Đại học vùng không hiệu quả vì thiết kế sai, hay chưa được đầu tư đúng mức?

Đại học vùng không hiệu quả vì đâu?

Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 4.12, nhiều đại biểu đề cập đến sự bất cập của mô hình đại học vùng.

Phó chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến nhận định phát triển đại học vùng là một chủ trương đúng đắn, nhưng qua quá trình thực hiện lại phát sinh rất nhiều bất cập.

Theo đó, bất cập lớn nhất là cơ chế vận hành còn nặng tính hành chính, chậm trao quyền tự chủ cho các trường thành viên. Thậm chí điều này còn gây phân tán quyền lực và làm chậm tốc độ phát triển của các trường mạnh. Trong khi đó, chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước hiện nay là phân quyền, giao quyền, địa phương quyết – địa phương chịu trách nhiệm.

“Một số trường đại học trong mô hình hiện nay đã đủ mạnh để phát triển độc lập, nhưng lại bị ràng buộc bởi cơ chế chung của đại học vùng, dẫn tới khó phát huy tối đa tiềm năng”, ông Chiến nói.

Theo ông Chiến: “Nếu cần thiết thì có thể điều chỉnh một điều khoản mở để trong quá trình tổ chức thực hiện, tuổi thọ của luật kéo dài và có thể điều chỉnh phù hợp, để Chính phủ có thể xử lý mềm ở những giai đoạn thích hợp”.

Cùng quan điểm trên, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải, người trực tiếp theo dõi hoạt động của Đại học Thái Nguyên nhiều năm, đã cung cấp những dữ liệu thực tế để làm rõ vấn đề.

Bà Hải cho hay Đại học Thái Nguyên là đơn vị có gần 800 tiến sĩ, thạc sĩ, quy mô đào tạo lớn, đóng góp quan trọng vào đào tạo nhân lực chất lượng cao cho khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Thậm chí đã góp phần trực tiếp vào việc thu hút Samsung đầu tư vào Thái Nguyên. Tuy nhiên, đầu tư ngân sách cho phát triển đại học vùng lại không tương xứng.

Theo bà Hải, dự án mở rộng Đại học Thái Nguyên có kinh phí hơn 300 tỉ đồng, nhưng mỗi năm chỉ được bố trí 10–20 tỉ, khiến tiến độ chậm và không thể tạo đột phá.

“Câu hỏi được đặt ra là: mô hình đại học vùng không hiệu quả là vì thiết kế mô hình sai, hay vì chưa được đầu tư đúng mức? Liệu có nên phân loại, cho phép những trường lớn, đủ năng lực tách ra hoạt động độc lập và tự chủ hoàn toàn?”, bà Hải nói.

Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải cho rằng nên cân nhắc cho phép “những trường mạnh tách ra, tự chủ, hoặc phân định rõ trường nào nên giữ trong mô hình, trường nào nên hoạt động độc lập”.

Các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng thống nhất rằng, báo cáo giải trình cần bổ sung phân tích sâu hơn, phản ánh trung thực thực tiễn, tránh việc “duy trì mô hình vì lý do lịch sử” mà không căn cứ hiệu quả.

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Nguyễn Kim Sơn cho biết hiện Việt Nam có 3 đại học vùng là Thái Nguyên, Huế và Đà Nẵng. Ngoài Đại học Thái Nguyên thì 2 đại học còn lại vẫn đang vận hành tốt. Vì vậy, ông đề nghị cần đánh giá khách quan để xác định đúng bản chất vấn đề.

“Liệu sự bất cập này là câu chuyện riêng của Đại học Thái Nguyên hay là việc của mô hình đại học vùng nói chung, hay là vấn đề nằm ở khâu trung gian? Nếu có điểm bất cập cần điều chỉnh thì cũng không nhất thiết phải sửa luật, Chính phủ hoàn toàn có thẩm quyền xử lý”, ông Sơn nêu.

Vẫn nhức nhối cơ chế liên thông hệ thống văn bằng ngành y

Bên cạnh vấn đề đại học vùng, hệ thống đào tạo – văn bằng trong lĩnh vực sức khỏe cũng thu hút rất nhiều ý kiến. Theo bà Nguyễn Thanh Hải, đây là nội dung phải được quan tâm đúng mức vì ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người học và chất lượng đội ngũ y tế.

Bà Hải phân tích, sinh viên y khoa học 6 năm, sau đó phải học tiếp nội trú, chuyên khoa I, chuyên khoa II – “mất rất nhiều thời gian, công sức và thiên về thực hành”, nhưng lại không được liên thông với hệ thạc sĩ – tiến sĩ.

Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải nhận định: “Việc không công nhận liên thông cũng có những thiệt thòi cho đội ngũ y bác sĩ bởi vì ở nước ngoài có bằng kỹ sư thực hành, thạc sĩ thực hành, tiến sĩ thực hành. Còn ở ta, bác sĩ chuyên khoa cấp 1, cấp 2 hay nội trú không được liên thông sang hệ bằng cấp chung thì không phù hợp”.

Từ góc tiếp cận quốc tế, bà Hải gợi ý, cần xem xét mô hình đào tạo hai nhánh gồm văn bằng học thuật và văn bằng thực hành chuyên sâu, trong đó có cơ chế công nhận tín chỉ và chuyển đổi rõ ràng.

Nhiều đại biểu cũng cho rằng ngành y là lĩnh vực đặc thù, không thể áp dụng cứng nhắc hệ thống văn bằng như các ngành khác. Đào tạo y khoa cần đảm bảo cả hai yếu tố: năng lực lâm sàng và nền tảng học thuật cho giảng dạy, nghiên cứu. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải có cơ chế liên thông minh bạch, không làm giảm chuẩn chất lượng nhưng phải tạo động lực phát triển đội ngũ bác sĩ giảng viên, nghiên cứu viên y khoa trong tương lai.

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn Đối cũng nêu rõ, chương trình bác sĩ nội trú, chuyên khoa I, chuyên khoa II “là đào tạo chuyên sâu đặc thù sau đại học”, khác với hệ thạc sĩ – tiến sĩ thuộc khung trình độ quốc gia.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Sơn cũng khẳng định trao quyền tự chủ cho các trường đại học: “Nếu chương trình chuyên khoa có các môn học tương đồng với thạc sĩ hay tiến sĩ thì cơ sở giáo dục đại học hoàn toàn có thể công nhận để rút ngắn quá trình đào tạo mà không cần thêm quy định mới”.