ĐBSCL hạn mặn gay gắt, vượt dự báo

Hạn hán và xâm nhập mặn tại ĐBSCL đang bước vào giai đoạn cao điểm với nhiều diễn biến phức tạp, vượt các dự báo trước đó. Từ tháng 3 đến hết tháng 4/2026, hàng loạt địa phương ghi nhận mặn lấn sâu, nguồn nước ngọt suy giảm, trong khi nắng nóng kéo dài khiến nguy cơ thiệt hại đối với sản xuất và đời sống người dân ngày càng gia tăng.

Cà Mau: Triều cường dâng cao, mặn lấn sâu nội đồng

Tại Cà Mau – một trong những địa phương chịu tác động nặng nề nhất – hạn mặn diễn ra gay gắt khi cùng lúc xuất hiện triều cường cao, nguồn nước suy giảm và xâm nhập mặn kéo dài. Trong hai tháng qua, nhiều đợt triều cường mạnh đã khiến mực nước tại các trạm thủy văn vượt báo động III từ 6 đến 18 cm, gây ngập cục bộ tại vùng trũng thấp và khu vực ven sông, ven biển.

Đáng chú ý, mực nước tại trạm Gành Hào đạt 2,29 m, vượt báo động III; các trạm Sông Đốc, Cà Mau, Phước Long đều ghi nhận mức nước cao hơn ngưỡng cảnh báo. Triều cường mạnh đã làm gia tăng áp lực đẩy mặn vào sâu nội đồng, trong bối cảnh dòng chảy từ thượng nguồn Mekong suy giảm.

Trong tháng 3 và tháng 4, độ mặn tại các cửa sông lớn như Gành Hào, Ông Đốc duy trì ở mức cao, có thời điểm lên đến 10-20‰. Nước mặn theo triều xâm nhập sâu từ 70 đến 85 km, bao phủ phần lớn vùng ven biển và lan rộng vào sâu đất liền. Tình trạng thiếu nước ngọt cục bộ xảy ra tại các địa phương như Trần Văn Thời, U Minh, Thới Bình. Các khu vực như Ngọc Hiển, Năm Căn chịu ảnh hưởng nặng nề do mặn duy trì liên tục.

Vĩnh Long: Vùng ngọt cũng đối mặt rủi ro

Không chỉ các tỉnh ven biển, tình trạng hạn mặn còn lan sâu vào khu vực giữa ĐBSCL. Tại Vĩnh Long, đến cuối tháng 4/2026, xâm nhập mặn đã đạt đỉnh với nhiều diễn biến đáng lo ngại.

Theo ngành chức năng, ranh mặn 4‰ đã xâm nhập sâu từ 33 đến 39 km vào nội đồng. Riêng trên sông Hậu, mặn lấn đến khu vực giáp ranh huyện Vũng Liêm. Trong các đợt triều cường cuối tháng 3 và tháng 4, độ mặn có thời điểm xâm nhập sâu hơn 50 km, với mức cao nhất ghi nhận khoảng 53 km.

Ông Văn Hữu Huệ, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết: “Diễn biến hạn mặn năm nay đến sớm, kéo dài và biến động khó lường hơn. Dù mức độ tổng thể chưa vượt năm 2016, nhưng rủi ro cao hơn do sự thay đổi nhanh của độ mặn theo từng ngày”.

Theo ông Huệ, tỉnh đã phải đưa ra cảnh báo thiên tai cấp độ 2 khi độ mặn trên sông Cổ Chiên và sông Hậu tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến các vùng sản xuất trọng điểm như Vũng Liêm, Trà Ôn, Mang Thít.

Phòng tránh và giảm thiểu thiệt hại

Trước tình hình hạn mặn gay gắt, các địa phương đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp ứng phó. Tại Vĩnh Long, để đảm bảo nước sinh hoạt, tỉnh đã chuẩn bị phương án vận chuyển khoảng 40.000 m³ nước thô bằng sà lan về các nhà máy xử lý khi độ mặn vượt ngưỡng 2‰. Đồng thời, hệ thống cấp nước được mở rộng thêm gần 50 km đường ống để phục vụ người dân vùng khó khăn.

Trong sản xuất nông nghiệp, hơn 1.000 ao, hồ trữ nước ngọt lót bạt đã được xây dựng tại các vùng chuyên canh cây ăn trái, giúp giảm đáng kể thiệt hại do hạn mặn. Hệ thống cống ngăn mặn cũng được vận hành linh hoạt dựa trên dữ liệu quan trắc tự động.

Tại TP. Cần Thơ và các địa phương khác, ngành nông nghiệp tăng cường theo dõi diễn biến mặn, vận hành cống, âu thuyền hợp lý; đồng thời khuyến cáo người dân trữ nước, sử dụng tiết kiệm và điều chỉnh lịch sản xuất.

So với đợt hạn mặn lịch sử năm 2016, tình hình năm 2026 được đánh giá ít cực đoan hơn về tổng thể. Năm 2016, mặn xâm nhập sớm, sâu và kéo dài kỷ lục, gây thiệt hại nghiêm trọng do thiếu sự chuẩn bị.

Một cán bộ thủy lợi tỉnh Cà Mau cho biết, đến năm 2023, hạn mặn tiếp tục diễn ra nhưng đã được kiểm soát tốt hơn nhờ hệ thống thủy lợi và kinh nghiệm ứng phó. Tuy nhiên, năm 2026 cho thấy một xu hướng mới: mặn đến sớm, biến động nhanh và khó dự báo hơn.

Điểm khác biệt lớn nhất là khả năng thích ứng đã được nâng cao rõ rệt. Người dân và chính quyền không còn bị động mà đã chủ động trữ nước, chuyển đổi sản xuất và ứng dụng công nghệ trong quản lý nguồn nước.

PGS.TS. Nguyễn Nghĩa Hùng, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, nhận định: Trong tháng 4, xâm nhập mặn bất thường có thể làm ảnh hưởng đến nguồn nước và sản xuất trong các hệ thống thủy lợi ven biển như vùng Gò Công, cù lao Bảo và cù lao An Hóa (tỉnh Vĩnh Long), vùng ven biển thuộc hệ thống Nam Măng Thít (Vĩnh Long) và hệ thống Long Phú - Tiếp Nhật (TP. Cần Thơ). Vì vậy, các địa phương cần chủ động tích trữ nước hợp lý và sử dụng nước tiết kiệm, đặc biệt là tại các vùng trồng cây ăn trái thuộc Châu Thành, Chợ Lách, Mỏ Cày Bắc - Mỏ Cày Nam tỉnh Vĩnh Long. Vùng Kế Sách - TP. Cần Thơ cần chuẩn bị các phương án ứng phó trong kỳ triều cường cuối tháng 4.

Cảnh báo và giải pháp lâu dài

Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, trong tháng 4/2026, xâm nhập mặn tiếp tục ảnh hưởng đến các công trình thủy lợi cách biển từ 30 đến 38 km trên sông Cửu Long và 43 đến 50 km trên hệ thống sông Vàm Cỏ. Mặn có thể gia tăng trong các kỳ triều cường, đòi hỏi các địa phương phải theo dõi sát diễn biến để kịp thời ứng phó.

Các chuyên gia cảnh báo, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn sẽ ngày càng khốc liệt và trở thành “bình thường mới” tại ĐBSCL. Vì vậy, cần đẩy mạnh các giải pháp dài hạn như quy hoạch lại sản xuất, phát triển hệ thống thủy lợi liên vùng và quản lý tài nguyên nước hiệu quả.

Khu vực đang bước vào giai đoạn chuyển mùa, nhưng nắng nóng vẫn duy trì ở mức cao 36-38°C. Dự báo đến cuối tháng 5/2026, mùa mưa mới bắt đầu ổn định. Trong thời gian này, người dân cần tiếp tục sử dụng nước tiết kiệm, kiểm tra độ mặn trước khi lấy nước và chủ động các biện pháp phòng tránh.

Hạn mặn không còn là hiện tượng bất thường mà đã trở thành thách thức thường xuyên đối với ĐBSCL. Việc thích ứng linh hoạt, chủ động và bền vững sẽ là chìa khóa để bảo vệ sinh kế và phát triển lâu dài cho toàn vùng.