Đội ngũ dân sự Mỹ ‘mổ xẻ’ tên lửa hạt nhân tốc độ 24.000 km/h, vì sao?
Một cụm cơ khí cỡ lớn giữ tên lửa đạn đạo xuyên lục địa Minuteman III ổn định trong hầm phóng vừa được tháo khỏi một cơ sở tác chiến ở North Dakota, chuyển tới California đại tu rồi lắp trở lại. Đơn vị thực hiện công việc này có 196 người và không có một quân nhân tại ngũ nào.
Ngày 18/8, các kĩ thuật viên của Đơn vị Bảo dưỡng Tên lửa số 583, Không quân Mỹ, hoàn tất một ca bảo dưỡng hiếm gặp tại một cơ sở phóng gần căn cứ Minot, bang North Dakota.
Hệ thống treo tên lửa được tháo khỏi hầm từ đầu năm, chuyển tới căn cứ Vandenberg ở California để đại tu rồi đưa trở lại Minot. Không quân Mỹ cho biết đây là lần đầu một hệ thống treo tại cơ sở tác chiến ở Minot trải qua trọn quy trình này.
Thứ được đưa đi bảo dưỡng không phải bản thân tên lửa Minuteman III. Đó là kết cấu cơ khí nằm bên trong silo (hầm/giếng phóng ngầm), có nhiệm vụ giữ quả đạn ổn định và hấp thụ rung chấn trong thời gian trực chiến.
Bộ phận giữ tên lửa 36 tấn dưới lòng đất
Bên trong silo, Minuteman III được giữ ổn định bằng một hệ thống treo ba điểm đưa vào sử dụng từ năm 1975. Cơ cấu này đỡ toàn bộ trọng lượng quả đạn và giảm tác động của rung động truyền tới hầm phóng.
Minuteman III có đường kính 1,67 m và nặng 36.030 kg. Ba tầng động cơ nhiên liệu rắn đưa tên lửa lên tốc độ khoảng Mach 23 khi kết thúc quá trình đốt, tức khoảng 24.000 km/h. Tầm bắn được công bố ở mức hơn 9.600 km.
Hệ thống treo phải chịu tải liên tục trong nhiều năm. Roy Ring, giám sát sản xuất của Đơn vị 583, cho biết đại tu hoàn chỉnh một bộ treo là việc hiếm gặp trong hạm đội Minuteman III.
Thông thường, các bộ phận này được kiểm tra và sửa chữa ngay tại cơ sở phóng. Riêng ở Minot, cả cụm được tháo khỏi hầm, chở tới California để phục hồi rồi đưa về North Dakota.
Đơn vị 196 người không có quân nhân tại ngũ
KyAnn Betz, giám đốc Đơn vị 583, cho biết lực lượng này có 196 nhân viên dân sự làm việc tại Minot, Malmstrom, F.E. Warren, Vandenberg và Hill. Không có quân nhân tại ngũ nào trong biên chế. Đơn vị 583 chuyên xử lí những hạng mục bảo dưỡng sâu vượt khả năng của đội thường trực tại căn cứ.
Không quân Mỹ từng cho biết đội ngũ Rivet MILE, tên gọi gắn với lực lượng này từ giữa thập niên 1980, chủ yếu gồm các cựu quân nhân từng trực tiếp sửa chữa tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM). Kinh nghiệm cộng dồn của nhân sự tại mỗi căn cứ hiện vượt 250 năm.
Năm 2017, Đơn vị 583 lần đầu thực hiện một đợt đại tu toàn diện đối với một hầm phóng Minuteman III tại căn cứ Malmstrom. Công việc kéo dài khoảng hai tháng, gồm xử lí ăn mòn trong silo, bảo dưỡng cơ cấu cửa hầm và nâng cấp hệ thống đóng cửa. Đây là đợt đại tu toàn diện đầu tiên kể từ khi các cơ sở phóng kiểu này đi vào hoạt động năm 1962.
Rivet MILE từng sửa bánh xe cửa silo, chế tạo trục cơ khí và phục hồi thiết bị phục vụ bảo dưỡng. Đội ngũ này còn nâng cấp các bộ phận hạn chế chuyển động ngang và giảm chấn của hệ thống treo, chính là nhóm thiết bị liên quan trực tiếp tới cuộc đại tu ở Minot.
Vì sao Mỹ vẫn phải giữ 400 Minuteman III trực chiến
Minuteman III bắt đầu được triển khai từ tháng 6/1970 và dừng sản xuất tháng 12/1978. Theo Bộ Tư lệnh Tấn công Toàn cầu Không quân Mỹ (AFGSC), lực lượng hiện có 400 tên lửa hoạt động tại F.E. Warren, Malmstrom và Minot. Những quả tên lửa này đã trải qua nhiều đợt nâng cấp động cơ, dẫn đường, điện tử và thiết bị hỗ trợ. Không quân Mỹ mô tả Minuteman III hiện nay là kết quả của gần 60 năm cải tiến liên tục.
Minuteman III chưa thể nghỉ hưu vì LGM-35A Sentinel, mẫu ICBM thay thế do Northrop Grumman phát triển, vẫn chưa sẵn sàng. Sentinel có quy mô 400 tên lửa, 450 hầm phóng và hơn 600 cơ sở hỗ trợ trải rộng trên nhiều bang. Tuy nhiên, kế hoạch xây dựng hạ tầng đã thay đổi đáng kể sau khi chương trình được tái cơ cấu.
Ban đầu, Không quân Mỹ dự định tận dụng và cải tạo các silo Minuteman III hiện có. Phương án này đã bị loại bỏ. Thay vào đó, 450 silo mới sẽ được xây dựng để phục vụ Sentinel, tránh chi phí và rủi ro khi đào lên rồi cải tạo những công trình đã hơn nửa thế kỉ tuổi.
Tháng 2/2026, Không quân Mỹ và Northrop Grumman bắt đầu xây một silo nguyên mẫu tại Promontory, bang Utah. Công trình có kích thước đầy đủ và được dùng để thử cách xây dựng theo thiết kế mô-đun trước khi triển khai hàng loạt tại các khu vực tên lửa.
Chi phí Sentinel đã tăng mạnh. Sau cuộc rà soát Nunn-McCurdy năm 2024, Lầu Năm Góc ước tính tổng chi phí mua sắm sau điều chỉnh ở mức 140,9 tỉ USD, cao hơn 81% so với dự toán được chốt năm 2020. Phần lớn chi phí tăng thêm nằm ở hệ thống chỉ huy và các cơ sở phóng. Tháng 2/2026, Không quân Mỹ cho biết Sentinel đang được tái cơ cấu và dự kiến hoàn tất bước phê duyệt phát triển mới vào cuối năm. Mục tiêu hiện nay là đạt năng lực ban đầu vào đầu thập niên 2030.
Minuteman III vì thế còn phải trực 24/7 thêm nhiều năm. Mỹ vừa xây dựng một mạng ICBM mới, vừa phải giữ hệ thống hiện tại đủ tin cậy để không tạo ra khoảng trống trong lực lượng răn đe hạt nhân.
Thiết bị phục vụ Minuteman III lộ cặn hóa chất bị cấm
Ngày 28/8, AFGSC ra lệnh ngừng sử dụng AN/PRM-10, bộ tạo tín hiệu dùng để kiểm tra hệ thống liên lạc phục vụ lực lượng ICBM. Trước đó, một quân nhân tại căn cứ F.E. Warren phát hiện cặn lạ trên một bộ AN/PRM-10 và bị phơi nhiễm trong lúc kiểm tra định kì. Xét nghiệm xác nhận cặn chứa polychlorinated biphenyl (PCB).
PCB từng được dùng rộng rãi trong thiết bị điện nhờ khả năng cách điện và chịu nhiệt tốt. Tuy nhiên, chất này rất khó phân hủy và có hại cho sức khỏe. Mỹ cấm sản xuất PCB từ năm 1979, nhưng hóa chất này vẫn có thể còn sót lại trong những máy móc cũ.
Không quân Mỹ sau đó yêu cầu rà soát cả tám bộ AN/PRM-10. Việc kiểm tra hoàn tất trong ba ngày và phát hiện cặn nghi ngờ trên sáu bộ. Các mẫu được gửi đi xét nghiệm, trong khi các đơn vị bắt đầu chuyển sang loại máy kiểm tra đời mới không chứa PCB.
Vấn đề này từng xuất hiện tại các căn cứ tên lửa trước đó. Năm 2023, Không quân Mỹ lấy khoảng 900 mẫu bề mặt tại các căn cứ Malmstrom, F.E. Warren và Minot. Bốn mẫu vượt mức cần xử lí, gồm hai tại Malmstrom và hai tại Minot. Không mẫu không khí nào phát hiện PCB.
Cả Minot và F.E. Warren đều đang phải xử lí những trang bị đã sử dụng trong nhiều thập kỉ. Ở Minot, hệ thống treo tên lửa có từ năm 1975 phải tháo khỏi hầm phóng, chở tới California để đại tu rồi đưa trở lại. Tại F.E. Warren, một máy kiểm tra liên lạc cũ phải ngừng sử dụng sau khi phát hiện cặn của loại hóa chất mà Mỹ đã cấm sản xuất từ năm 1979.
Những thiết bị này không phải bản thân quả tên lửa, nhưng vẫn ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng duy trì trạng thái sẵn sàng của Minuteman III. Để một quả đạn có thể bay hơn 9.600 km với tốc độ khoảng 24.000km/h, hầm phóng, hệ thống treo, liên lạc và các bộ phận hỗ trợ cũng phải hoạt động ổn định.
Sentinel chưa thể thay thế Minuteman III trong vài năm tới. Không quân Mỹ vì thế vẫn phải tiếp tục sửa chữa, đại tu và thay thế những thành phần đã xuống cấp để duy trì 400 tên lửa trong trạng thái trực chiến.
