Cổ phiếu chip nhớ lao dốc dù AI bùng nổ: Bài học từ ngành xi măng
Nhiều người tin rằng chu kì bùng nổ rồi suy thoái của ngành chip nhớ đã kết thúc. Thế nhưng, thị trường chứng khoán lại nghĩ khác.
Vài tuần gần đây, ba nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới như Samsung Electronics, SK Hynix, Micron Technology đều công bố kết quả kinh doanh rất ấn tượng, nhưng sau đó giá cổ phiếu lại giảm mạnh. Điều gì đang xảy ra?
Hôm 7/7, Samsung Electronics - công ty lớn nhất Hàn Quốc - dự báo lợi nhuận quý II/2026 sẽ tăng gấp 19 lần so với cùng kì năm ngoái. Thế nhưng, cổ phiếu Samsung Electronics lại giảm tới 10%.
Samsung Electronics và SK Hynix, hai nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất Hàn Quốc, mỗi công ty chiếm khoảng 8% chỉ số MSCI Emerging Markets. Trong khi đó, TSMC (hãng sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới của Đài Loan) chiếm thêm khoảng 15%. Có lẽ nhiều nhà đầu tư không nhận ra rằng chỉ số này đang phụ thuộc rất lớn vào ba cổ phiếu bán dẫn toàn cầu có xu hướng biến động gần như cùng nhau.
MSCI Emerging Markets là một trong những chỉ số chứng khoán thị trường mới nổi quan trọng nhất thế giới, do công ty MSCI (Mỹ) xây dựng và quản lý.
Một tuần trước đó, Micron Technology (hãng sản xuất chip nhớ số 1 Mỹ) cũng công bố lợi nhuận quý III năm tài chính 2026 tăng gấp 15 lần. Ban đầu, cổ phiếu Micron Technology tăng khoảng 15% sau báo cáo, bù lại mức giảm tương tự trước đó. Song chỉ hai tuần sau, giá cổ phiếu Micron Technology đã giảm từ khoảng 1.240 USD xuống còn 948 USD.
Thoạt nhìn, điều này có vẻ rất bất thường: Doanh nghiệp công bố lợi nhuận bùng nổ nhưng cổ phiếu vẫn lao dốc. Tuy nhiên, đây là hiện tượng khá quen thuộc ở những ngành có tính chu kì rất cao.
Ngành chip nhớ luôn có những chu kì thăng trầm
Ngành chip từ lâu nổi tiếng với những chu kì bùng nổ rồi suy thoái. Mỗi khi nhu cầu tăng mạnh, các hãng đổ tiền mở rộng công suất sản xuất chip. Đến khi nguồn cung vượt cầu, giá chip lao dốc và lợi nhuận sụt giảm.
Sanjay Mehrotra, Giám đốc điều hành Micron Technology, cho rằng chu kì này đã thay đổi nhờ AI tạo ra nhu cầu rất lớn với các loại chip nhớ tốc độ cao. Song đến nay, thị trường vẫn chưa tin điều đó.
Nhìn lại diễn biến cổ phiếu Micron Technology trong 15 năm qua sẽ thấy rõ tính chu kì này. Những thời điểm mua cổ phiếu tốt nhất là:
Tháng 2/2016: Khoảng 10 USD/cổ phiếu.
Tháng 5/2019: Khoảng 32 USD/cổ phiếu.
Tháng 12/2022: Khoảng 52 USD/cổ phiếu.
Điểm đáng chú ý là vào năm 2016 và 2022, Micron Technology thậm chí còn được dự báo thua lỗ, nên hệ số P/E (tỉ lệ giá trên lợi nhuận) gần như không thể tính được.
Ngược lại, thời điểm nên bán lại là:
Tháng 5/2018: Khoảng 57 USD/cổ phiếu, khi P/E chỉ khoảng 4,6 lần.
Tháng 12/2021: Khoảng 91 USD/cổ phiếu, với P/E khoảng 11,6 lần.
Nói cách khác, ở các doanh nghiệp có tính chu kì mạnh, P/E thấp chưa chắc là cổ phiếu rẻ, còn P/E rất cao hoặc không tính được đôi khi lại là cơ hội mua. Nghe có vẻ trái ngược với trực giác nhưng hoàn toàn hợp lý.
P/E là một trong những chỉ số phổ biến nhất để đánh giá cổ phiếu đắt hay rẻ. Hiểu đơn giản, P/E cho biết nhà đầu tư đang trả bao nhiêu tiền để kiếm được 1 đồng lợi nhuận từ công ty. Công thức tính rất đơn giản: P/E = Giá cổ phiếu/Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS).
Khi lợi nhuận đạt đỉnh chu kì, EPS tăng mạnh khiến P/E giảm xuống, tạo cảm giác cổ phiếu đang rẻ dù thực tế có thể sắp bước vào giai đoạn suy giảm. Song khi lợi nhuận giảm mạnh hoặc chuyển sang thua lỗ, P/E lại tăng vọt hoặc không còn ý nghĩa.
Ngành chip nhớ đang lặp lại câu chuyện của xi măng?
Simon Edelsten, chuyên gia tài chính và nhà quản lý quỹ nổi tiếng người Anh, cho rằng ngành xi măng cũng có mô hình kinh doanh tương tự.
Do chi phí vận chuyển xi măng rất cao nên mỗi địa phương thường chỉ có vài nhà sản xuất lớn. Khi giá xi măng tăng, các doanh nghiệp thường đua nhau xây thêm nhà máy. Song đến lúc nhu cầu giảm, công suất dư thừa khiến giá bán giảm và lợi nhuận lao dốc.
Ngành chip nhớ cũng nhiều lần rơi vào vòng lặp này.
Khoảng năm 2005, sau khi smartphone và máy ảnh số bùng nổ, các hãng đã xây quá nhiều nhà máy sản xuất bộ nhớ flash (không mất dữ liệu khi tắt nguồn).
Kết quả là nguồn cung dư thừa khiến giá bộ nhớ flash giảm mạnh, thậm chí có lúc còn rẻ hơn cả DRAM - loại bộ nhớ chính được sử dụng trong máy tính cá nhân và máy chủ.
Để tiêu thụ lượng bộ nhớ flash dư thừa, các hãng phải chấp nhận bán với giá rất thấp, đồng thời làm giảm nhu cầu với DRAM.
Liệu lịch sử có lặp lại?
Samsung Electronics từ lâu bị xem là công ty mở rộng công suất bộ nhớ flash quá mạnh, chấp nhận hy sinh biên lợi nhuận để giành thị phần.
Trong khi đó, SK Hynix vừa huy động khoảng 26,5 tỉ USD thông qua phát hành chứng chỉ lưu ký Mỹ (ADR). Mục tiêu là xây thêm nhiều nhà máy sản xuất chip nhớ mới. Điều này khiến giới đầu tư nhớ lại các chu kì dư cung chip nhớ trước đây.
ADR là loại chứng khoán do ngân hàng lưu ký tại Mỹ phát hành, đại diện cho quyền sở hữu lượng cổ phiếu của một công ty nước ngoài. ADR được giao dịch trên các sàn chứng khoán Mỹ như Nasdaq hoặc NYSE giống như cổ phiếu của doanh nghiệp Mỹ.
Điểm đáng chú ý ở Micron Technology
Báo cáo tài chính của Micron Technology còn có một điểm đáng chú ý khác. Trong khi phần lớn doanh nghiệp kết thúc năm tài chính vào tháng 12, Micron Technology lại chọn tháng 9.
Theo Simon Edelsten, chiến lược này có thể giúp báo cáo tài chính của Micron Technology trông đẹp hơn.
Tại Mỹ, mùa mua sắm lớn nhất là dịp Lễ Tạ ơn và Black Friday vào cuối tháng 11. Trước thời điểm này, Micron Technology thường đã giao phần lớn chip nhớ cho các nhà sản xuất thiết bị điện tử.
Vì vậy, nếu chốt sổ vào tháng 9, báo cáo tài chính sẽ cho thấy lượng hàng tồn kho thấp hơn, lượng tiền mặt cao hơn, vốn lưu động nhỏ hơn.
Nói cách khác, tình hình tài chính của hãng chip nhớ lớn nhất Mỹ có thể trông lành mạnh hơn so với thực tế trong phần còn lại của năm.
Với một doanh nghiệp hoạt động trong ngành có tính chu kì mạnh, điều này đồng nghĩa rủi ro tài chính thực sự có thể cao hơn những gì nhà đầu tư nhìn thấy nếu chỉ đọc báo cáo tài chính.
Tương lai sẽ phụ thuộc vào việc AI có tạo ra đủ tiền hay không
Simon Edelsten không đưa ra dự báo giá cổ phiếu chip sẽ đi về đâu. Nếu cơn sốt AI kéo dài nhiều năm, các nhà sản xuất chip nhớ hiệu năng cao sẽ tiếp tục kiếm được rất nhiều tiền và việc đầu tư mở rộng công suất sẽ là quyết định đúng đắn.
Tuy nhiên, nếu doanh thu của những khách hàng lớn nhất - các công ty vận hành trung tâm dữ liệu AI quy mô siêu lớn - không thể tăng đủ nhanh để bù đắp khoản đầu tư khổng lồ vào hạ tầng AI, chu kì bùng nổ hiện nay hoàn toàn có thể chuyển thành suy thoái.
Theo Simon Edelsten, doanh thu từ AI chắc chắn sẽ tiếp tục tăng mạnh. Song điều quan trọng không chỉ là tăng trưởng, mà là tăng đủ để trang trải các khoản đầu tư khổng lồ và những hóa đơn đó hiện cực kì đắt đỏ.
Ở thời điểm này, thị trường muốn thấy bằng chứng rõ ràng hơn rằng AI thực sự tạo ra lợi nhuận bền vững trước khi tiếp tục rót thêm vốn.
Bài học từ bong bóng dot-com
Những nhà đầu tư nhiều kinh nghiệm có thể sẽ nhớ đến giai đoạn bong bóng Internet năm 2000. Ban đầu, cổ phiếu các công ty dạng cổng thông tin Internet như Freeserve hay Tiscali tăng rất mạnh.
Sau đó, dòng tiền chuyển sang các công ty xây dựng hạ tầng mạng như Cisco, Baltimore Technologies hay Colt.
Song khi nhóm cổ phiếu này không còn lập đỉnh mới, toàn bộ cơn sốt công nghệ cũng nhanh chóng kết thúc.