Chiến lược KH&CN 2045: Việt Nam sẽ bứt phá ra sao?
Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đang triển khai Chiến lược KH&CN 2045 với những đột phá về thể chế, quản trị kiến tạo, tháo gỡ khó khăn tại địa phương.
Chiến lược KH&CN 2045 là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu của Bộ KH&CN, nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển.
Theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, lộ trình này được thúc đẩy thông qua những cải cách thể chế sâu rộng và mô hình quản trị đột phá. Ưu tiên Chiến lược KH&CN 2045 giúp định hình tầm nhìn dài hạn, mở rộng hành lang pháp lý và giải phóng nguồn lực sáng tạo để bứt phá trong kỷ nguyên số.
Hoàn thiện hành lang pháp lý cho Chiến lược KH&CN 2045
Bộ KH&CN nhấn mạnh rằng thể chế chính là "chìa khóa" mở đường. Để thực hiện Chiến lược KH&CN 2045, Chính phủ đang tập trung sửa đổi toàn diện các quy định pháp luật. Trọng tâm là việc xây dựng Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (sửa đổi) nhằm tích hợp sâu rộng các yếu tố công nghệ vào mọi mặt đời sống. Bên cạnh đó, Luật Chuyển đổi số cũng đang được hoàn thiện để tạo ra một không gian sinh tồn mới trên môi trường mạng.
Việc hoàn thiện thể chế không chỉ dừng lại ở các bộ luật lớn. Bộ KH&CN còn chú trọng xây dựng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Đây là môi trường pháp lý đặc biệt dành cho những công nghệ mới chưa có tiền lệ. Nhờ đó, các doanh nghiệp khởi nghiệp có thể mạnh dạn sáng tạo mà không lo ngại rào cản pháp lý ban đầu. Sự đổi mới này là bước đệm cần thiết để đưa Việt Nam bắt kịp với tốc độ phát triển của thế giới.
Ngoài ra, hệ thống các chương trình KH&CN quốc gia giai đoạn 2026-2030 cũng được tái cấu trúc mạnh mẽ. Thay vì đầu tư dàn trải, nguồn lực hiện nay tập trung vào các sản phẩm quốc gia có tính cạnh tranh cao. Việc này đảm bảo mỗi đồng ngân sách chi ra đều đóng góp trực tiếp vào mục tiêu của Chiến lược KH&CN 2045. Việt Nam kỳ vọng sẽ làm chủ được các công nghệ lõi trong những lĩnh vực then chốt như năng lượng sạch và y tế thông minh.
Quản trị kiến tạo và cơ chế chấp nhận rủi ro đặc thù
Một điểm nghẽn lớn trong quá khứ là tâm lý lo sợ thất bại của các nhà khoa học do quy định tài chính khắt khe. Trong Chiến lược KH&CN 2045, tư duy này đã được thay đổi hoàn toàn bằng mô hình "quản trị kiến tạo".
Bộ KH&CN đã chính thức đưa vào cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu. Nếu nhà khoa học tuân thủ đúng quy trình nhưng kết quả không như mong đợi, họ sẽ không phải hoàn trả kinh phí.
Cơ chế này tạo ra một bầu không khí tự do sáng tạo chưa từng có. Nhà khoa học nay có thể tự tin dấn thân vào những lĩnh vực khó, đòi hỏi tính đột phá cao. Quản lý nhà nước cũng chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm". Thay vì soi xét từng hóa đơn mua thiết bị, cơ quan quản lý sẽ tập trung đánh giá chất lượng sản phẩm cuối cùng. Quyền tự chủ tối đa được trao cho các tổ chức nghiên cứu và các trường đại học hàng đầu.
Đi kèm với đó là chính sách trọng dụng nhân tài với lợi ích kinh tế rõ ràng. Các tác giả nghiên cứu sẽ được nhận tối thiểu 30% lợi nhuận thu được từ việc thương mại hóa sản phẩm. Quy định này biến tri thức thành một loại tài sản thực thụ, khuyến khích các chuyên gia gắn bó với nghề.
Sự kết hợp giữa đam mê và quyền lợi vật chất là động lực quan trọng để đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chiến lược KH&CN 2045.
Giải quyết điểm nghẽn công nghệ tại các địa phương
Bên cạnh các định hướng tầm vĩ mô, việc thực thi tại từng tỉnh, thành cũng đóng vai trò quyết định. Bộ KH&CN đã triển khai bộ công cụ đánh giá trình độ và năng lực công nghệ sản xuất thông qua các phần mềm chuyên biệt. Điều này giúp các địa phương có cái nhìn thực chất về "sức khỏe" công nghệ của doanh nghiệp trên địa bàn. Thay vì đầu tư theo phong trào, các tỉnh nay có thể xây dựng lộ trình nâng cấp thiết bị một cách khoa học.
Kết quả đánh giá từ phần mềm này là cơ sở để Nhà nước đặt hàng các giải pháp công nghệ phù hợp. Các địa phương vùng sâu, vùng xa cũng được hỗ trợ để tiếp cận các công nghệ phù hợp, từ đó nâng cao giá trị nông sản. Đây là một mắt xích không thể thiếu để duy trì sự phát triển bền vững và đồng bộ trên toàn lãnh thổ.
Việc nâng cao năng lực của các Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN địa phương cũng được chú trọng. Những đơn vị này đóng vai trò cầu nối đưa kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra cánh đồng, nhà máy.
Với những bước đi bài bản và quyết liệt, Chiến lược KH&CN 2045 đang dần đi vào đời sống. Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tự chủ công nghệ và bứt phá kinh tế trong tương lai gần.
