Đột phá dùng robot cạo cao su thay con người
Với tình hình thiếu hụt lao động hiện tại, công ty có thể cần tới tỷ lệ một công nhân vận hành một robot, hoặc số lượng robot lên tới hơn 2.000 con để bù đắp cho khoảng 2.600 công nhân hiện có.
Trong nỗ lực tối ưu hóa vận hành và bứt phá năng suất, các doanh nghiệp cao su đang tiến tới hiện đại hóa toàn diện quy trình sản xuất lẫn quản trị thông qua tự động hóa và công nghệ số.
Ngành cao su đang mang lại nguồn ngoại tệ rất lớn cho đất nước. Năm 2025, tính riêng cao su tự nhiên, kim ngạch xuất khẩu đã đạt hơn 3 tỷ USD, và toàn ngành cao su chạm mốc 11 tỷ USD.
Năm 2026, ngành cao su được dự báo sẽ vượt qua con số này khi giá mủ đang tăng rất tốt. Chính vì vậy, việc đẩy mạnh áp dụng công nghệ đang ngày càng trở nên cấp thiết để tạo đà bứt phá cho giá trị kim ngạch xuất khẩu.
Tiến tới sản xuất thông minh
Tự động hoá và chuyển đổi số đang trở thành chiến lược mũi nhọn giúp các công ty cao su Việt tăng tốc năng suất, tối ưu hóa chi phí và nâng chuẩn chất lượng đáp ứng các thị trường xuất khẩu khắt khe. Tại các nhà máy, làn sóng tự động hóa đang phủ sóng mạnh mẽ ở từng công đoạn chế biến mủ cao su. Những khâu vốn phụ thuộc nhiều vào sức người như đánh đông mủ, gắp mủ vào hệ thống vận chuyển, cắt mủ hay lấy mủ ra khỏi thùng sấy hiện đã được tự động hóa hoàn toàn.
Cao su Đồng Nai đang tiến dần đến việc dùng robot cạo cao su thay con người. Đây là bước đi mang tính đột phá nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động trong ngành cao su tự nhiên.
Ông Chu Đăng Khoa, quyền Phụ trách điều hành hoạt động Tổng Công ty Cao su Đồng Nai cho biết, robot cạo mủ được trang bị cánh tay robot đa bậc tự do và khả năng di chuyển bằng bánh xích, cho phép chúng vượt qua các địa hình phức tạp và thực hiện các nhát cắt chính xác trên cây cao su.
Nhờ ứng dụng các công nghệ điều khiển bằng AI, robot có thể thích ứng với các độ sâu vỏ cây và góc cắt khác nhau, đạt 80% hiệu suất thu hoạch thủ công trong khi vẫn duy trì chất lượng mủ cao cấp.
Robot có khả năng cạo 800 cây trong một phiên và thực hiện các thao tác ở miệng cạo thấp dưới gốc, giúp tăng sản lượng mủ đáng kể. Ngoài ra, robot có thể làm việc liên tục bất kể điều kiện thời tiết (mưa gió, ngày đêm), đảm bảo sản lượng ổn định hơn so với lao động thủ công.
Về mục tiêu dài hạn, với tình hình thiếu hụt lao động hiện tại, công ty có thể cần tới tỷ lệ một công nhân vận hành một robot, hoặc số lượng robot lên tới hơn 2.000 con để bù đắp cho khoảng 2.600 công nhân hiện có.
“Mặc dù chi phí đầu tư ban đầu còn chưa xác định, nhưng về lâu dài, việc thay thế lao động bằng robot được đánh giá là sẽ hiệu quả hơn về mặt chi phí và mang lại sự ổn định cho hoạt động sản xuất.
Trong tương lai, các công ty cao su có thể giám sát robot trực tiếp từ điện thoại thông minh, tận dụng dữ liệu lớn (big data) và AI để quản lý hoàn toàn tự động các vườn cao su.
Tiến bộ này đánh dấu một bước nhảy vọt đáng kể trong lĩnh vực tự động hóa nông nghiệp, hứa hẹn sẽ làm giảm bớt tình trạng thiếu lao động và nâng cao năng suất trong ngành cao su tự nhiên”, ông Khoa nói.
Cao su Phú Riềng đang áp dụng tự động hóa từng khâu tự động hóa các công đoạn chế biến mủ cao su, như đánh đông tự động, gắp mủ vào hệ thống vận chuyển, cắt mủ và lấy mủ ra khỏi thùng sấy.
Ông Đào Quang Đán, Giám đốc Công ty Cao su Phú Riềng cho biết, đơn vị đang đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong quy trình sản xuất. Trọng tâm của bước đi này là việc triển khai hệ thống SCADA (điều khiển giám sát và thu thập dữ liệu) nhằm theo dõi chính xác các thông số vận hành theo thời gian thực (real-time), từ sản lượng, chất lượng cho đến định mức tiêu hao điện, nước và nhiên liệu.
Nhờ giải pháp công nghệ hiện đại này, ngay tại văn phòng làm việc, ban lãnh đạo công ty có thể nắm bắt chi tiết và liên tục tình hình hoạt động của nhà máy mà không cần trực tiếp có mặt tại từng khu vực sản xuất. Theo lộ trình, Công ty Cao su Phú Riềng dự kiến sẽ hoàn thành số hóa toàn bộ các công đoạn sản xuất ngay trong năm nay, tạo nền tảng vững chắc để tiếp tục ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào chuỗi vận hành từ năm 2027.
Bên cạnh đó, trong chiến lược hiện đại hóa hạ tầng logistics, công ty cũng đang từng bước tiến tới xây dựng mô hình nhà kho thông minh. Hệ thống kho mới này dự kiến sẽ tích hợp công nghệ quản lý tự động, cho phép sắp xếp, kiểm kê và xuất nhập hàng hóa một cách tối ưu, giúp giảm thiểu sai sót do con người, tiết kiệm không gian lưu trữ và gia tăng đáng kể tốc độ luân chuyển sản phẩm mủ cao su ra thị trường.
“Những năm gần đây, công nghệ tự động hóa đã thay đổi hoàn toàn diện mạo tại các nhà máy chế biến mủ cao su. Thay vì phương pháp thủ công tốn nhiều công sức như trước, nhiều công đoạn trọng yếu nay đã được số hóa và vận hành tự động.
Điển hình như hệ thống pha hóa chất tự động được đưa vào sử dụng từ năm 2022, cho phép người vận hành chỉ cần nhập thông số pH và lượng nước mong muốn, hệ thống sẽ tự động đo lường, điều chỉnh và pha trộn mà không cần công nhân phải trực tiếp mở van hay canh chỉnh bằng tay.
Bên cạnh đó, dây chuyền chế biến mủ tạp cũng được tích hợp màn hình giám sát trung tâm, giúp theo dõi liên tục các thông số thời gian thực về tần số mô-tơ, nhiệt độ thiết bị và tự động phát tín hiệu cảnh báo bằng âm thanh khi phát hiện bất thường.
Đặc biệt, tại công đoạn ra thùng và đưa sản phẩm vào thùng – nơi trước đây cần đến bốn công nhân trực tiếp thực hiện – nay đã được thay thế hoàn toàn bằng robot lập trình sẵn, giúp tối ưu hóa nhân lực và nâng cao đáng kể năng suất lao động.
Nhờ những bước tiến này, công nhân giờ đây chỉ cần ngồi tại phòng điều khiển để giám sát toàn bộ dây chuyền qua màn hình, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành cao su hướng tới sản xuất thông minh”, ông Đào Quang Đán nói.
Cuộc chuyển đổi công nghệ nhằm truy xuất nguồn gốc
Đứng giữa bạt ngàn vườn cao su tại Công ty Cao su Đồng Phú, thay vì những xấp sổ sách ghi chép cồng kềnh, người kỹ sư nay chỉ cần liên tục thao tác trên chiếc điện thoại thông minh để truy xuất nguồn gốc từng lô cao su thông qua một ứng dụng chuyên dụng. Hình ảnh sống động ấy chính là minh chứng rõ nét cho nỗ lực số hóa mạnh mẽ của ngành cao su Việt Nam, hướng tới mục tiêu minh bạch hóa chuỗi cung ứng ngay từ gốc rễ.
Đặc thù của ngành cao su là dữ liệu phát sinh liên tục tại hiện trường, từ lượng mủ thu mua hàng ngày ở nông trường cho đến các chuyến xuất kho thành phẩm. Trước đây, quy trình ghi chép và tổng hợp thủ công qua nhiều khâu thường gây ra tình trạng chậm trễ cùng nguy cơ sai lệch thông tin.
Giờ đây, bức tranh đó đã đổi thay hoàn toàn nhờ công nghệ. Đơn cử như ứng dụng di động do Tổng Công ty Cao su Đồng Nai tự phát triển trên hai nền tảng iOS và Android, đã số hóa toàn bộ chu trình canh tác — từ khâu tái canh, bón phân, phòng trừ sâu bệnh đến thu hoạch mủ. Nhờ cơ chế cho phép công nhân cập nhật dữ liệu trực tiếp tại hiện trường, hệ thống sẽ tự động đo lường tiến độ và kích hoạt tính năng nhắc lịch làm việc tự động.
Bên cạnh đó, Công ty Cao su Đồng Phú cũng đã ứng dụng bản đồ số để quản lý vườn cây, đồng thời triển khai quản lý hồ sơ và dữ liệu lao động bằng phương thức điện tử. Lợi thế lớn nhất của hệ thống này nằm ở khả năng đồng bộ dữ liệu theo thời gian thực. Bất kỳ biến động bất thường nào về sản lượng hay dịch bệnh đều được hệ thống cảnh báo ngay lập tức đến cấp quản lý để có phương án xử lý kịp thời.
Nhờ chuyển đổi số, các nhà quản lý đã có thể tối ưu hóa lịch thu hoạch, kiểm soát chặt chẽ hàng tồn kho và giảm thiểu tối đa lãng phí, từ đó nâng cao chất lượng nguyên liệu đầu vào cho quá trình chế biến. Đồng thời, việc số hóa bản đồ vườn cây và định danh địa lý từng lô đất cho phép minh bạch hóa toàn bộ hành trình của sản phẩm.
Không dừng lại ở việc tối ưu hóa quản lý nội bộ, ngành cao su Việt Nam còn đặc biệt chú trọng thực hiện các chứng chỉ theo tiêu chuẩn khắt khe của châu Âu nhằm đáp ứng yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và nâng cao khả năng tiếp cận thị trường. Đây chính là chìa khóa để đạt được các chứng nhận uy tín như FSC và PEFC — những "tấm vé vàng" giúp cao su Việt Nam vươn xa tới các thị trường xuất khẩu khó tính.
Sự minh bạch này được thể hiện rõ qua trải nghiệm thực tế: chỉ qua một thao tác quét mã đơn giản, khách hàng và đối tác quốc tế có thể kiểm tra trọn vẹn lịch sử mủ cao su. Từ danh tính công nhân khai thác, thời gian và quy trình vận chuyển, nhà máy chế biến, thời hạn lưu kho cho đến các hợp đồng liên quan đều hiển thị minh bạch.
Chính sự minh bạch từ gốc rễ công nghệ này là lời cam kết mạnh mẽ nhất về sự phát triển bền vững và chất lượng vượt trội của thương hiệu cao su Việt Nam trên trường quốc tế.
Theo ông Huỳnh Kim Nhựt, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cao su Phước Hòa, nhằm giải quyết triệt để bài toán dữ liệu rời rạc vốn tồn tại nhiều năm qua, công ty đã triển khai ứng dụng quản lý vườn cây dựa trên nền tảng bản đồ GIS (hệ thống thông tin địa lý), cho phép hiển thị trực quan toàn bộ các lô cao su dưới dạng đa giác trên bản đồ vệ tinh. Hệ thống tích hợp định vị gps giúp phát hiện và xử lý sớm các sự cố sâu bệnh, ngập nước hay cháy vườn cây.
Bước đi chiến lược này không chỉ chuẩn hóa quản trị nội bộ mà còn tạo ra cầu nối vững chắc để cao su việt nam vươn tầm quốc tế, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về môi trường và truy xuất nguồn gốc của toàn cầu.
Trong phương thức canh tác truyền thống, việc quản lý hàng ngàn hécta cao su trải rộng trên nhiều địa bàn thường đối mặt với tình trạng chồng chéo thông tin, chậm trễ trong báo cáo và khó kiểm soát chính xác biến động tại từng ô lô. Sự ra đời của nền tảng bản đồ gis kết hợp hình ảnh vệ tinh độ phân giải cao đã thay đổi hoàn toàn bức tranh vận hành.
Mỗi nông trường, mỗi lô cao su nay được số hóa và quy hoạch thành các vùng đa giác (polygon) khép kín trên không gian số. hệ thống định vị GPS tích hợp cho phép đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật định vị chính xác vị trí hiện trường ngay trên thiết bị di động. Mọi diễn biến từ sinh trưởng của cây, tình trạng lá, độ ẩm đất cho đến các nguy cơ phát sinh sâu bệnh đều được cập nhật theo thời gian thực.
Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như ổ dịch bệnh, khu vực ngập úng sau mưa bão hoặc nguy cơ cháy rừng trồng, hệ thống lập tức phát cảnh báo định vị tọa độ, giúp ban quản lý nhanh chóng điều động lực lượng xử lý từ sớm, từ xa, ngăn chặn thiệt hại diện rộng.
“Sự kết hợp giữa công nghệ GIS, định vị GPS, mã vạch truy xuất nguồn gốc và các ứng dụng di động thông minh đang từng bước định hình diện mạo mới cho ngành nông nghiệp công nghệ cao tại việt nam. Khách hàng quốc tế giờ đây, chỉ thông qua một thao tác quét mã QR đơn giản, có thể kiểm chứng toàn bộ hành trình của mủ cao su, từ tọa độ địa lý của lô cây được khai thác, danh tính người công nhân chăm sóc, quy trình chế biến tại nhà máy đạt chuẩn ISD, cho đến thời gian lưu kho và vận chuyển.
Sự minh bạch toàn diện giúp củng cố niềm tin vững chắc từ các đối tác nước ngoài, đồng thời gia tăng đáng kể giá trị cho kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Trong định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số quốc gia, việc các doanh nghiệp cao su chủ động ứng dụng công nghệ không gian địa lý thể hiện rõ năng lực nội sinh, giúp ngành sẵn sàng vượt qua thách thức và nắm bắt cơ hội bứt phá trong kỷ nguyên số”, ông Huỳnh Kim Nhựt nhận định.
.jpg)