Chủ tịch VBA: Sau biến cố Binance, ví nóng không nên quá 5%
Rạng sáng 30/10, nhiều ví nóng của Binance bị "bốc hơi" hàng tỉ USD. Chủ tịch VBA Phan Đức Trung đề xuất sàn tài sản mã hóa Việt Nam giới hạn ví nóng ở 5% tài sản khách hàng từ giai đoạn thí điểm.
Binance ước tính tổng tài sản bị ảnh hưởng khoảng 6,3 tỉ USD, trong đó gần 3 tỉ USD đã bị phong tỏa trên chuỗi. Theo đánh giá ban đầu của sàn, sự cố có thể liên quan đến máy tính xách tay của một kĩ sư phụ trách vận hành hệ thống bị xâm nhập. Binance cho biết chưa có bằng chứng về việc lộ khóa ví và cam kết bù toàn bộ tổn thất từ quỹ SAFU cùng nguồn vốn của công ty.
Trả lời phỏng vấn Một Thế Giới, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), nêu những việc sàn Việt cần làm, từ hạn mức ví nóng, quy trình ngắt tự động đến cách chứng minh an toàn với nhà đầu tư.
Ví nóng không quá 5%, mục tiêu vận hành quanh 2%
Theo ông Phan Đức Trung, trong giai đoạn thí điểm, ví nóng (ví luôn kết nối internet) không nên giữ quá 5% tài sản khách hàng, và mục tiêu vận hành nên quanh 2%. Tỉ lệ phải đo riêng cho từng loại tài sản, từng chuỗi. Để tham chiếu, ông nêu quy định hiện hành của Hồng Kông yêu cầu tối thiểu 98% tài sản khách hàng nằm ở ví lạnh, còn Hàn Quốc là 80%.
“Nhưng tỉ lệ chỉ là một nửa câu chuyện”, ông nói. Câu hỏi đúng, theo ông, là nếu mất trọn một ví nóng, sàn có bù ngay được không. Vì vậy mỗi ví nóng không nên giữ nhiều hơn quỹ bảo vệ mà sàn có sẵn.
Về thẩm quyền, ông cho rằng nguyên tắc nên nằm trong văn bản quy phạm, khi sửa đổi Nghị quyết 05/2025/NQ-CP hoặc trong thông tư của Bộ Tài chính. Con số cụ thể do Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước ban hành, điều chỉnh định kì.
Sàn được áp dụng chặt hơn và phải công bố tỉ lệ thực tế hằng tuần cùng địa chỉ ví. “Đưa con số vào luật thì quá cứng. Để sàn tự công bố thì quá lỏng”, ông nói.
Ngắt tự động: Ba bước đầu do máy, bước quyết định phải do con người
Ông Trung đề xuất quy trình bốn bước, chạy theo thứ tự. Bước một là phát hiện, trong vài chục giây. Hệ thống tự kích hoạt khi gặp một trong ba tín hiệu: ví xuất hiện ủy quyền lạ; dòng tiền ra vượt ngưỡng cho phép; hoặc có giao dịch không khớp với lệnh rút nào của khách hàng.
Bước hai là cô lập, tối đa 5 phút: Hệ thống ngừng chuyển tiền nạp của khách và ngừng bơm tiền từ ví lạnh vào ví bị nghi. Theo ông, đây chính là chỗ hở của vụ Binance. Theo các phân tích on-chain (dữ liệu ghi công khai trên blockchain) đã công bố, hơn một giờ sau khi bị chiếm quyền, ví Binance 14 vẫn được nạp thêm, và kẻ tấn công rút tiếp trên 200 triệu USDT.
Bước ba là khóa, tối đa 15 phút: Dừng rút ở mọi ví dùng chung cơ chế kí và thu hồi ủy quyền. Bước bốn là thông báo: báo cơ quan quản lí trong một giờ, công bố cho khách hàng trong bốn giờ.
“Điều quan trọng là ba bước đầu phải do máy làm, không chờ ai phê duyệt. Con người chỉ quyết định việc mở lại”, ông nhấn mạnh.
Không công cụ nào tự thay được lịch sử
Sàn mới chưa có lịch sử vận hành, chưa có “tiền lệ niềm tin”. Theo ông Trung, không công cụ nào tự nó thay được lịch sử.
Bằng chứng dự trữ cho thấy tài sản của sàn ở một thời điểm, nhưng không thấy các khoản nợ ngoài chuỗi. Kiểm toán độc lập xác nhận quy trình vận hành, nhưng không chứng minh khả năng chống một cuộc tấn công có chủ đích. Kiểm thử xâm nhập tìm lỗ hổng kĩ thuật, nhưng hay bỏ sót rủi ro từ con người, và vụ Binance, theo đánh giá ban đầu của sàn, có thể liên quan đến máy tính của một kĩ sư.
Với sàn mới, thứ thay thế lịch sử là khả năng kiểm chứng liên tục bởi bên thứ ba: Công khai địa chỉ ví, công bố bằng chứng dự trữ hằng tháng có cả phần nợ phải trả, kiểm toán định kì và mua bảo hiểm.
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP đã đặt nền uy tín thể chế khi yêu cầu cổ đông có định chế tài chính và hệ thống công nghệ đạt an toàn cấp độ 4. “Đó mới là điều kiện cần; điều kiện đủ là chứng minh mỗi ngày”, ông nói.
Giới hạn chuỗi trước, tách bạch tài sản bốn tầng
Ở giai đoạn thí điểm, ông ưu tiên giới hạn loại tài sản và số chuỗi trước, vì mỗi chuỗi mới là một bề mặt tấn công mới. Tiếp theo là mở rộng quy mô theo từng nấc, chỉ lên nấc khi không có sự cố trọng yếu và đối chiếu hằng ngày khớp. Hạn mức cá nhân hữu ích trong năm đầu, nhưng không thay được kiểm soát ví nóng.
Việc tách bạch tài sản khách hàng khỏi tài sản của sàn, theo ông, phải làm đủ bốn tầng. Về pháp lí, tài sản khách hàng không thuộc tài sản của sàn và không bị đưa vào khối tài sản phá sản, tốt nhất qua lưu kí độc lập. Về kế toán, hạch toán riêng.
Về on-chain, ví của khách tách khỏi ví tự doanh. Về vận hành, cấm dùng tài sản khách để cho vay hay thế chấp.
Ông đưa ra một phép thử: nếu sáng mai sàn ngừng hoạt động, có bên thứ ba nào trả lại được tài sản cho từng khách trong 30 ngày mà không cần sàn hợp tác không? “Nếu câu trả lời là không, tách bạch mới chỉ nằm trên giấy. FTX năm 2022 là ví dụ”, ông nói.
Sàn Việt thắng bằng niềm tin
Trước ý kiến cho rằng yêu cầu quá cao sẽ khiến sàn Việt khó cạnh tranh với sàn nước ngoài, nhà đầu tư sẽ tiếp tục dùng Binance, ông Trung cho rằng thách thức lớn nhất ở giai đoạn đầu là thanh khoản và sản phẩm, chứ không phải các yêu cầu an toàn. Theo ông, khi khung pháp lí hoàn thiện, chế tài với giao dịch không phép đi vào thực tế và thanh khoản trong nước tăng lên, dòng giao dịch sẽ dần quay về.
“Sàn trong nước không thể cạnh tranh bằng cách kém an toàn hơn”, ông nói. Lợi thế của họ là tính hợp pháp, nạp rút bằng tiền đồng, thuế rõ ràng và quyền khiếu nại tại Việt Nam. Trên sàn ngoại, nhà đầu tư Việt gần như không có kênh pháp lí trong nước khi có sự cố.
Ông chia yêu cầu làm hai nhóm. Nhóm phòng ngừa rủi ro gồm tách bạch tài sản, hạn mức ví nóng, quỹ bảo vệ, cơ chế ngắt tự động và báo cáo sự cố; nhóm này phải chặt chẽ từ đầu. Nhóm thúc đẩy phát triển gồm danh mục tài sản, hạn mức giao dịch và sản phẩm mới, nới dần theo năng lực.
“Sàn Việt không thắng Binance bằng phí rẻ hơn, mà bằng niềm tin”, ông Trung kết luận.
