo cả chiều dọc lẫn chiều ngang vào cuối thập kỷ này.

Kế hoạch định vị giáo dục là bệ phóng thử nghiệm hàng đầu cho AI, hoàn toàn phù hợp với các chỉ thị quốc gia trước đó như Đề cương Xây dựng Quốc gia Hàng đầu về Giáo dục (2024-2035) và các hướng dẫn của Quốc vụ viện về việc triển khai hành động "AI+" rộng lớn hơn.

Định hình lại hệ sinh thái 'AI tích hợp vào giáo dục' và chạy đua công nghệ toàn cầu

Theo đại diện Vụ Khoa học, Công nghệ và Tin học thuộc Bộ Giáo dục Trung Quốc, sáng kiến này được đúc kết từ chương trình thí điểm năm 2025, nơi tiến hành thử nghiệm các cải cách giáo dục dựa trên AI tại 17 tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương, cùng với 18 trường đại học. Đáng chú ý, 11 khu vực, bao gồm Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Đông đã chủ động ban hành các chính sách địa phương để đi tiên phong trong các ứng dụng giáo dục AI.

Động thái quyết liệt này diễn ra trong bối cảnh các quốc gia trên toàn cầu đang chạy đua vũ trang công nghệ để giành lợi thế chiến lược. Mỹ đã triển khai dự án Nguồn lực Nghiên cứu AI Quốc gia và Sứ mệnh Genesis nhằm thúc đẩy nghiên cứu khoa học và củng cố đầu tư AI vào giáo dục một cách toàn diện. Liên minh Châu Âu tung ra Kế hoạch Hành động Lục địa AI để nâng cấp kỹ năng cho lực lượng lao động, trong khi Singapore tập trung vào sáng kiến Quốc gia Thông minh 2.0 nhằm xây dựng một hệ sinh thái giáo dục hướng tới tương lai thông qua các thiết bị đầu cuối thông minh.

Để hiện thực hóa tham vọng, quy định mới bắt buộc kiến thức về AI sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong các kỳ thi kiểm tra năng lực và cấp chứng chỉ giáo viên. Các trường phổ thông được chỉ thị cung cấp các khóa học AI toàn diện, trong khi các trường đại học được yêu cầu phải đưa AI trở thành một môn học đại cương cốt lõi, đồng thời mở các chương trình liên ngành phù hợp với các công nghệ mới và những ngành công nghiệp mới nổi.

Chiến lược này nhắm đến các mục tiêu riêng biệt cho từng cấp học: khơi dậy sự tò mò và đổi mới ở bậc giáo dục cơ bản, bồi dưỡng kỹ năng liên ngành ở bậc đại học, thúc đẩy chuyển đổi thông minh trong đào tạo nghề để đáp ứng sự chuyển dịch nhu cầu công nghiệp và đảm bảo quyền tiếp cận học tập AI bình đẳng trong giáo dục suốt đời. AI cũng sẽ can thiệp sâu vào chuyên môn để giảm tải áp lực cho giáo viên thông qua các "người bạn đồng hành học tập thông minh", xây dựng kho lưu trữ kỹ thuật số cho học sinh, đồng thời tự động hóa khâu ra đề thi, coi thi và chấm điểm. Ở tầm vĩ mô, các cơ quan quản lý sẽ dùng AI để dự báo sự thay đổi dân số và xu hướng công nghiệp, từ đó cho phép các trường học điều chỉnh linh hoạt các chuyên ngành đào tạo và phân bổ lại nguồn lực.

Giải quyết nút thắt hạ tầng, đa dạng hóa đầu tư và thiết lập rào chắn bảo mật

Để gánh vác những mục tiêu khổng lồ trên, Trung Quốc lên kế hoạch xây dựng một nền tảng dịch vụ điện toán thông minh dành riêng cho giáo dục cấp quốc gia. Cơ sở hạ tầng này sẽ liên kết các trung tâm điện toán đầu não, các doanh nghiệp công nghệ và các trường đại học để gom chung nguồn lực. Nhận thức rõ những nút thắt tiềm ẩn như thiếu hụt sức mạnh tính toán, chất lượng dữ liệu kém và các mô hình nền tảng yếu, Bộ Giáo dục đang áp dụng cách tiếp cận "ưu tiên ứng dụng". Cơ quan này đang bắt tay với Ủy ban Phát triển và Cải cách Quốc gia (NDRC) để tối ưu hóa nguồn vốn đầu tư hạ tầng AI, ưu tiên rót tiền cho các ứng dụng đã trưởng thành để tránh tình trạng xây dựng dư thừa và các đợt đầu cơ trục lợi.

Hậu thuẫn tài chính cho chiến lược này sẽ chủ yếu được rút ra từ ngân sách trung ương, nhắm thẳng vào các dự án quy mô lớn như cơ sở thử nghiệm giáo dục AI và các nền tảng đổi mới xuyên ngành. Đáng chú ý, kế hoạch khuyến khích dòng vốn đầu tư chiến lược, mang tính dài hạn và "kiên nhẫn" từ cả khu vực nhà nước và tư nhân vào đổi mới công nghệ giáo dục. Mục tiêu là xây dựng một cơ chế đầu tư đa dạng do chính phủ dẫn dắt, với sự hỗ trợ đắc lực từ các trường học và doanh nghiệp.

Bên cạnh sự bùng nổ của công nghệ, an ninh vẫn là một ranh giới được đặt lên hàng đầu. Bản kế hoạch bắt buộc phải tạo ra một khuôn khổ an toàn chặt chẽ cho AI trong giáo dục, bao gồm các quy trình kiểm toán bảo mật nghiêm ngặt đối với các mô hình ngôn ngữ lớn và các giao thức kiểm tra được tiêu chuẩn hóa. Các nhà chức trách đặt mục tiêu xây dựng một cơ chế cảnh báo sớm và phản ứng khẩn cấp nhằm ngăn chặn hiệu quả các mặt trái nhức nhối như lừa đảo bằng AI, gian lận học thuật, tình trạng cạnh tranh luyện thi quá mức và nguy cơ rò rỉ dữ liệu riêng tư.