Chuẩn bị nhân lực năng lượng nguyên tử bước ngoặt mới
Để thực hiện chiến lược năng lượng nguyên tử đến năm 2035, Việt Nam cần chuẩn bị hàng chục nghìn nhân lực chất lượng cao.
Bài toán cấp bách
Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp thiết về việc xây dựng chiến lược tổng thể để giải quyết bài toán nhân lực năng lượng nguyên tử trong giai đoạn mới. Theo định hướng phát triển đến năm 2035, điện hạt nhân được kỳ vọng chiếm từ 6 đến 8 phần trăm tổng sản lượng điện quốc gia. Kế hoạch này bao gồm việc vận hành các tổ máy công suất lớn cùng hệ thống lò phản ứng mô-đun nhỏ hiện đại.
Riêng đối với hai dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, hệ thống sẽ cần khoảng 3.900 nhân lực trực tiếp phục vụ công tác vận hành trước năm 2030. Trong số này, khoảng 670 kỹ sư và chuyên gia bắt buộc phải được đào tạo trình độ đại học trở lên tại các quốc gia có nền công nghiệp hạt nhân phát triển.
Không chỉ dừng lại ở đội ngũ vận hành nhà máy trực tiếp, nhu cầu thực tế còn trải rộng trên nhiều lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu. Các vị trí trọng yếu bao gồm cơ quan quản lí nhà nước, hệ thống pháp quy hạt nhân, đội ngũ thẩm định an toàn, nghiên cứu phát triển, y học hạt nhân, công nghệ bức xạ, cũng như các bộ phận chuyên trách về quản lí chất thải phóng xạ và ứng phó sự cố môi trường.
Thực trạng nguồn nhân lực hiện tại
Tuy nhiên, đánh giá thực trạng cho thấy hệ thống nhân lực năng lượng nguyên tử của nước ta đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Đội ngũ chuyên gia đầu ngành và kỹ sư công nghệ cao hiện còn khá mỏng. Sự đứt gãy thế hệ xuất hiện rõ rệt sau giai đoạn tạm dừng chương trình trước đây, khiến lực lượng kế cận chưa bắt kịp tốc độ phát triển.
Bên cạnh đó, hạ tầng phòng thí nghiệm tại một số cơ sở đào tạo trong nước đôi khi chưa đáp ứng trọn vẹn yêu cầu thực tiễn. Áp lực về chế độ đãi ngộ cũng là một rào cản khiến việc thu hút và giữ chân nhân tài trở nên khó khăn hơn trước sự cạnh tranh từ các lĩnh vực kinh tế khác.
Dù vậy, Việt Nam vẫn giữ được một "lõi" nhân sự nòng cốt có chuyên môn cao đang công tác tại các viện nghiên cứu và cơ quan quản lí chuyên ngành. Đây chính là bệ phóng quan trọng để tiếp tục duy trì và mở rộng hệ sinh thái đào tạo.
Giải pháp trọng tâm phát triển nhân lực năng lượng nguyên tử
Để vượt qua các rào cản trên, nhiều định hướng và giải pháp đồng bộ đã được các cơ quan quản lí, chuyên gia và cơ sở giáo dục đề ra trong thời gian qua:
Tập trung cơ sở đào tạo nòng cốt: Thay vì đào tạo dàn trải, chiến lược hiện nay là dồn lực vào khoảng 5 đến 6 trường đại học và viện nghiên cứu trọng điểm trong nước. Các đơn vị này sẽ chuẩn hóa chương trình giảng dạy theo đúng hướng dẫn của IAEA.
Mô hình liên kết quốc tế: Thúc đẩy hợp tác song phương và đa phương thông qua các mô hình khoa liên kết, kết hợp cử nhân sự đi đào tạo ở nước ngoài với việc nâng cao năng lực thực hành tại chỗ để hạn chế tình trạng chảy máu chất xám.
Cơ chế đãi ngộ đặc thù: Xây dựng các chính sách tiền lương, phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp cao và hỗ trợ tài chính thỏa đáng nhằm thu hút chuyên gia giỏi gắn bó lâu dài với ngành.
Việc chủ động chuẩn bị sớm một hệ sinh thái nhân lực đồng bộ, đạt chuẩn quốc tế được coi là chìa khóa tiên quyết giúp Việt Nam làm chủ công nghệ, bảo đảm an toàn tuyệt đối và thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn tới.
