Đăng kí và bảo vệ thương hiệu thời chuyển đổi số: Chuyện không phải dễ!
Dù được hỗ trợ từ Nghị quyết 57 và chính sách ưu đãi, doanh nghiệp ĐBSCL vẫn loay hoay với thủ tục đăng kí, bảo hộ nhãn hiệu và sở hữu trí tuệ.
Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng trọng điểm nông nghiệp của cả nước, sở hữu nhiều sản phẩm đặc trưng có tiềm năng xây dựng thương hiệu.
Trong bối cảnh chuyển đổi số (CĐS) đang diễn ra mạnh mẽ, việc đăng kí và bảo vệ nhãn hiệu hàng hóa, tài sản trí tuệ càng trở nên cấp thiết. Tuy nhiên, thực tế cho thấy doanh nghiệp tại khu vực này vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản, từ nhận thức, năng lực, tài chính đến thủ tục hành chính.
Chính sách đã có, nhưng doanh nghiệp vẫn gặp khó
Chia sẻ tại hội thảo về khoa học công nghệ (KHCN) và CĐS diễn ra tại Cần Thơ đầu tháng 8, ông Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở KH&CN TP. Cần Thơ, cho biết: “Từ Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo (ĐMST) và CĐS quốc gia, doanh nghiệp KHCN và CĐS được Nhà nước tạo điều kiện và ưu đãi rất nhiều. Từ thuế, xây dựng và bảo vệ thương hiệu nhưng doanh nghiệp vẫn còn gặp nhiều khó khăn như trình độ, năng lực, vốn đầu tư, thủ tục trong đăng kí và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ”.
Nhận định của ông Tín phản ánh đúng thực trạng tại ĐBSCL. Theo số liệu từ Cục Sở hữu trí tuệ, giai đoạn 2018–2022, vùng ĐBSCL ghi nhận gần 9.870 đơn đăng kí và hơn 5.800 văn bằng bảo hộ. Riêng Cần Thơ hiện có 03 chỉ dẫn địa lí, 08 nhãn hiệu chứng nhận và 41 nhãn hiệu tập thể. Nhiều sản phẩm đã thành công như Gạo thơm ST Sóc Trăng hay Xoài Cát Hòa Lộc xuất khẩu sang thị trường khó tính.
Tuy nhiên, như TS. Nguyễn Quốc Nghi, Giảng viên Trường Kinh tế - Đại học Cần Thơ đã chỉ ra: Mức độ khai thác thương mại và ứng dụng công nghệ số vào nhãn hiệu vẫn còn khiêm tốn. Nhiều văn bằng bảo hộ không được sử dụng đồng bộ trên bao bì, tem nhãn hay truyền thông, dẫn đến tình trạng “thương hiệu trên giấy” .
Rào cản từ thủ tục, nhận thức và nguồn lực
Theo PGS.TS. Phan Thị Bích Nguyệt, Chủ tịch Ban điều hành UEH Alumni - Đại học Kinh tế TP.HCM: Số liệu chỉ số ĐMST cấp địa phương năm 2025 cho thấy Cần Thơ đạt 46,21 điểm, xếp hạng 10/34 tỉnh. Trong khi trụ cột Thể chế đạt 65,87 điểm và Cơ sở hạ tầng đạt 60,02 điểm (thuộc nhóm cao nhất nước), thì các chỉ số phản ánh năng lực doanh nghiệp rất thấp: Trình độ phát triển doanh nghiệp chỉ 21,21 điểm, Liên kết sáng tạo 17,44, Hấp thu tri thức 20,42. Sự chênh lệch này cho thấy dù môi trường vĩ mô thuận lợi nhưng doanh nghiệp chưa chuyển hóa thành năng lực nội sinh.
Thạc sĩ Lê Minh Thu, Giám đốc Trung tâm Thẩm định chỉ dẫn địa lí và Nhãn hiệu Quốc tế - Cục Sở hữu trí tuệ (SHTT) nhận định: Có nhiều rào cản cụ thể. Thứ nhất, về nhận thức, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã còn xem việc đăng kí bảo hộ chỉ là thủ tục hành chính, chưa nhận thức đầy đủ giá trị chiến lược của thương hiệu. Điều này dẫn đến rủi ro bị đánh cắp hoặc bị người khác đăng kí mất nhãn hiệu đã sử dụng.
Thứ hai, về tài chính, chi phí đăng kí, tra cứu và duy trì nhãn hiệu là gánh nặng với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, vốn chiếm tỉ lệ cao ở ĐBSCL.
Thứ ba, về thủ tục, thời gian xét duyệt đơn đăng kí nhãn hiệu tại Cục SHTT thường kéo dài 18-24 tháng, gây chậm tiến độ kinh doanh.
Đặc biệt, nhiều sản phẩm bị bảo hộ sai hình thức: Bảo hộ sản phẩm tươi, nguyên liệu thô có giá trị gia tăng thấp thay vì sản phẩm chế biến khiến việc mở rộng nhóm sản phẩm sau bảo hộ gặp khó khăn. Tình trạng vi phạm SHTT, làm nhái, sử dụng sai chỉ dẫn địa lí diễn ra phổ biến, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử .
Hướng đi từ chuyển đổi số và kết nối
Trước thực trạng này, các chuyên gia đề xuất nhóm giải pháp gắn sở hữu trí tuệ với CĐS. TS. Phạm Thị Hồng Phượng, chuyên gia Hệ sinh thái Khởi nghiệp sáng tạo Quốc gia - Đại học Quốc gia TP.HCM khuyến nghị: “Cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về chỉ dẫn địa lí, ứng dụng GIS để định vị ranh giới vùng, chuẩn hóa quy trình đăng kí trực tuyến, áp dụng hồ sơ điện tử và chữ kí số.
Cần ưu tiên đầu tư hạ tầng số và hỗ trợ kĩ thuật trong đăng kí, quản lí, giám sát quyền SHTT. Triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, blockchain, phân tích dữ liệu lớn để dự báo xu hướng thị trường. Phát triển sàn giao dịch điện tử cho sản phẩm đặc trưng, quảng bá qua website, mạng xã hội và thương mại điện tử xuyên biên giới. Đào tạo, bồi dưỡng kĩ năng CĐS cho cán bộ quản lí, hợp tác xã, doanh nghiệp.
Bà Trần Thị Thanh Điệp, Trưởng phòng Sở SHTT, Sở KH&CN TP. Cần Thơ, cho biết thời gian tới, Sở sẽ tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lí - hợp tác xã - doanh nghiệp - cơ sở sản xuất - nông dân, phát huy vai trò của hệ thống SHTT như một công cụ chiến lược để nâng cao giá trị, uy tín và sức cạnh tranh của sản phẩm.
ĐBSCL đang đứng trước cơ hội lớn để chuyển từ “vùng sản xuất nông sản” thành “vùng thương hiệu nông sản số”. Tuy nhiên, việc giải quyết triệt để các khó khăn từ quy mô sản xuất nhỏ lẻ, nhận thức hạn chế, đến vướng mắc pháp lý đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ.
Hoàn thiện khung chính sách, phát triển hạ tầng số và tăng cường năng lực quản trị thương hiệu tập thể sẽ là điều kiện then chốt, giúp ĐBSCL khẳng định vị thế thương hiệu quốc gia trên thị trường quốc tế.
