Dân khổ sở vì nợ ảo thuế đất như thế nào?
Dù ngành thuế đã chuẩn hóa gần 96% dữ liệu thuế đất phi nông nghiệp, nhiều người dân vẫn dở khóc dở cười vì bị báo nợ nhầm. Cục Thuế vừa chỉ đạo khẩn, yêu cầu xử lí dứt điểm và cấm bắt dân đi lại nhiều lần.
"Dở khóc dở cười" vì mua bán xong vẫn bị truy nợ thuế
Dù ngành thuế đã nỗ lực số hóa và chuẩn hóa dữ liệu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đạt tỉ lệ gần 96%, nhưng thực tế triển khai tại nhiều địa phương vẫn bộc lộ không ít bất cập. Tình trạng thông báo nghĩa vụ thuế thiếu chính xác, ghi nhận "nợ ảo" hay phản ánh của cử tri, người dân chậm được giải quyết đang đẩy nhiều gia đình vào thế bị động.
Đứng trước thực trạng này, Cục Thuế đã ban hành chỉ đạo khẩn, yêu cầu toàn ngành khắc phục triệt để, xử lí dứt điểm vướng mắc với quan điểm: không để người dân phải đi lại nhiều lần.
Theo số liệu công bố từ Cục Thuế, tính đến nay toàn ngành đã hoàn thành rà soát 95,57% trong tổng số 3.372.799 tờ khai thuế sử dụng đất phi nông nghiệp (SDĐPNN) nằm trong danh mục cần chuẩn hóa.
Song song đó, hàng loạt thủ tục hành chính đã được cắt giảm mạnh mẽ: bãi bỏ yêu cầu xác nhận của cơ quan chức năng trên tờ khai; người dân không còn phải nộp lại các giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã lưu trữ hoặc có khả năng kết nối dữ liệu liên thông.
Tuy nhiên, những con số ấn tượng trên diện rộng chưa đồng nghĩa với việc dữ liệu ở cấp cơ sở đã hoàn toàn "sạch". Trên thực tế, sự lệch pha giữa hệ thống quản lí thuế tập trung và biến động đất đai ngoài đời thực đang tạo ra nhiều tình huống phiền hà cho người nộp thuế.
Trường hợp của ông Nguyễn Văn Hùng (62 tuổi, Cầu Giấy, Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Dù đã hoàn thành nghĩa vụ thuế đất năm 2026 và lưu giữ đầy đủ biên lai điện tử, ông Hùng vẫn bàng hoàng khi nhận được thông báo nợ thuế kéo dài từ vài năm trước.
"Gia đình tôi nộp tiền thuế đất đầy đủ qua ứng dụng điện tử hằng năm, không thiếu một đồng. Mới đây lên phường xin xác nhận giấy tờ thì bất ngờ cán bộ báo hệ thống ghi nhận tôi còn nợ tiền thuế đất từ năm 2023. Muốn đối soát thì phải đem biên lai giấy từ các năm trước lên chi cục thuế để chứng minh. Dữ liệu đã số hóa nhưng mỗi lần sai sót lại bắt dân tự đi gom giấy tờ chứng minh mình không nợ là rất bất hợp lí", ông Hùng chia sẻ.
Tương tự, chuyện "đổi chủ nhưng không đổi nợ" cũng xảy ra phổ biến. Nhiều hộ gia đình đã chuyển nhượng nhà đất hợp pháp nhiều năm, bên mua đã hoàn thành đăng kí sang tên nhưng cơ quan thuế vẫn liên tục gửi thông báo nộp thuế đất phi nông nghiệp về cho chủ cũ.
Sự thiếu đồng bộ trong kết nối dữ liệu giữa ngành tài nguyên môi trường, chính quyền địa phương và ngành thuế khiến thông báo nghĩa vụ thuế trở thành "món nợ trên trời rơi xuống" đối với nhiều người.
Siết chặt trách nhiệm, làm sạch dữ liệu từ gốc
Tại cuộc họp báo thường kì quý 3/2026 của Bộ Tài chính, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi đã nhìn nhận thẳng thắn về vấn đề này. Thứ trưởng khẳng định, khi người dân đã thực hiện giao dịch chuyển nhượng đất đai đúng quy định pháp luật mà cơ quan thuế vẫn căn cứ dữ liệu cũ để ban hành thông báo nghĩa vụ tài chính thì trách nhiệm cập nhật, điều chỉnh thuộc về các cơ quan quản lí nhà nước.
Dữ liệu nhà ở, đất đai và thuế bắt buộc phải được cập nhật kịp thời, liên thông chặt chẽ nhờ sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan thuế, chính quyền địa phương và cơ quan quản lí đất đai.
Trước chỉ đạo của Bộ Tài chính, Cục Thuế yêu cầu các cơ quan thuế địa phương lập tức rà soát, đối soát chi tiết giữa số tiền đã thu, số đã nộp ngân sách nhà nước với dữ liệu hạch toán trên hệ thống. Khi có đủ căn cứ, phải kịp thời điều chỉnh sai lệch, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các bên liên quan.
Quá trình chuẩn hóa dữ liệu đợt này được yêu cầu thực hiện đồng bộ gắn liền với địa bàn hành chính hai cấp. Bảng chi tiết cần kiểm tra bao gồm: danh mục loại đất, loại đường, tổ, thôn, vùng, đoạn đường, khu vực, giá đất, địa chỉ thửa đất, mã cơ quan thuế quản lí và địa bàn phát sinh khoản thu.
Đối với các trường hợp có sự thay đổi cơ quan thuế quản lý, đơn vị cũ phải chuyển toàn bộ tờ khai, dữ liệu nợ hoặc nộp thừa và cập nhật trạng thái chuyển địa bàn trên hệ thống.
Đặc biệt, Cục Thuế chỉ đạo các đơn vị chủ động khai thác dữ liệu sẵn có trên Ứng dụng quản lý thuế tập trung (TMS) và Ứng dụng Quản lý trước bạ, nhà đất để rà soát thông tin người nộp thuế.
Riêng đối với các khoản nộp thừa, Cục Thuế giao chỉ tiêu cứng: 100% người nộp thuế có số tiền nộp thừa phải được xác nhận chính xác số tiền trên chức năng tra cứu, cập nhật kết quả rà soát dữ liệu của hệ thống TMS.
Đồng thời, toàn bộ hoạt động ủy nhiệm thu thuế SDĐPNN cũng phải đưa vào "kính hiển vi" rà soát, từ hợp đồng, phạm vi ủy nhiệm, kết quả thực hiện cho đến trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan thuế, đơn vị nhận ủy nhiệm thu (như Bưu điện) và chính quyền xã, phường.
Các trường hợp thu sai đối tượng, chậm nộp ngân sách hoặc đã thu tiền của dân nhưng chậm cập nhật lên hệ thống sẽ bị làm rõ trách nhiệm và xử lí nghiêm.
Để giải quyết dứt điểm các kiến nghị gửi qua phương thức điện tử cũng như trực tiếp, Cục Thuế yêu cầu phân loại toàn bộ hồ sơ tồn đọng theo nội dung, nguyên nhân và thẩm quyền. Mỗi trường hợp phải phân công cụ thể công chức tiếp nhận, xử lí, lãnh đạo kiểm soát và áp hạn chót giải quyết, chấm dứt tình trạng đùn đẩy hoặc "ngâm" hồ sơ.
Một giải pháp mang tính đột phá được đưa ra là việc thành lập các Tổ công tác hỗ trợ trực tiếp người dân kê khai, nộp thuế và giải quyết vướng mắc về thuế SDĐPNN tại từng địa phương.
Bên cạnh sự vào cuộc trực tiếp, cơ quan thuế các cấp sẽ đẩy mạnh xây dựng tài liệu tuyên truyền chuẩn hóa, phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông và chính quyền cơ sở để phổ biến rõ ràng về chính sách thuế, đối tượng phải kê khai.
Việc chuyển đổi số trong quản lí thuế chỉ thực sự phát huy giá trị khi mang lại sự thuận tiện và niềm tin cho cộng đồng. Việc Cục Thuế siết chặt kỉ cương, gắn trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu ngành thuế địa phương với kết quả hài lòng của người dân được kì vọng sẽ xóa bỏ triệt để tình trạng "nợ ảo", giúp công tác quản lí thuế đất phi nông nghiệp đi vào nếp một cách minh bạch và chuẩn xác.
