Đầu tư hơn 1.000 tỉ đồng giải cơn khát “nước ngọc” ven biển Cần Thơ

Thực trạng báo động ở Vĩnh Châu, Long Phú, Cù Lao Dung

Liên tục trong nhiều năm qua, các địa phương ven biển tỉnh Sóc Trăng (cũ) như Vĩnh Châu, Long Phú và Cù Lao Dung phải đối mặt với tình trạng thiếu nước sạch sinh hoạt ở mức nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Đây không còn là khó khăn cục bộ theo mùa, mà đã trở thành thách thức mang tính hệ thống, tác động trực tiếp đến đời sống và sức khỏe cộng đồng.

Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.Cần Thơ Trần Phú Lộc Thành cho biết: Tình trạng xâm nhập mặn kéo dài, kết hợp với suy giảm nguồn nước mặt và nước ngầm đã khiến nhiều công trình cấp nước nông thôn không còn khả năng vận hành ổn định - nhất là trong mùa khô cao điểm.

Tại phường Vĩnh Châu – khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp của triều cường và mặn xâm nhập – hàng nghìn hộ dân buộc phải sử dụng nguồn nước có độ mặn vượt quy chuẩn cho sinh hoạt hằng ngày. Nhiều trạm cấp nước tập trung được đầu tư từ giai đoạn trước đã xuống cấp, công suất không còn đáp ứng nhu cầu dân cư ngày càng tăng.

Ông Thạch Hinh, người dân phường Vĩnh Châu, chia sẻ: “Mùa khô năm 2024, bà con gặp rất nhiều khó khăn vì thiếu nước ngọt. Có lúc phải ‘cứu trợ nước’ như cứu đói. Người dân mong thành phố sớm đưa nước ngọt về để ổn định cuộc sống”.

Trong khi đó, các xã Long Phú và Cù Lao Dung, với đặc thù địa hình thấp, bị chia cắt bởi hệ thống sông rạch chằng chịt, đang đối diện “bài toán kép”: vừa thiếu nguồn nước ngọt ổn định, vừa gặp khó khăn trong đầu tư hạ tầng truyền dẫn do chi phí lớn. Không ít hộ dân phải mua nước sạch với giá cao gấp nhiều lần mức trung bình, tạo áp lực nặng nề lên kinh tế hộ gia đình.

Nguyên nhân từ biến đổi khí hậu và hạn chế hạ tầng

Theo Sở NN&MT TP.Cần Thơ, nguyên nhân cốt lõi của cuộc khủng hoảng nước sạch tại khu vực ven biển bắt nguồn từ tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Xâm nhập mặn diễn ra sớm hơn, sâu hơn và kéo dài hơn so với trung bình nhiều năm, làm suy giảm nghiêm trọng khả năng khai thác nguồn nước mặt phục vụ sinh hoạt.

Bên cạnh đó, việc khai thác nước ngầm kéo dài trong nhiều thập kỷ đã làm mực nước hạ thấp, gia tăng nguy cơ sụt lún đất và nhiễm mặn tầng chứa nước. Ông Trần Phú Lộc Thành nhận định: “Nhiều công trình cấp nước nông thôn được xây dựng từ giai đoạn trước chưa tính đến các kịch bản biến đổi khí hậu hiện nay, dẫn đến tình trạng đầu tư có nhưng hiệu quả khai thác không còn phù hợp”.

Một nguyên nhân khác là sự phân tán dân cư ở vùng ven biển, khiến chi phí đầu tư đường ống, trạm bơm và hệ thống xử lý nước tăng cao. Trong khi đó, nguồn lực ngân sách địa phương còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu nâng cấp đồng bộ hệ thống cấp nước sạch nông thôn.

Các chuyên gia cho rằng, thiếu nước sạch không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là thách thức trong quản lý tổng hợp tài nguyên nước. Nếu không chuyển từ tư duy ứng phó ngắn hạn sang chiến lược đầu tư dài hạn, các địa phương ven biển sẽ tiếp tục rơi vào vòng luẩn quẩn “thiếu – vá – thiếu”.

Đầu tư hơn 1.000 tỉ đồng: Giải pháp căn cơ cho “nước ngọc” ven biển

Trước thực trạng trên, Sở NN&MT TP. Cần Thơ đã chỉ đạo xây dựng kế hoạch đầu tư tổng thể với tổng vốn dự kiến hơn 1.000 tỉ đồng nhằm giải quyết căn cơ bài toán nước sạch cho khu vực ven biển Sóc Trăng cũ.

Nguồn vốn này được định hướng tập trung vào ba nhóm giải pháp trọng tâm. Thứ nhất, nâng cấp và mở rộng các công trình cấp nước tập trung hiện có, tăng công suất xử lý, bảo đảm khả năng cung cấp nước đạt quy chuẩn trong điều kiện xâm nhập mặn ngày càng gay gắt.

Thứ hai, đầu tư các tuyến ống truyền dẫn liên vùng, kết nối nguồn nước ổn định từ khu vực thượng lưu hoặc các nhà máy nước lớn, từng bước giảm sự phụ thuộc vào khai thác nước ngầm. Đây được xem là giải pháp chiến lược, phù hợp với định hướng phát triển bền vững của Đồng bằng sông Cửu Long.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng khoa học – công nghệ trong quản lý, giám sát chất lượng nước và vận hành hệ thống cấp nước nông thôn. Việc số hóa dữ liệu, theo dõi độ mặn và mực nước theo thời gian thực sẽ giúp ngành chức năng chủ động hơn trong điều tiết và ứng phó rủi ro.

Ông Ngô Thái Chân, Giám đốc Sở NN&MT TP.Cần Thơ cho biết, đầu tư cho nước sạch không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn là đầu tư cho “nước ngọc” – nguồn sống thiết yếu bảo đảm sức khỏe, sinh kế và ổn định xã hội. Khi người dân ven biển được tiếp cận nước sạch bền vững, các mô hình kinh tế nông nghiệp và thủy sản thích ứng biến đổi khí hậu mới có điều kiện phát triển lâu dài.