Điều gì xảy ra khi trí tuệ nhân tạo kiểm soát tài khoản ngân hàng của bạn?

Khi đó, ChatGPT sẽ vượt xa vai trò của một cố vấn tài chính thông thường, thậm chí nắm rõ tình hình tài chính của chúng ta chi tiết hơn cả người bạn đời. Các ngân hàng do vậy có nguy cơ bị đẩy lùi về phía sau, thu hẹp vai trò thành những đơn vị cung cấp cơ sở hạ tầng thuần túy. Trí tuệ nhân tạo đã thực sự thâm nhập sâu vào thế giới tài chính.

Theo một cuộc khảo sát gần đây của hiệp hội công nghiệp công nghệ thông tin Bitkom, 56% người tiêu dùng đã nhìn nhận việc sử dụng hệ thống này như một cơ hội nhiều hơn là rủi ro. Đồng thời, 27% người tham gia khảo sát sẵn sàng giao phó phần lớn các quyết định tài chính của họ cho các trợ lý kỹ thuật số trong tương lai.

Quyền truy cập dữ liệu và sự trỗi dậy của tác tử AI tài chính

Vào thời điểm hiện tại, thông tin về việc OpenAI đang nỗ lực cho phép ChatGPT truy cập trực tiếp vào dữ liệu ngân hàng và danh mục đầu tư của người dùng trong tương lai đã thu hút sự chú ý đặc biệt. Quá trình này đương nhiên sẽ chỉ diễn ra sau khi có sự chấp thuận rõ ràng từ chính khách hàng. Nền tảng kỹ thuật cho bước tiến này được gọi là mô hình tài chính tự hành.

Dựa trên phương pháp này, trí tuệ nhân tạo sẽ vượt qua giới hạn của việc trả lời các câu hỏi chung chung để tiến tới khả năng chủ động phân tích kho dữ liệu tài chính cá nhân. Hệ thống sẽ thực hiện việc đánh giá các khoản chi tiêu, xác định các khoản tiết kiệm tiềm năng và giám sát chặt chẽ các danh mục đầu tư. Các khuyến nghị hành động cụ thể cũng hoàn toàn có khả năng được đưa ra, mặc dù nhà phát triển nền tảng có lẽ sẽ từ chối mọi trách nhiệm pháp lý trong những trường hợp này.

Hiện tại, tính năng này mới chỉ giới hạn ở quyền truy cập chỉ xem. Tuy nhiên, trong tương lai trung hạn, khách hàng hoàn toàn có thể ra lệnh cho trợ lý ảo thanh toán một hóa đơn cụ thể, chuyển tiền tiết kiệm từ tài khoản A sang một khoản tiền gửi có kỳ hạn tại ngân hàng B, hoặc theo dõi xem một mã cổ phiếu có giảm xuống dưới hay vượt quá mức giá đã định hay không. Người dùng cũng có thể kỳ vọng hệ thống sẽ tự động báo cáo vào cuối mỗi quý rằng họ đã chi tiêu một khoản tiền lớn bất thường cho việc ăn uống tại nhà hàng, hoặc nhắc nhở rằng ngân sách dự kiến cho kỳ nghỉ dưỡng vẫn chưa được sử dụng hết.

Việc truy cập tài khoản thực tế đã khả thi đối với các công ty công nghệ tài chính ngày nay. Mặc dù việc triển khai hiện mới chỉ được công bố cho thị trường Mỹ, một kịch bản tương tự hoàn toàn có khả năng diễn ra tại các quốc gia như Đức. Nền tảng pháp lý cho việc này chính là Chỉ thị dịch vụ thanh toán sửa đổi (PSD2), Ngân hàng Mở và Đạo luật Giám sát Dịch vụ Thanh toán (ZAG). Mục tiêu ban đầu của các quy định này là tạo điều kiện cho các ngân hàng và các công ty công nghệ tài chính tương tác trên một sân chơi bình đẳng.

Các ngân hàng có nghĩa vụ cung cấp các giao diện tiêu chuẩn hóa để các nhà cung cấp bên thứ ba được ủy quyền có thể truy cập dữ liệu tài khoản hoặc khởi tạo thanh toán, với điều kiện có sự đồng ý rõ ràng của khách hàng. Từ góc độ kỹ thuật thuần túy, một nhà cung cấp công nghệ như OpenAI hoàn toàn có khả năng phân tích số dư tài khoản, phân loại các giao dịch hoặc chuẩn bị các lệnh chuyển tiền.

Mối đe dọa hiện hữu của trí tuệ nhân tạo đối với vị thế của các ngân hàng truyền thống

Cho đến nay, các công ty công nghệ chủ yếu mới dừng lại ở quyền truy cập chỉ xem. Trong khi đó, quyền khởi tạo giao dịch, tức là khả năng thực hiện các lệnh chuyển tiền hoặc giao dịch thực tế, sẽ yêu cầu họ phải sở hữu giấy phép hoạt động chuyên biệt. Điều này đòi hỏi sự tham gia của các cơ quan quản lý giám sát ngân hàng, những tổ chức chắc chắn sẽ yêu cầu các cơ chế xác thực, bảo mật và trách nhiệm pháp lý cực kỳ nghiêm ngặt. Các câu hỏi được đặt ra rất rõ ràng: Ai được phép đọc, phân tích và diễn giải dữ liệu tài chính, và dựa trên những quy tắc nào để họ có quyền đưa ra các khuyến nghị từ nguồn dữ liệu đó?

Các nhà cung cấp mô hình ngôn ngữ lớn như Google và OpenAI hoàn toàn có đủ năng lực để quản lý những nỗ lực cần thiết này, đặc biệt là khi trên khắp châu Âu đã có vô số nhà cung cấp hạ tầng ngân hàng mở được cấp phép để hỗ trợ các hoạt động truy cập dữ liệu hợp pháp. Một mô hình nền tảng cũng có khả năng được hình thành, trong đó bản thân hệ thống máy tính không sở hữu giấy phép ngân hàng nhưng hoạt động dựa vào các đối tác được quản lý ở phía sau hệ thống.

Có một yếu tố khác chắc chắn sẽ gây ra sự hoang mang lớn trong ban lãnh đạo cấp cao của các ngân hàng và tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính. Bất cứ ai nắm rõ dữ liệu tài chính của khách hàng và được phép phân tích, diễn giải dữ liệu đó cũng sẽ kiểm soát được giao diện tương tác với người dùng và mối quan hệ với khách hàng về lâu dài. Nếu như nhiều năm trước, các công ty công nghệ tài chính là mối đe dọa chính đối với các ngân hàng, thì giờ đây, các công ty công nghệ trí tuệ nhân tạo có thể vươn lên thành những đối thủ mới, sẵn sàng tiếp quản công việc tư vấn ngân hàng truyền thống.

Thành thật mà nói, bản thân các ngân hàng cũng phải chịu một phần trách nhiệm đối với tình trạng khó khăn này. Trong nhiều năm qua, họ liên tục đóng cửa các chi nhánh, thu hẹp sự tập trung vào mảng kinh doanh cốt lõi. Đặc biệt là trong lĩnh vực đầu tư, họ chủ yếu đóng vai trò là nhân viên bán hàng thay vì cố vấn thực thụ. Ở chiều ngược lại, các nhà môi giới kỹ thuật số mới nổi đã mang đến cho nhiều khách hàng một điểm khởi đầu vô cùng dễ dàng để tự lập kế hoạch hưu trí.

Trí tuệ nhân tạo có thể thúc đẩy quá trình này nhanh hơn nữa, dẫn đến việc các nền tảng đầu tư trực tiếp xử lý mọi nhu cầu của khách hàng. Các ngân hàng khi đó sẽ lùi sâu vào hậu trường, trở thành những nhà cung cấp dịch vụ quản lý tài khoản và cơ sở hạ tầng thầm lặng. Khâu tư vấn, lựa chọn sản phẩm và quản lý quyết định tài chính sẽ hoàn toàn do các thuật toán thông minh đảm nhận. Ai kiểm soát được giao diện tương tác với người dùng sẽ là người tác động trực tiếp đến quyết định lựa chọn sản phẩm cuối cùng.

Sự giằng co giữa tiện ích công nghệ và ranh giới bảo mật cá nhân

Sự thay đổi này đưa chúng ta đối mặt với một rào cản tâm lý lớn: Liệu khách hàng có thực sự muốn thảo luận các giao dịch tài chính của họ với ChatGPT, cấp cho các mô hình ngôn ngữ lớn quyền truy cập vào những dữ liệu cá nhân nhạy cảm, những thứ mà đôi khi họ giấu kín với cả người thân? Thực tế cho thấy nhiều khách hàng đã sử dụng các công cụ thông minh để lập ngân sách hoặc đặt câu hỏi về các loại chứng khoán phù hợp cho một mục tiêu tiết kiệm cụ thể. Tuy nhiên, họ mới chỉ tự mô tả tình hình tài chính của mình và nhập các con số một cách thủ công, chưa đầy đủ. Giờ đây, những lời khuyên chung chung sẽ biến thành một bản phân tích toàn diện về tài khoản hoặc danh mục đầu tư nếu khách hàng gật đầu đồng ý.

Vẫn chưa thể xác định được có bao nhiêu người sẽ sẵn sàng chia sẻ dữ liệu tài chính của họ với các hệ thống trí tuệ nhân tạo. Những dữ liệu này vượt xa thông tin người dùng thông thường. Biết được các giao dịch của một người đồng nghĩa với việc nắm rõ họ mua sắm ở đâu, họ có trả tiền thuốc men hay không, họ có đi du lịch, đóng góp từ thiện, uống rượu, đánh bạc hay đi lại bằng phương tiện gì. Thông tin này cũng tiết lộ cách họ quản lý các khoản nợ hoặc chu cấp cho con cái. Việc giao phó lịch sử tài chính là một quyết định vô cùng lớn.

OpenAI đang tìm cách xây dựng niềm tin và cố gắng làm dịu đi những lo ngại này. Người dùng có quyền ngắt kết nối tài khoản ngân hàng bất cứ lúc nào. Các dữ liệu tài khoản đã đồng bộ hóa sẽ được xóa khỏi hệ thống trong vòng 30 ngày kể từ ngày ngắt kết nối.

Theo tuyên bố từ công ty, các cuộc trò chuyện tạm thời sẽ không lấy dữ liệu từ các tài khoản tài chính đã kết nối. Việc thảo luận liên quan đến dữ liệu tài chính cũng sẽ tuân thủ các cài đặt đào tạo chung của người dùng. Dù vậy, người tiêu dùng có lẽ vẫn sẽ tự hỏi liệu họ có thực sự hiểu đầy đủ về những gì mình đang chia sẻ, mục đích sử dụng của những dữ liệu đó và thời gian chúng bị lưu trữ.

Tất cả những nỗ lực này đều hướng đến việc tối ưu hóa sự tiện lợi. Từ sự trỗi dậy của Amazon, Apple và Google, chúng ta biết rằng người tiêu dùng sẵn sàng bỏ qua nhiều lo ngại về quyền riêng tư dữ liệu nếu dịch vụ đó mang lại cảm giác đủ tiện lợi. Khung kỹ thuật và quy định pháp lý từ lâu đã được thiết lập. Vấn đề cốt lõi hiện tại là các công ty công nghệ sẽ thành công đến mức nào trong việc đạt được niềm tin của khách hàng để họ cấp quyền truy cập dữ liệu cho hệ thống.

Công nghệ này đang trở thành một cố vấn tài chính cá nhân, một công cụ tổng hợp dữ liệu và một kênh bán hàng tiềm năng. Việc chúng ta có thể và có nên tin tưởng hệ thống này hơn ngân hàng của mình hay không vẫn là một câu hỏi còn bỏ ngỏ. Đối với giới ngân hàng, tất cả những điều này có thể mang lại một cảm giác rất quen thuộc, bởi họ phải đối mặt với chính những câu hỏi từng xuất hiện khi các công ty công nghệ tài chính ra đời. Chìa khóa quyết định nằm ở việc người tiêu dùng sẽ đặt niềm tin vào đâu: ngân hàng, công ty công nghệ tài chính, nhà cung cấp dịch vụ hay một trợ lý kỹ thuật số.