Chuyện hiếm: Không dùng thuốc cản quang vẫn đặt stent cứu bệnh nhân nhồi máu cơ tim

Thông tin trên được BSCK1 Nguyễn Đức Chỉnh- Trưởng khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện đa khoa quốc tế S.I.S Cần Thơ cho biết vào chiều 13.3. Đây là một quyết định táo bạo được đưa ra trong bối cảnh bệnh nhân vừa bị nhồi máu cơ tim cấp vừa có phản ứng dị ứng nặng với thuốc cản quang – loại thuốc gần như không thể thiếu trong các thủ thuật can thiệp mạch vành.

Khi bệnh nhân phải đối mặt với “bản án tử hình kép”

Bệnh nhân là bà Q.N.T.(59 tuổi, ngụ An Giang). Người phụ nữ được đưa vào bệnh viện trong tình trạng đau ngực dữ dội, khó thở và mệt lả – những triệu chứng điển hình của nhồi máu cơ tim cấp.

Các xét nghiệm và thăm dò cận lâm sàng nhanh chóng xác nhận chẩn đoán: một nhánh động mạch vành quan trọng của tim đã bị tắc nghẽn, khiến dòng máu nuôi cơ tim bị gián đoạn.

Trong những trường hợp như vậy, tiêu chuẩn điều trị hiện nay là can thiệp mạch vành qua da để đặt stent tái thông dòng máu. Tuy nhiên, quá trình này gần như luôn cần đến thuốc cản quang – chất giúp bác sĩ nhìn thấy hệ thống mạch máu dưới màn hình X-quang.

Biến cố xảy ra khi bệnh nhân được chụp CT mạch vành có sử dụng thuốc cản quang. Ngay sau đó, chị xuất hiện phản ứng dị ứng nghiêm trọng.

Theo bác sĩ Nguyễn Đức Chỉnh, phản ứng này cho thấy nguy cơ sốc phản vệ nếu tiếp tục sử dụng thuốc cản quang – một tình trạng có thể gây tụt huyết áp, suy hô hấp và tử vong trong thời gian rất ngắn.

Tình huống này đặt đội ngũ điều trị trước một nghịch lý nguy hiểm. Nếu không can thiệp, vùng cơ tim bị thiếu máu sẽ tiếp tục hoại tử và bệnh nhân có thể đột tử bất cứ lúc nào. Nhưng nếu tiến hành can thiệp theo cách thông thường, việc sử dụng thuốc cản quang lại có thể kích hoạt phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng.

Các bác sĩ gọi đây là “bản án tử hình kép” đối với người bệnh.

Cuộc hội chẩn khẩn cấp trong phòng cấp cứu

Trước tình huống hiếm gặp này, ê-kíp tim mạch đã lập tức tổ chức hội chẩn khẩn cấp.

Trong y văn, nhồi máu cơ tim cấp ở bệnh nhân dị ứng nặng với thuốc cản quang được xem là một thách thức lớn. Ở nhiều trường hợp, việc sử dụng lại thuốc cản quang có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Trong khi đó, không có thuốc cản quang đồng nghĩa với việc bác sĩ gần như mất đi “đôi mắt” để quan sát hệ thống mạch vành trong quá trình can thiệp.

Sau khi cân nhắc kỹ lưỡng giữa các nguy cơ, đội ngũ điều trị đã đưa ra một quyết định táo bạo: tiến hành đặt stent mà không sử dụng thuốc cản quang. Đây là kỹ thuật chỉ có thể thực hiện khi bác sĩ có kinh nghiệm cao và được hỗ trợ bởi các công nghệ hình ảnh nội mạch tiên tiến.

Để thay thế vai trò của thuốc cản quang, ê-kíp can thiệp đã tận dụng dữ liệu từ hình ảnh CT mạch vành được chụp trước đó để định hướng cấu trúc giải phẫu của hệ thống động mạch.

Tuy nhiên, dữ liệu tĩnh từ CT chỉ mang tính tham khảo. Trong quá trình can thiệp thực tế, các bác sĩ cần những hình ảnh trực tiếp từ bên trong mạch máu. Giải pháp được lựa chọn là sử dụng công nghệ siêu âm trong lòng mạch, hay còn gọi là IVUS.

“Khác với chụp mạch thông thường, IVUS sử dụng một đầu dò siêu âm cực nhỏ gắn trên dây dẫn can thiệp để quan sát trực tiếp cấu trúc bên trong động mạch. Nhờ đó, bác sĩ có thể nhìn thấy hình ảnh cắt ngang của lòng mạch, đánh giá kích thước động mạch, xác định vị trí mảng xơ vữa và kiểm tra độ mở của stent sau khi đặt”, bác sĩ Chỉnh giải thích.

Trong ca can thiệp này, IVUS đã đóng vai trò như “đôi mắt” của bác sĩ trong phòng can thiệp.

Mọi thao tác từ đưa dây dẫn qua vị trí tắc nghẽn, lựa chọn kích thước stent cho đến kiểm tra kết quả sau can thiệp đều được thực hiện dựa trên hình ảnh từ hệ thống siêu âm nội mạch.

Ca can thiệp căng thẳng trong “khoảnh khắc vàng”

Phòng can thiệp trở nên căng thẳng khi từng bước thao tác đều phải được thực hiện với độ chính xác tuyệt đối.

Không có thuốc cản quang đồng nghĩa với việc các bác sĩ không thể quan sát trực tiếp dòng chảy của máu trong mạch vành như thông thường. Thay vào đó, họ phải dựa hoàn toàn vào hình ảnh IVUS và kinh nghiệm chuyên môn để định vị chính xác vị trí tổn thương.

Sau quá trình can thiệp kéo dài, stent cuối cùng đã được đặt đúng vị trí. Động mạch vành bị tắc được tái thông, cho phép dòng máu lưu thông trở lại nuôi dưỡng cơ tim.

Ngay sau đó, tình trạng của bệnh nhân bắt đầu cải thiện. Cơn đau ngực giảm dần, các chỉ số huyết động ổn định và chức năng tim từng bước hồi phục.

Đối với các bác sĩ trong phòng can thiệp, đó là khoảnh khắc thở phào sau một ca bệnh đầy áp lực.

Sau khi qua cơn nguy kịch, bệnh nhân dần tỉnh lại và được tiếp tục theo dõi tại khoa điều trị.

Mở ra hướng điều trị mới cho bệnh nhân dị ứng thuốc cản quang

Theo các chuyên gia tim mạch, can thiệp mạch vành không sử dụng thuốc cản quang là kỹ thuật rất khó và hiếm khi được thực hiện.

Để làm được điều này, bác sĩ cần hiểu rõ giải phẫu mạch vành của bệnh nhân thông qua các dữ liệu hình ảnh trước đó. Đồng thời, cơ sở y tế phải được trang bị các công nghệ hình ảnh nội mạch hiện đại như IVUS hoặc OCT.

Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất vẫn là kinh nghiệm của đội ngũ bác sĩ can thiệp. Những ca bệnh phức tạp như vậy đòi hỏi khả năng xử lý tình huống nhanh chóng, chính xác và phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên trong ê-kíp.

Thành công của ca can thiệp không chỉ mang ý nghĩa cứu sống một bệnh nhân cụ thể. Quan trọng hơn, nó cho thấy khả năng ứng dụng các công nghệ hình ảnh nội mạch trong việc giảm phụ thuộc vào thuốc cản quang trong các thủ thuật tim mạch.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với những bệnh nhân có tiền sử dị ứng thuốc cản quang hoặc mắc các bệnh lý thận khiến việc sử dụng chất cản quang trở nên nguy hiểm.

Trong bối cảnh bệnh lý tim mạch ngày càng gia tăng, những tiến bộ kỹ thuật như vậy có thể giúp mở rộng cơ hội điều trị cho nhiều nhóm bệnh nhân trước đây gặp hạn chế.

Đồng thời, ca bệnh cũng phản ánh sự phát triển nhanh chóng của lĩnh vực tim mạch can thiệp tại Việt Nam, nơi các bệnh viện trong nước ngày càng làm chủ những kỹ thuật phức tạp vốn trước đây chỉ được thực hiện tại các trung tâm lớn trên thế giới.

Trong cuộc chiến với những căn bệnh nguy hiểm như nhồi máu cơ tim, mỗi tiến bộ về công nghệ và chuyên môn đều có thể mang lại thêm cơ hội sống cho người bệnh.

Và đôi khi, chính trong những tình huống tưởng như không còn lựa chọn, bản lĩnh của người thầy thuốc cùng sức mạnh của khoa học công nghệ lại tạo nên những “phép màu” của y học hiện đại.