AI

Đại sứ Anh: Đông Nam Á không nên đánh đổi môi trường lấy phát triển AI

Bùi Tú • 12/11/2026 12:09

Sự bùng nổ của AI kéo theo nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu và tiêu thụ điện năng ngày càng lớn. Trong khi Đông Nam Á đang phải đối mặt với lũ lụt, hạn hán và nắng nóng cực đoan.

Đại sứ Anh tại ASEAN Helen Fazey cho rằng khu vực cần biến công nghệ thành một phần của lời giải cho biến đổi khí hậu, thay vì để quá trình chuyển đổi số tạo thêm áp lực lên môi trường. Anh sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm khoa học, năng lực kĩ thuật và các mô hình hợp tác nhằm giúp ASEAN theo đuổi đồng thời hai mục tiêu: phát triển AI và chuyển dịch năng lượng sạch.

Đại sứ Anh tại Đông Nam Á
Bà Helen Fazey - Đại sứ Anh tại Đông Nam Á

AI phát triển nhanh, áp lực môi trường cũng gia tăng

Đại sứ Anh tại ASEAN Helen Fazey nhấn mạnh: “Dù ở Đông Nam Á hay Vương quốc Anh, tất cả chúng ta đều phải nhanh chóng cắt giảm phát thải và mở rộng các biện pháp thích ứng cho những cộng đồng dễ bị tổn thương”.

Theo bà, kinh nghiệm của Anh trong các chương trình thích ứng khí hậu đô thị và phát triển khoa học có thể đóng góp cho quá trình hoạch định chiến lược của ASEAN. Mục tiêu không phải là hạn chế tham vọng AI, mà là giúp khu vực xây dựng hạ tầng công nghệ hiệu quả hơn, sử dụng năng lượng sạch nhiều hơn và giảm tác động đến môi trường.

Hướng tiếp cận này cũng phù hợp với Cẩm nang ASEAN về phát triển trung tâm dữ liệu bền vững, trong đó đặt ra yêu cầu cân bằng giữa mở rộng hạ tầng số với tính bền vững môi trường và an ninh tài nguyên. Tuy nhiên, theo Đại sứ Fazey, những khuôn khổ hợp tác ở cấp khu vực mới chỉ tạo ra định hướng ban đầu.

“Các khuôn khổ và quan hệ đối tác khu vực rất quan trọng trong việc xác định phương hướng, nhưng để triển khai hiệu quả, những ưu tiên đó phải được chuyển hóa thành chính sách, ngân sách, trách nhiệm của các cơ quan, năng lực kĩ thuật và quyết định đầu tư ở cấp quốc gia, địa phương”, bà nhận định.

Nói cách khác, ASEAN không chỉ cần những tuyên bố chung về AI xanh hay chuyển đổi năng lượng, mà còn cần năng lực thực thi. Mỗi quốc gia phải xác định được trung tâm dữ liệu cần đặt ở đâu, sử dụng nguồn điện nào, tiêu chuẩn hiệu suất ra sao và cơ chế giám sát phát thải như thế nào.

Biến AI thành công cụ quản lí năng lượng và ứng phó khí hậu

Một trong những hướng hợp tác được Anh thúc đẩy là tăng cường năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của ASEAN. Thông qua Đối thoại ASEAN - Anh về Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, hai bên cùng xác định những lĩnh vực cần ưu tiên hợp tác xuyên biên giới, trong đó có công nghệ sinh học kĩ thuật.

Đây là lĩnh vực kết hợp kiến thức công nghệ sinh học với các nguyên lí kĩ thuật để khai thác những quá trình sinh học, tạo ra sản phẩm và dịch vụ mới. Theo Đại sứ Fazey, hợp tác trong lĩnh vực này có thể góp phần thúc đẩy tăng trưởng bền vững, đồng thời mở rộng khả năng ứng dụng khoa học vào những thách thức phát triển của khu vực.

Một hướng đi khác là tăng cường kết nối và khả năng chống chịu của lưới điện. Anh đang tạo điều kiện để các quốc gia ASEAN trao đổi kinh nghiệm về cách kết nối hệ thống điện, nâng cao độ ổn định và đưa thêm năng lượng tái tạo vào mạng lưới. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt khi nhu cầu điện của trung tâm dữ liệu và các ngành công nghệ cao tăng nhanh.

Đáng chú ý, Đại sứ Fazey không nhìn AI chỉ như một nguồn tiêu thụ năng lượng mới. Bà cho rằng công nghệ này cũng có thể giúp giải quyết chính bài toán cung ứng điện.

“Chúng ta nên xem xét cách AI có thể cải thiện khả năng dự báo, quản lí lưới điện và hiệu quả vận hành hệ thống, qua đó biến AI thành một phần của giải pháp tăng cường an ninh năng lượng, chứ không chỉ là nguồn phát sinh nhu cầu điện”, bà nói.

AI có thể hỗ trợ dự báo nhu cầu tiêu thụ theo thời gian, nhận diện nguy cơ quá tải, tối ưu hóa việc phân phối điện và cải thiện khả năng tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo vốn có sản lượng biến động theo điều kiện thời tiết. Nếu được ứng dụng phù hợp, công nghệ này có thể giúp hệ thống điện vận hành hiệu quả hơn, giảm lãng phí và hạn chế nhu cầu xây dựng thêm nguồn phát điện sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Nghiên cứu về AI phục vụ phát triển bền vững tại ASEAN do Bộ Ngoại giao, Khối Thịnh vượng chung và Phát triển Anh (FCDO) đặt hàng cũng chỉ ra những rào cản đối với việc xây dựng trung tâm dữ liệu xanh. Trong đó có chi phí đầu tư ban đầu cao và khả năng tiếp cận nguồn năng lượng tái tạo còn hạn chế.

Đại sứ Fazey cho rằng không có một công thức chung để giải quyết bài toán này, bởi mỗi quốc gia ASEAN có hệ thống năng lượng, điều kiện môi trường, hạ tầng số và quy định quản lí khác nhau. “Sự hợp tác hữu ích cần bao gồm việc chia sẻ bằng chứng, đo lường minh bạch, nâng cao các tiêu chuẩn hiệu quả và đầu tư vào những hệ thống sạch hơn, có khả năng chống chịu tốt hơn”, bà nhấn mạnh.

Cách tiếp cận này cũng được thể hiện qua dự án SustFridge do FCDO tài trợ. Dự án phát triển tủ lạnh sử dụng năng lượng mặt trời cho những cộng đồng có khả năng tiếp cận điện còn hạn chế, nhằm giảm tình trạng hư hỏng thực phẩm và thuốc men, đồng thời cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng.

Một điểm đáng chú ý của SustFridge là ứng dụng vật liệu chuyển pha để nâng cao hiệu quả làm lạnh. Dự án còn phát triển mô hình bản sao số (digital twin), cho phép theo dõi hoạt động của thiết bị từ xa, đồng thời xây dựng quan hệ hợp tác với các đối tác địa phương, trong đó có những phòng khám và cộng đồng nông thôn tại Malaysia.

Đây là ví dụ cho thấy hợp tác công nghệ khí hậu không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án hạ tầng quy mô lớn. Những giải pháp thiết thực ở cấp cộng đồng, nếu được thiết kế phù hợp và nhân rộng hiệu quả, cũng có thể cải thiện chất lượng dịch vụ công và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Nâng năng lực ASEAN nhưng phải tôn trọng chủ quyền quốc gia

Bên cạnh công nghệ và tài chính, Đại sứ Fazey cho rằng yếu tố quyết định nằm ở năng lực thể chế của từng quốc gia. ASEAN có thể xây dựng những nguyên tắc chung, nhưng mỗi thành viên cần có khả năng lựa chọn cách triển khai phù hợp với điều kiện, mức độ sẵn sàng và ưu tiên phát triển của mình.

Theo bà, các nước cần đầu tư vào cơ quan công quyền có năng lực, phát triển kĩ năng chuyên môn và xây dựng hệ thống dữ liệu đáng tin cậy về khí hậu cũng như chuyển đổi số. Khả năng chống chịu khí hậu cần được tích hợp vào quy hoạch hạ tầng, đô thị, dịch vụ công và ngân sách, thay vì chỉ được xem là một lĩnh vực chính sách riêng biệt.

Một yêu cầu khác là kết nối chính phủ, giới nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà đầu tư để đưa các giải pháp được phát triển trong khu vực từ giai đoạn thử nghiệm sang ứng dụng thương mại. Nếu thiếu cơ chế phối hợp, nhiều sáng kiến công nghệ có thể dừng lại ở phòng thí nghiệm hoặc những dự án thí điểm mà không tạo ra tác động rộng hơn.

Định hướng này được thể hiện trong Kế hoạch hành động ASEAN - Anh giai đoạn 2027-2031, với những mục tiêu chung về quản trị AI có trách nhiệm, tăng cường năng lực kĩ thuật và ứng dụng AI phục vụ phát triển. Đại sứ Fazey cho biết trọng tâm của kế hoạch là chuyển những nguyên tắc đã thống nhất thành hoạt động triển khai cụ thể, đồng thời tôn trọng sự khác biệt về nhu cầu và năng lực giữa các nước thành viên.

Bà nhấn mạnh: “Các cơ quan ASEAN cần có chuyên môn để đánh giá AI tạo ra giá trị ở đâu, hiểu và quản lí được những rủi ro của công nghệ, thiết lập cơ chế quản trị phù hợp, đồng thời chuyển hóa bằng chứng thành chính sách và hoạt động thực thi”.

Điều này cho thấy năng lực công nghệ không chỉ được đo bằng khả năng tiếp cận những sản phẩm AI mới nhất. Một chính phủ có năng lực cần biết lựa chọn công nghệ phù hợp, đánh giá tác động, kiểm soát rủi ro và bảo đảm lợi ích của người dân. Trong lĩnh vực khí hậu, điều đó còn đòi hỏi khả năng sử dụng dữ liệu để đưa ra quyết định về quy hoạch, đầu tư và phân bổ nguồn lực.

Đại sứ Fazey cũng lưu ý vai trò của các đối tác quốc tế cần được xác định đúng giới hạn. Anh và các đối tác có thể cung cấp bằng chứng khoa học, chuyên môn kĩ thuật và nguồn tài chính, nhưng không thể thay thế vai trò lãnh đạo, đầu tư trong nước và trách nhiệm giải trình của các thể chế quốc gia.

“Các đối tác khu vực và quốc tế có thể cung cấp bằng chứng, chuyên môn và tài chính, nhưng điều đó không thể thay thế tầm quan trọng của sự lãnh đạo bền bỉ ở cấp quốc gia, đầu tư trong nước và những thể chế có trách nhiệm giải trình”, bà nói.

Thông điệp này có ý nghĩa với ASEAN trong lúc các quốc gia vừa muốn tận dụng cơ hội từ làn sóng AI, vừa phải bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện những cam kết khí hậu. Đông Nam Á không thể chỉ lựa chọn giữa tăng trưởng công nghệ và bảo vệ môi trường. Thách thức thực sự là xây dựng năng lực để hai mục tiêu cùng tiến lên.

Nổi bật
      Mới nhất
      Đại sứ Anh: Đông Nam Á không nên đánh đổi môi trường lấy phát triển AI
      • Mặc định

      POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO