Cơ chế đặc cách trước ngày 20/7: Chìa khóa cho nhóm công nghệ AI 'hái quả sớm' năm 2026
Để biến những kết quả nghiên cứu trí tuệ nhân tạo (AI) tiềm năng thành các sản phẩm thương mại hóa ngay trong cuối năm 2026, các doanh nghiệp tự chủ công nghệ đang rất cần một cú hích từ cơ chế đặc cách thủ tục hành chính trước thời hạn chốt hạ ngày 20/7.
Cần cơ chế để nhóm công nghệ AI "hái quả" sớm
Tại cuộc họp mới đây của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH-CN), thông tin Bộ đang khẩn trương rà soát và thẩm định 28 nhiệm vụ công nghệ chiến lược từ các bộ, ngành để kịp báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 20/7/2026 đã thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng công nghệ.
Trong số các đề xuất này, các nhóm sản phẩm như AI Camera xử lí tại biên và Trợ lý ảo/Mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt chuyên ngành được đánh giá là sở hữu mức độ sẵn sàng cao nhất.
Đây là những ứng dụng được kì vọng sẽ trở thành nhóm sản phẩm "hái quả sớm", minh chứng cho năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam ngay trong năm 2026.
Không còn dừng lại ở mức độ nghiên cứu phòng thí nghiệm, năng lực tự chủ công nghệ của Việt Nam năm 2026 đang bước vào giai đoạn chín muồi với các địa chỉ ứng dụng rõ ràng.
Nghị định số 260/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026) vừa ban hành đã mở đường cho việc hỗ trợ tối đa lên tới 100% kinh phí đối với các nhiệm vụ công nghệ chiến lược do Nhà nước đặt hàng. Đây được coi là bệ phóng tài chính chưa từng có.
Tuy nhiên, từ năng lực sẵn sàng đến thương mại hóa sản phẩm trong vòng vài tháng tới là một cuộc chạy đua khốc liệt với thời gian. Các doanh nghiệp công nghệ trong nước hiện nay không thiếu năng lực, không thiếu thị trường, mà thứ họ thiếu nhất chính là thời gian để hoàn tất thủ tục.
Để hiểu rõ hơn áp lực này, trao đổi với Một Thế Giới, bà Lê Thu Hương - Giám đốc Trung tâm Phát triển Ứng dụng các Hợp chất Thiên nhiên tại Hà Nội - cho biết: "Với AI, mô hình thay đổi theo tuần, theo tháng. Một mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) nếu phải đợi thẩm định qua nhiều tầng nấc hội đồng nghiệm thu lí thuyết theo tư duy cũ, đến khi ra được thị trường thì công nghệ đã lỗi thời.
Việc Bộ KH-CN đặt mốc rà soát xong 28 nhiệm vụ trước ngày 20/7 là một tín hiệu cực kì tích cực. Nhưng điều doanh nghiệp cần sau ngày 20/7 là một quy trình kiểm định kĩ thuật song song, tức là vừa chạy thử nghiệm thực tế tại các cơ quan, vừa hoàn thiện hồ sơ pháp lí".
Cần cơ chế đặc cách gì trước ngày 20/7?
Để biến kì vọng của Chính phủ thành những sản phẩm AI thương mại hóa ngay trong vài tháng tới (cuối năm 2026), bà Hương cho rằng Bộ KH-CN cần áp dụng cơ chế đặc cách mang tính đột phá ngay trong đợt thẩm định trước ngày 20/7 này.
Thay vì thẩm định hồ sơ qua các bước bàn giấy khép kín, cần thành lập các hội đồng liên ngành gồm cả đại diện đơn vị ứng dụng (các tỉnh thành, bộ ngành cần xài AI) và các chuyên gia công nghệ để chốt bài toán cốt lõi ngay trong một phiên làm việc. Tránh tình trạng hồ sơ bị sửa đổi, bổ sung nhiều lần làm trễ mốc 20/7.
Đối với các nhóm sản phẩm đã có mẫu thử nghiệm rõ ràng như AI Camera hay Trợ lý ảo, Nhà nước nên phê duyệt gói hỗ trợ hoặc cấp phép triển khai thí điểm dựa trên năng lực hiện tại của doanh nghiệp (tiền kiểm tối giản), sau đó sẽ đánh giá hiệu quả dựa trên sản phẩm thực tế ngoài thị trường (hậu kiểm).
Cho phép các đơn vị thực hiện nhiệm vụ công nghệ chiến lược được miễn trừ một số bước thủ tục rườm rà về định mức kinh phí R&D truyền thống. AI đòi hỏi hạ tầng tính toán (Cloud/GPU) rất lớn và giá cả biến động liên tục; việc áp các định mức chi tiêu cũ sẽ bó buộc khả năng linh hoạt của doanh nghiệp.
"Mốc thời gian ngày 20/7/2026 không chỉ là một kì hạn hành chính, mà là phát súng lệnh quyết định tốc độ về đích của công nghệ Việt. Nếu các thủ tục thẩm định được tối giản hóa bằng tư duy lấy hiệu quả thương mại làm thước đo như tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng, Việt Nam hoàn toàn có thể tự hào về một mùa hái quả sớm rực rỡ với những sản phẩm AI thuần Việt làm chủ hoàn toàn về công nghệ", bà Hương nhìn nhận.
