Chuyên gia: Diệt muỗi không đủ chống lại bùng phát dịch chikungunya ở Trung Quốc

Tỉnh Quảng Đông (miền nam Trung Quốc) đã bị ảnh hưởng bởi làn sóng các ca sốt chikungunya, với hơn 7.000 người mắc bệnh tính đến nay, đánh dấu đợt bùng phát nghiêm trọng nhất kể từ khi bệnh này lần đầu được phát hiện tại Trung Quốc gần hai thập kỷ trước.

Sốt chikungunya là bệnh do vi rút, lây truyền qua muỗi Aedes. Bệnh này hiếm khi gây tử vong nhưng có thể dẫn đến các triệu chứng như sốt, phát ban, đau cơ, đau đầu, buồn nôn, mệt mỏi và đau khớp, thường làm suy nhược cơ thể và tình trạng này có thể kéo dài. Sự kết hợp giữa nắng nóng, độ ẩm cao và mưa đã tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sôi và truyền bệnh.

Tại thành phố Phật Sơn (tỉnh Quảng Đông), tâm điểm của dịch sốt chikungunya, một số cơ quan y tế đã xử phạt các doanh nghiệp, gồm cả khách sạn và nhà hàng, vì không kịp thời loại bỏ các ổ sinh sản của muỗi, theo trang tin Southcn.

Tuy nhiên, Giáo sư Jin Dongyan, chuyên ngành khoa học y sinh tại Đại học Hồng Kông, cho biết nỗ lực diệt mọi loại muỗi trong thành phố Phật Sơn, gồm cả ở nhà dân và cửa hàng, có thể không nhắm đúng mục tiêu vì phần lớn số muỗi đó không mang vi rút.

Chikungunya thường lây sang người qua vết đốt của muỗi cái bị nhiễm bệnh, gồm muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus - vốn cũng có thể truyền vi rút sốt xuất huyết và Zika. Tuy nhiên, muỗi Aedes aegypti hiếm khi xuất hiện ở Quảng Đông, theo ông Jin Dongyan.

Jin Dongyan cho biết loài muỗi này chủ yếu sống ở môi trường hoang dã, chẳng hạn hồ chứa nước ngoài trời, hoạt động mạnh vào ban ngày và không bay xa, chỉ khoảng 100m. Trong khi đó, các loài muỗi phổ biến khác ở Phật Sơn không thể truyền bệnh chikungunya.

Để kiểm soát dịch hiệu quả hơn, chính quyền cần xét nghiệm bệnh nhân và xác định những khu vực có sự xuất hiện của muỗi mang vi rút, vị giáo sư này gợi ý.

Jin Dongyan cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giám sát muỗi định kỳ, viện dẫn kinh nghiệm của đặc khu hành chính Hồng Kông (Trung Quốc).

Để nắm được sự phân bố của muỗi Aedes, chính quyền Hồng Kông đã đặt bẫy ở nhiều nơi trong thành phố này để theo dõi tình trạng sinh sản của chúng. Khi mật độ muỗi đạt đến một mức nhất định, các biện pháp ứng phó tương ứng sẽ được kích hoạt.

Số người mắc bệnh chikungunya ở Trung Quốc tăng vọt, Quảng Châu nhờ đến “nhà máy muỗi” công nghệ cao

Dù Trung Quốc đại lục từng ghi nhận một số ca sốt chikungunya tới từ nơi khác, dẫn đến những người mắc bệnh lẻ tẻ trong nước, việc này chưa từng bùng phát thành dịch lớn.

Song kể từ khi ca sốt chikungunya đầu tiên được báo cáo tại Phật Sơn ngày 8.7, số người mắc bệnh đã tăng vọt và nhanh chóng lan sang các thành phố lân cận.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Quảng Đông, tính đến ngày 26.7, toàn tỉnh đã ghi nhận tổng cộng 4.824 ca bệnh chikungunya. Một tuần sau đó, tỉnh Quảng Đông báo cáo thêm 2.892 ca mới, trong đó 2.770 ở Phật Sơn và 65 tại thành phố Quảng Châu.

Sự gia tăng nhanh chóng số ca bệnh chikungunya cũng khiến Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ ban hành cảnh báo về du lịch hồi đầu tháng 8.

Các chuyên gia y tế công cộng cho rằng nhiều yếu tố, gồm cả biến đổi khí hậu và khả năng miễn dịch kém của cộng đồng với mầm bệnh, được cho là đã góp phần vào đợt bùng phát lần này.

Trong cuộc phỏng vấn với Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) cuối tháng 7, ông Liu Qiyong, trưởng nhóm chuyên gia về kiểm soát bệnh do véc-tơ truyền (sinh vật trung gian truyền mầm bệnh từ vật chủ này sang vật chủ khác - PV) tại Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật Quốc gia, nói thời tiết năm nay đặc biệt thuận lợi cho muỗi sinh sản và chủng vi rút lưu hành ở Quảng Đông dễ dàng lây truyền qua muỗi Aedes.

Hôm 1.8, hãng thông tấn Tân Hoa Xã đưa tin Phó thủ tướng Trung Quốc - Lưu Quốc Trung đã đến thăm Phật Sơn, kêu gọi chính quyền địa phương nghiêm túc thực hiện các biện pháp kiểm dịch y tế tại cửa khẩu. Ông Lưu Quốc Trung yêu cầu chính quyền Phật Sơn “cải thiện các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát, loại bỏ muỗi hiệu quả và cắt đứt các kênh lây lan dịch bệnh”.

Các thành phố ở Trung Quốc, gồm cả Quảng Châu, đang tăng cường nỗ lực chống dịch bằng công nghệ sinh học.

Ngày 5.8, CCTV đưa tin một “nhà máy muỗi” công nghệ cao ở Quảng Châu đang sản xuất 5 triệu con muỗi đực vô sinh mỗi tuần nhằm giảm số lượng muỗi có khả năng truyền vi rút chikungunya.

“Kẻ thù của chúng ta là vi rút, không phải muỗi”

Một nhà khoa học hàng đầu khác trong lĩnh vực này (từ chối nêu tên vì không được phép phát ngôn với báo chí) nhấn mạnh rằng “kẻ thù của chúng ta là vi rút, không phải muỗi”, theo trang SCMP.

Nhà vi rút học này thuộc một trường đại học nổi tiếng ở Trung Quốc đại lục, chuyên nghiên cứu các bệnh truyền nhiễm do muỗi và phát triển chiến lược chống lại sự lây nhiễm cũng như truyền bệnh, SCMP cho biết.

Theo ông, thay vì chỉ tập trung vào việc kiểm soát và tiêu diệt muỗi, chính quyền các thành phố cần xác định nguyên nhân và những mô hình cơ bản của sự lây lan vi rút.

“Ngoài việc cắt đứt đường lây truyền, tức là kiểm soát muỗi, cần có thêm nghiên cứu cơ bản chuyên sâu để hiểu rõ nguyên nhân và các mô hình truyền bệnh do muỗi. Điều này sẽ giúp chúng ta đề xuất những giải pháp mới phù hợp với điều kiện địa phương”, nhà vi rút học giấu tên chia sẻ với SCMP.

Các nhà khoa học nhận thấy rằng bệnh do muỗi truyền xảy ra thường xuyên ở một số vùng nhiệt đới nhưng lại không xuất hiện tại những nơi khác, dù các địa điểm này có khí hậu, môi trường và mật độ muỗi tương tự nhau.

Ví dụ, một nhóm nghiên cứu chung của Trung Quốc, do Giáo sư Cheng Gong thuộc Đại học Thanh Hoa dẫn đầu, đã điều tra tại các khu vực nhiệt đới ở tỉnh Vân Nam (phía tây nam Trung Quốc) để tìm hiểu vì sao sốt xuất huyết phổ biến hơn tại Tây Song Bản Nạp, Lâm Thương so với các thành phố như Văn Sơn và Phổ Nhĩ.

Trong bài viết trên tạp chí Science vào tháng 4.2024, nhóm nghiên cứu báo cáo rằng một loại vi khuẩn được phát hiện ở ruột muỗi giúp chúng chống lại nhiễm vi rút sốt xuất huyết.

“Tác nhân gây hại duy nhất chính là các loại vi rút do muỗi mang theo. Khi chúng không còn mang vi rút, con người, muỗi và động vật đều chung sống hòa bình”, Cheng Gong cho biết thời điểm đó.