Đô thị sân bay Long Thành sẽ tái định vị Đồng Nai thành trung tâm logistics

Để hình dung rõ hơn về tầm nhìn chiến lược của tỉnh Đồng Nai, trong những ngày cuối năm 2025, phóng viên Tạp chí Một Thế Giới đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Kim Long, Ủy viên Ban thường vụ Tỉnh ủy, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Đồng Nai.

- Xin ông hãy chia sẻ sơ bộ về các phân khu trong "khung" quy hoạch 43.000ha đô thị - công nghiệp - dịch vụ sân bay, ưu tiên phát triển ngành nào (logistics, công nghiệp nhẹ - nặng, thương mại, dịch vụ, công nghệ)?

- Ông Nguyễn Kim Long: Quy hoạch chung đô thị Long Thành với quy mô khoảng 43.062ha, không gian được định hướng phát triển theo mô hình đô thị sân bay - đô thị đa trung tâm (phân chia 5 phân khu), hình thành các phân vùng đa chức năng nhằm tận dụng tối đa lợi thế của Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Trong đó, các phân khu được chia dựa trên cấu trúc đa cực và đa chức năng, có các khu vực trọng điểm gồm: vùng trung tâm sân bay là hạt nhân động lực của toàn đô thị, tập trung các hoạt động cảng hàng không, thương mại, dịch vụ và logistics hàng không. Khu vực tập trung phát triển đô thị sẽ là khu trung tâm tổng hợp ở khu vực phía tây nam, tây bắc nơi tập trung các chức năng hành chính, chính trị, thương mại, dịch vụ tài chính và văn hóa cấp thành phố với mật độ xây dựng cao và các công trình điểm nhấn. Đô thị thông minh, giáo dục và đổi mới sáng tạo phát triển khu vực phía bắc sân bay.

Vùng phía nam sân bay sẽ là khu vực công nghiệp - đô thị - dịch vụ logistic sẽ được phát triển dọc theo các trục giao thông lớn như đường vành đai đô thị và các tuyến cao tốc.

Ngoài ra, tại khu vực Tây Nam khai thác vùng cảnh quan sông Thị Vải, khu vực sinh quyển Cần Giờ và phía đông bắc khu vực Hồ Cầu mới sẽ phát triển đô thị du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và thể thao.

Về định hướng phát triển các ngành ưu tiên thì quy hoạch chung đô thị sân bay Long Thành xác định mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ sang phi nông nghiệp hình thành hệ sinh thái đô thị sân bay, biến nơi đây thành hạt nhân kinh tế, trung tâm dịch vụ hàng không, logistics, thương mại, du lịch và công nghệ cao cửa ngõ quốc gia năng động, thu hút đầu tư, phát triển bền vững, tập trung vào các nhóm ngành hiện đại và có giá trị gia tăng cao, khai thác lợi thế "cửa ngõ quốc tế".

Trong đó, ưu tiên hàng đầu của tỉnh là xây dựng trung tâm logistics hàng không gắn liền với sân bay Long Thành (Bàu Cạn - Tân Hiệp, Xuân Quế) và hệ thống kho vận, tiếp vận lớn kết nối với cảng biển Phước An và Cái Mép - Thị Vải.

Về thương mại và dịch vụ, tỉnh tập trung phát triển các trung tâm thương mại - tài chính cấp vùng và quốc tế; hình thành khu thương mại tự do (Free Trade Zone) để thu hút giao dịch toàn cầu.

Đối với lĩnh vực công nghệ và công nghiệp, Đồng Nai sẽ hạn chế các ngành công nghiệp nặng gây ô nhiễm, hướng tới sản xuất xanh và chuyển đổi số, tập trung phát triển công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chuyên ngành và công nghiệp hỗ trợ. Hình thành các vành đai công nghiệp công nghệ cao kết nối Đồng Nai với công nghệ cao TP.HCM để tạo thành hành lang khoa học kỹ thuật và đào tạo.

Đối với dịch vụ và nghỉ dưỡng, tỉnh sẽ phát triển du lịch vui chơi giải trí chất lượng cao, du lịch cảnh quan ven sông, ven hồ và nghỉ dưỡng sinh thái, thể thao đẳng cấp quốc tế.

- Với quỹ đất quanh sân bay (trong và ngoài 21.000ha) thì tỉnh có chiến lược gì để khai thác quỹ đất này để phát triển các dịch vụ thương mại, nghỉ dưỡng hay trung tâm tài chính gắn liền với sân bay, thưa ông?

- Ông Nguyễn Kim Long: Chiến lược của tỉnh Đồng Nai trong việc khai thác quỹ đất 43.000ha quanh sân bay Long Thành tập trung vào mô hình đô thị sân bay (Aerotropolis), nơi sân bay đóng vai trò là hạt nhân thúc đẩy kinh tế, dịch vụ và giao dịch toàn cầu.

Chiến lược của tỉnh không chỉ dừng lại ở việc xây dựng sân bay mà là biến quỹ đất 43.000ha này thành một "thành phố sân bay" hiện đại, kết nối toàn cầu và cạnh tranh trực tiếp với các đô thị sân bay lớn trong khu.

Tập trung vào mô hình đô thị sân bay kết hợp hệ sinh thái dịch vụ đa dạng (thương mại, tài chính, hậu cần, logistics, nghỉ dưỡng, giải trí) gắn liền với hạ tầng kết nối đa phương tiện, tạo nên một trung tâm kinh tế năng động, thu hút đầu tư bằng cách phát triển hạ tầng đồng bộ (cao tốc, metro), cơ chế chính sách ưu đãi, xã hội hóa đầu tư, và tận dụng lợi thế vị trí, văn hóa địa phương để tạo ra giá trị gia tăng, biến đất quanh sân bay thành "đất vàng" mang lại lợi ích kinh tế lâu dài.

Về phía tây nam sân bay Long Thành tỉnh sẽ quy hoạch định hướng xây dựng các trung tâm tài chính quốc tế và dịch vụ thương mại cao cấp, đưa Long Thành trở thành một trong những hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm phía nam.

Khu thương mại tự do (Free Trade Zone - FTZ) cửa ngõ phía tây sân bay Long Thành là chiến lược then chốt để thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển các dịch vụ miễn thuế (Duty-free), trung tâm triển lãm quốc tế và đại bản doanh của các tập đoàn kinh tế lớn.

Thương mại điện tử và logistics, sẽ xây dựng các trung tâm E-commerce và hệ thống kho vận thông minh xung quanh sân bay để tối ưu hóa việc phân phối hàng hóa hàng không.

Về khai thác quỹ đất, thay vì tập trung vào một điểm, quỹ đất được phát triển đa trung tâm và được chia thành các phân vùng đô thị đa chức năng (thành phố đổi mới sáng tạo, đô thị du lịch nghỉ dưỡng, đô thị thể thao giải trí, công nghiệp công nghệ cao, logistics) để giảm áp lực hạ tầng và tăng sức hấp dẫn đầu tư.

Phát triển đô thị theo định hướng giao thông - mô hình TOD với việc ưu tiên phát triển đô thị mật độ cao dọc theo các trục giao thông trọng điểm như tuyến Metro Bến Thành - Suối Tiên kéo dài, đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, các nút giao cao tốc để tối ưu hóa giá trị quỹ đất để rút ngắn thời gian di chuyển và đầu tư mạnh vào hạ tầng số (ICT) để tạo môi trường kinh doanh hiện đại, minh bạch, hấp dẫn giới trẻ và nguồn nhân lực trình độ cao. Để tái thiết và dự trữ quỹ đất, tỉnh sẽ tập trung cải tạo các khu vực lân cận sân bay để tăng hiệu quả sử dụng đất, đồng thời xác định các khu vực dự trữ chiến lược cho các nhu cầu phát triển trong tương lai.

Hiện tỉnh đang nghiên cứu mở rộng quy hoạch đô thị Long Thành thêm khoảng 14.229ha sang các xã Xuân Quế, Xuân Đường để tạo ra "vùng đệm" phát triển, kết nối với các hành lang kinh tế đi Bình Thuận và Tây Nguyên.

Về cơ chế thu hút đầu tư, hiện nay tỉnh đang kiến nghị Trung ương thành lập Khu thương mại tự do Đồng Nai (diện tích 7.444ha) gắn với sân bay Long Thành và cảng biển Phước An. Đề xuất xây dựng các cơ chế đặc thù về đất đai, thuế và thủ tục hành chính để kêu gọi các nhà đầu tư lớn ("sếu đầu đàn") tham gia phát triển các tổ hợp đô thị - dịch vụ quy mô. Khuyến khích các thành phần kinh tế (doanh nghiệp tư nhân, FDI) tham gia đầu tư phát triển hạ tầng và dịch vụ quanh sân bay theo hình thức đối tác công-tư (PPP).

Về hạ tầng thông minh, hiện nay tỉnh đang có kế hoạch đầu tư mạnh vào cao tốc, đường sắt đô thị (metro), đường vành đai kết nối sân bay với các trung tâm kinh tế lớn (TP.HCM, Vũng Tàu) và các khu vực lân cận để rút ngắn thời gian di chuyển và Đầu tư mạnh vào hạ tầng số (ICT) để tạo môi trường kinh doanh hiện đại, minh bạch, hấp dẫn giới trẻ và nguồn nhân lực trình độ cao.

- Tầm nhìn của Đồng Nai hiện nay để phát triển các dịch vụ thương mại hiện đại trung tâm thương mại, khu mua sắm miễn thuế) và dự báo tăng trưởng dịch vụ khi kết nối với thị trường quốc tế?

- Ông Nguyễn Kim Long: Tầm nhìn và dự báo tăng trưởng dịch vụ thương mại của tỉnh được xác định cụ thể qua các chiến lược trọng điểm. Về tầm nhìn về phát triển thương mại hiện đại để trở thành một trung tâm thương mại - tài chính cấp vùng và quốc tế với các mô hình dịch vụ đột phá.

Thứ nhất là khu thương mại tự do (Free Trade Zone - FTZ) là chiến lược cốt lõi, dự kiến triển khai tại khu vực cửa ngõ phía tây nam sân bay với quy mô giai đoạn 1 khoảng 3.700ha. Khu vực này sẽ áp dụng các cơ chế ưu đãi đặc thù về thuế, thủ tục hải quan đơn giản và cơ chế "một cửa" để thu hút các tập đoàn toàn cầu.

Thứ hai là hệ thống trung tâm thương mại và mua sắm miễn thuế (Duty-free): Quy hoạch ưu tiên các tổ hợp thương mại cao cấp, siêu thị và các khu mua sắm miễn thuế quy mô lớn dọc theo các trục giao thông chính và trong khu vực sân bay để phục vụ hàng chục triệu khách quốc tế mỗi năm. Cuối cùng là trung tâm tài chính quốc tế: hình thành cực tài chính và dịch vụ thương mại chất lượng cao, đóng vai trò hạt nhân của vùng kinh tế trọng điểm phía nam, kết nối trực tiếp với thị trường tài chính thế giới.

Về dự báo tăng trưởng và kết nối quốc tế, dựa vào sự kết nối giữa sân bay Long Thành và các thị trường quốc tế được dự báo sẽ tạo ra "cú hích" cực lớn cho ngành dịch vụ. Đại hội Đảng bộ tỉnh Đồng Nai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Đồng Nai phấn đấu tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân trên 10%/năm trong nhiệm kỳ 2025 - 2030, hướng tới trở thành cực tăng trưởng năng động, đưa kinh tế số lên trên 30% GRDP và phát triển sân bay Long Thành thành thành phố sân bay toàn cầu. Các ngành dịch vụ, đặc biệt là logistics hàng không và thương mại, sẽ chiếm tỷ trọng chủ đạo trong cơ cấu kinh tế đô thị.

Dự báo dân số đô thị Long Thành sẽ tăng nhanh lên đến 1.500.000 người vào năm 2045. Lượng dân cư này chủ yếu là giới trẻ, chuyên gia và lao động trình độ cao trong các ngành kinh tế sân bay, ngành kinh tế mới nổi "sunrise industries", tạo ra nhu cầu tiêu dùng dịch vụ hiện đại rất lớn.

Với công suất dự kiến 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa/năm, Long Thành sẽ trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics toàn cầu, kết nối chặt chẽ với cảng biển Cái Mép - Thị Vải để hình thành hành lang giao thương quốc tế.

Đồng Nai đã xác định, các ngành nghề ưu tiên trong khu thương mại tự do để tối ưu hóa lợi thế sân bay, bao gồm: logistics số và thương mại điện tử; dịch vụ tài chính, ngân hàng và bảo hiểm quốc tế; dịch vụ triển lãm, hội nghị (MICE) và khách sạn hạng sang; dịch vụ hỗ trợ công nghệ cao (IT, dược phẩm, chế biến thực phẩm cao cấp).

- Theo ông, kế hoạch cụ thể của tỉnh như thế nào để phát triển các trung tâm logistics (Aero-Logistics), kho thông minh, và hệ thống cảng cạn (ICD) quanh Long Thành?

- Ông Nguyễn Kim Long: Hiện nay tỉnh Đồng Nai đã tích hợp trong uy hoạch tỉnh một hệ thống trung tâm logistics trọng điểm, trong đó khu vực xung quanh Cảng hàng không quốc tế Long Thành là hạt nhân, gồm: trung tâm logistics phía nam và trung tâm logistics phía bắc sân bay Long Thành (quy mô khoảng 100ha/trung tâm). Trung tâm logistics Tổng kho trung chuyển miền Đông (Trảng Bom, khoảng 620ha): đầu mối trung chuyển vùng, kết nối đường bộ - đường sắt - hàng không. Trung tâm logistics Phước An gắn với cảng biển và logistics hàng hải.

Song song, tỉnh thúc đẩy phát triển kho thông minh, kho tự động hóa, ICD, ứng dụng công nghệ số, IoT, AI, blockchain trong quản lý chuỗi cung ứng; đồng thời nghiên cứu hình thành khu logistics trong Khu thương mại tự do (FTZ) phía sau sân bay để phục vụ trung chuyển quốc tế.

Ngoài ra, sân bay Long Thành còn chất xúc tác để Đồng Nai thực hiện cuộc cách mạng tái cấu trúc nền kinh tế công nghiệp, chuyển dịch từ mô hình thâm dụng lao động, giá trị thấp sang công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ hàng không (MRO, linh kiện, vật liệu mới, điện - điện tử), dịch vụ logistics giá trị gia tăng cao (logistics số), chuỗi sản xuất - logistics - xuất khẩu khép kín, giảm chi phí logistics, tăng năng suất toàn nền kinh tế.

Qua đó, logistics trở thành cầu nối giữa sản xuất và thị trường toàn cầu, giúp Đồng Nai tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế.

- Hiện nay tỉnh có kế hoạch thu hút các ngành hàng hoá có giá trị cao và yêu cầu vận chuyển nhanh (hàng điện tử, dược phẩm, nông sản chất lượng cao) để khai thác tối đa vận tải hàng không? Đồng thời, liệu tỉnh có định hướng ưu đãi, chính sách đặc biệt nào để thu hút nhà đầu tư quốc tế (logistics, kho, trung tâm phân phối, sản xuất hỗ trợ...) tận dụng STL, cụ thể ra sao?

- Ông Nguyễn Kim Long: Hiện nay, tỉnh ưu tiên thu hút các ngành tận dụng lợi thế vận tải hàng không, gồm: Điện tử, bán dẫn, thiết bị công nghệ cao; dược phẩm, thiết bị y tế, sinh phẩm; nông sản chất lượng cao, chế biến sâu, đạt chuẩn xuất khẩu.

Giải pháp trọng tâm là phát triển logistics lạnh, logistics hàng không, thủ tục hải quan nhanh, gắn các trung tâm logistics với các khu công nghiệp, cụm công nghiệp hiện hữu và mở rộng, tạo hệ sinh thái sản xuất - xuất khẩu - logistics đồng bộ.

Đồng Nai đang phối hợp các bộ, ngành Trung ương xây dựng và đề xuất hỗ trợ tỉnh Cơ chế đặc thù cho Khu thương mại tự do (FTZ) gắn với sân bay Long Thành và cảng Phước An (ưu đãi thuế, hải quan, thủ tục đầu tư). Hỗ trợ rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, cơ chế “một cửa liên thông” cho dự án logistics, kho bãi, trung tâm phân phối. Đồng thời, ưu tiên tiếp cận đất đai, hạ tầng kỹ thuật, năng lượng xanh cho nhà đầu tư logistics, sản xuất hỗ trợ hàng không, trung tâm R&D. Mục tiêu là thu hút nhà đầu tư chiến lược, tập đoàn logistics và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về cạnh canh với các địa phương khác, Đồng Nai xác định có những lợi thế riêng là sở hữu sân bay Long Thành là hạ tầng chiến lược quốc gia. Đồng thời, tỉnh đã dành quỹ đất logistics và công nghiệp lớn, quy hoạch tập trung. Hệ sinh thái công nghiệp - logistics - cảng biển - sân bay đồng bộ, khó địa phương nào thay thế. Tỉnh không cạnh tranh bằng ưu đãi tràn lan mà bằng chất lượng quy hoạch, hạ tầng, môi trường đầu tư và khả năng kết nối chuỗi cung ứng.