‘Cú sốc’ cước vận tải biển mới: Mỗi container hàng xuất khẩu gánh thêm hàng nghìn USD
Cước vận tải biển quốc tế chưa kịp hạ nhiệt nhiều do xung đột Trung Đông nhưng đã cộng hưởng thêm nhiều nguyên nhân dẫn đến “cú sốc” mới tăng giá cước. Phí chuyên chở mỗi container tăng thêm hàng nghìn USD.
“Bão” giá cước vận tải biển quay trở lại
Từ đầu tháng 5 và đặc biệt là tháng 6, các tuyến vận tải biển đi Mỹ và Canada – những thị trường xuất khẩu lớn của các doanh nghiệp Việt Nam, lại đối mặt với thách thức mới: Giá cước vận tải biển tăng mạnh.
Cụ thể, nếu doanh nghiệp Việt xuất khẩu hàng sang bờ Tây nước Mỹ với cảng cập là Los Angeles, báo giá cước trong nửa cuối tháng 6 này tăng lên khoảng 27%, từ mức 5.100 USD/FCL (Full Container Load: nguyên container) tăng lên khoảng 6.500 USD/FCL. Cú sốc nằm ở chỗ, mức giá mới này nếu so với giai đoạn nửa cuối tháng 5, tức cách nhau khoảng 1 tháng, đã tăng tới 90%, tức khoảng 3.150 USD/FCL. Còn nếu so với giai đoạn trước 28/2 khi xung đột Trung Đông bùng nổ, mức cước mới tăng tới 232%, tức thêm khoảng 4.650 USD với mỗi container thuê nguyên công.
Cú sốc cước mới diễn ra ở cả 2 bờ cập cảng nước Mỹ. Đơn cử cước đi đến New York bờ Đông trong cùng khoảng thời gian trên vào khoảng 7.900 USD/FCL, tăng 23%. Trước đó vào nửa đầu tháng 6, mức cước khoảng 6.400 USD/FCL. Còn nếu so với nửa cuối tháng 5, mức tăng cước ở tuyến vận tải này vào khoảng 70%. Tức mỗi nguyên container được thuê vận tải hàng hóa, doanh nghiệp khách hàng phải trả thêm tới 3.250 USD. Còn nếu so với giai đoạn trước 28/2, mức cước cùng tuyến này tăng 182%.
Đối với hàng thủy sản đông lạnh, rủi ro logistics không chỉ là chi phí cước. Doanh nghiệp còn phải tính đến chi phí container lạnh, điện lạnh, lưu bãi, chứng từ, phí đổi lịch tàu và nguy cơ phát sinh tranh chấp nếu hàng đến chậm. Các mặt hàng xuất khẩu đi xa như tôm, cá tra, cá ngừ, mực, bạch tuộc hoặc hàng chế biến sâu vào Mỹ, EU, Canada có thể chịu tác động rõ hơn do thời gian vận chuyển dài và yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt.
VASEP
Cũng ở giai đoạn nửa cuối tháng 6 này, cước tàu biển đến các thành phố của Canada như Toronto, Montreal đã lên mức khoảng 10.050 USD/FCL, tương ứng tăng 17% so với nửa đầu tháng 6. Mức cước mới này tăng 114% so với thời điểm trước 28/2.
Trong khi đó, các tuyến vận tải biển đi đến những cảng ở châu Âu như Rotterdam, Hamburg và Felixstowe tăng thêm khoảng 1.000 USD/FCL so với nửa đầu tháng, khiến cho mức cước tăng lên mức hơn 5.700 USD/FCL. Thế nhưng, các tuyến tàu biển đi một số cảng châu Á chưa ghi nhận tăng cước mạnh như đi châu Âu và Bắc Mỹ.
Nguyên nhân cộng hưởng: Từ xung đột Trung Đông đến tăng tốc mua hàng “né thuế”
Xung đột Trung Đông đã hạ nhiệt, đặc biệt sau khi Mỹ và Iran ký thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, diễn biến thực tế trên eo biển Hormuz vẫn chưa hoàn toàn hết rủi ro và điểm nghẽn. Tàu biển chở hàng hóa vẫn phải né Biển Đỏ bằng cách đi vòng qua Mũi Hảo Vọng khiến cho hành trình kéo dài, mất thêm thời gian và các chi phí phát sinh như nhiên liệu, vòng quay tàu và container rỗng.v.v…
Bên cạnh yếu tố địa chính trị, nguyên nhân gây ra cú tăng sốc giá cước tàu biển đang diễn ra còn đến từ yếu tố luật pháp tại nước Mỹ. Để né chính sách thuế mới chính quyền Mỹ dự kiến áp lên hàng chục quốc gia (trong đó có những nước sản xuất lớn và xuất khẩu nhiều hàng hóa sang thị trường Mỹ) theo Điều 301, các nhà nhập khẩu Mỹ đang tăng tốc nhập hàng nhằm tránh các chi phí mới phát sinh. Đây được xem là nguyên nhân cộng hưởng tạo áp lực lớn lên các hãng tàu trong một khoảng thời gian ngắn, đặc biệt đối với tuyến vận chuyển từ chấu Á đi Bắc Mỹ. Việc cung trong ngắn hạn không kịp đáp ứng cầu dẫn tới giá cước vận chuyển bị đẩy lên cao.
Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cú sốc giá cước vận tải biển đang gây ra áp lực kép lên các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Thứ nhất, chi phí chi phí vận tải tăng bào mòn giảm biên lợi nhuận, đặc biệt đối với các đơn hàng đã chốt trước đó doanh nghiệp phải hy sinh thêm một phần lợi nhuận. Thứ hai, nhu cầu tăng đột biến cũng khiến lịch trình của các hãng tàu xáo trộn, ảnh hưởng đến thời gian lưu kho lạnh, tiến độ giao hàng và cam kết giao hàng, tiềm ẩn thêm rủi ro phát sinh.
Dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu hàng hải Drewry, các nguyên nhân đẩy giá cước tàu biển tuyến châu Á – châu Âu, châu Á – Bắc Mỹ tăng cao bao gồm 4 yếu tố: Một là làn sóng gom hàng sớm (Front-loading) để né thuế tại Mỹ, cùng với đó là nhu cầu nhập khẩu hàng hóa tại Mỹ tăng vọt để chuẩn bị cho sự kiện bóng đá lớn nhất hành tinh FIFA World Cup 2026 khiến “mùa cao điểm” logistics bị đẩy lên sớm hơn thay vì theo thông lệ vào tháng 8 đến tháng 9 hàng năm.
Hai là xung đột Trung Đông tuy hạ nhiệt nhưng chưa giải tỏa hoàn toàn tuyến vận tải biển qua eo biển Hormuz. Thứ ba, tình trạng thiếu hụt container rỗng vẫn tiếp diễn do thời gian di chuyển của các tàu bị kéo dài trên biển, lượng container rỗng không kịp quay trở lại các cảng xuất khẩu lớn ở Châu Á (như Trung Quốc, Việt Nam), gây ra tình trạng khan hiếm cục bộ. Thứ tư, các hãng tàu cũng tối ưu nguồn cung nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và năng lực vận tải bằng cách hủy chuyến chủ động trên các tuyến xuyên Thái Bình Dương đi Mỹ. Qua đó, số chuyến tàu bị cắt bớt trong khi nhu cầu đang cao, đẩy giá cước giao ngay (Spot rate) tăng phi mã.
Khuyến nghị cho doanh nghiệp thủy sản
Theo VASEP, trong ngắn hạn, doanh nghiệp cần chủ động chốt booking sớm, rà soát kỹ lịch tàu và không nên phụ thuộc vào một hãng tàu hoặc một cảng trung chuyển duy nhất. Với các hợp đồng mới, doanh nghiệp cần tính lại cơ cấu giá bán, đưa yếu tố biến động cước và phụ phí vào đàm phán với khách hàng. Đối với các đơn hàng đã ký, doanh nghiệp nên sớm trao đổi với đối tác về khả năng điều chỉnh lịch giao hàng, chia sẻ chi phí phát sinh hoặc chuyển phương án vận chuyển phù hợp hơn nếu cần.
Đặc biệt, với các đơn hàng đi Mỹ và Canada trong tháng 7-8, doanh nghiệp nên thận trọng khi cam kết thời gian giao hàng cố định. Mức tăng cước rất mạnh từ đầu tháng 5 đến nay cho thấy thị trường đang biến động nhanh và có thể tiếp tục điều chỉnh nếu tình hình Trung Đông chưa ổn định, giá nhiên liệu tăng hoặc nhu cầu nhập hàng sớm tại Mỹ kéo dài hơn dự kiến.