Đưa AI vào lớp mỹ thuật, làm sao vẫn phát huy được tính sáng tạo của trẻ?

AI đưa công nghệ vào tiết học mỹ thuật

Tại Trường tiểu học Hoàng Diệu (Hà Nội) và Trường TH-THCS-THPT Thanh Bình (TP.HCM), các tiết hội giảng có ứng dụng AI trong giáo dục tạo không khí mới cho lớp học.

Ở môn Mỹ thuật khối 3, hình ảnh trực quan được tạo hoặc hỗ trợ bởi AI giúp học sinh dễ hình dung những nội dung vốn trừu tượng. Các em có thể vừa thực hành vẽ tay, vừa trải nghiệm tạo tác phẩm kỹ thuật số bằng những phần mềm có hỗ trợ AI.

Một số ứng dụng cho phép biến ảnh chụp thành tranh vẽ hoặc tạo hình ảnh từ mô tả. Những trải nghiệm này kích thích sự tò mò, giúp học sinh có thêm cách tiếp cận với bài học và mạnh dạn thử nghiệm các ý tưởng mới.

AI cũng có thể hỗ trợ giáo viên xây dựng hình ảnh minh họa, trò chơi nghệ thuật và các thử thách sáng tạo. Với những học sinh còn hạn chế về kỹ năng vẽ, công nghệ có thể gợi ý nội dung hoặc bài tập phù hợp hơn với trình độ, giúp các em có thêm cơ hội theo kịp lớp.

Các công cụ chuyển đổi văn bản thành giọng nói hoặc tạo nội dung bằng hình ảnh cũng có thể hỗ trợ học sinh có nhu cầu đặc biệt tiếp cận bài học thuận lợi hơn.

Qua đó, học sinh tiểu học bước đầu làm quen với công nghệ, phát triển tư duy số và khả năng tương tác với các công cụ hiện đại. Công nghệ không còn chỉ xuất hiện trong những giờ học tin học mà bắt đầu đi vào những môn học đòi hỏi trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo.

Nhưng AI trong mỹ thuật không chỉ là câu chuyện tạo ra một bức tranh đẹp hơn.

Một nhóm bạn trẻ người Việt tại Úc đang thử một hướng tiếp cận khác với Adimi - công cụ được thiết kế để hỗ trợ học sinh quan sát, suy nghĩ và nhìn lại chính tác phẩm mình tạo ra.

Dự án vừa được giới thiệu tại SITUATION 2026, hội thảo đổi mới sáng tạo AI do Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT), Intelligence Development Lab và Canberra Innovation Network tổ chức tại Canberra, Úc.

17 thành viên của nhóm Adimi bắt đầu phát triển dự án từ tháng 4/2026. Chị Nguyễn Thị Minh Hiển, thạc sĩ giáo dục Đại học Sydney, đại diện nhóm, cho biết ý tưởng xuất phát từ một khoảng trống trong quá trình học mỹ thuật.

Theo chị Hiển, học sinh hiện có thể dễ dàng tìm video hướng dẫn hoặc tài liệu dạy vẽ trên mạng. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành một tác phẩm, các em không phải lúc nào cũng có giáo viên hoặc người có chuyên môn quan sát chính bức tranh đó, đặt câu hỏi và giúp các em hiểu rõ hơn về quá trình mình vừa thực hiện.

“Khoảng trống này càng rõ ở những khu vực học sinh khó tiếp cận giáo viên mỹ thuật hoặc các lớp học chuyên biệt. Từ đó, nhóm đặt câu hỏi liệu AI có thể hỗ trợ phần phản hồi này mà không lấy đi quá trình sáng tạo của học sinh hay không”, chị Hiển nói.

Từ đó, Adimi được phát triển theo nguyên tắc học sinh làm trước, AI hỗ trợ sau.

Học sinh tự chọn ý tưởng, xác định điều muốn thể hiện, quyết định bố cục, màu sắc, thực hiện nét vẽ và chỉnh sửa tác phẩm. AI không tham gia tạo tranh, cũng không quyết định học sinh phải vẽ như thế nào.

Theo chị Hiển, mỹ thuật không chỉ là tạo ra một sản phẩm đẹp. Quá trình học còn giúp trẻ quan sát, lựa chọn, giải thích ý tưởng, nhận biết khoảng cách giữa điều mình dự định và điều mình thực sự tạo ra, từ đó tự điều chỉnh cách làm.

Vì vậy, AI trong mô hình Adimi không tạo tranh mẫu để học sinh sao chép, không vẽ lại tác phẩm và không tự hoàn thiện phần còn thiếu. Sau khi nhận phản hồi, học sinh vẫn là người quyết định giữ nguyên, chỉnh sửa hay phát triển tác phẩm theo cách riêng.

Với học sinh ở vùng sâu, vùng xa hoặc nơi còn hạn chế điều kiện tiếp cận giáo viên mỹ thuật, nhóm kỳ vọng Adimi có thể bổ sung một kênh phản hồi cho quá trình sáng tạo.

Mục tiêu không phải tạo ra một bức tranh tốt hơn nhờ AI mà là giúp học sinh hiểu hơn về chính tác phẩm mình đã tạo ra.

Từ trẻ học mỹ thuật đến sinh viên làm việc với AI

Xu hướng đưa công nghệ vào giáo dục nghệ thuật không chỉ dừng ở bậc tiểu học. Tại Singapore, nhiều cơ sở đào tạo nghệ thuật đang mở rộng chương trình theo hướng kết hợp kỹ năng sáng tạo với công nghệ.

Tree Art, một thương hiệu giáo dục nghệ thuật có hơn 10 cơ sở tại Singapore, ghi nhận số học viên tăng gấp đôi kể từ năm 2022.

Giám đốc Tài chính Teh Chun Sem cho biết Tree Art muốn đưa nghệ thuật ra khỏi không gian lớp học truyền thống. Học viên có thể tham gia các buổi vẽ ngoài trời tại vườn thú, bảo tàng, các cuộc thi hoặc hoạt động biểu diễn nghệ thuật trên đường phố.

Trung tâm cũng tích hợp những kỹ năng như in 3D và robot vào bài học để đáp ứng nhu cầu của phụ huynh về công nghệ.

Theo ông Teh, trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo hình thành trong quá trình học nghệ thuật có thể được áp dụng vào nhiều lĩnh vực, không chỉ trong các công việc liên quan đến nghệ thuật.

Tại ARTARY, trung tâm chuyên đào tạo kỹ năng vẽ, phát triển tư duy sáng tạo và nghệ thuật kỹ thuật số, số học viên tăng 30% trong 3 năm trở lại đây.

Giám đốc Vanessa Seng cho rằng nghệ thuật giúp trẻ phát triển tư duy sáng tạo. Trung tâm hiện có các khóa nghệ thuật kỹ thuật số dành cho người lớn và đang xem xét đưa AI vào lớp học để hỗ trợ phân loại tác phẩm, xây dựng hồ sơ năng lực, giải thích ý tưởng và giúp học viên chuẩn bị, tổ chức triển lãm cá nhân.

Trong khi đó, The Art People dự định đưa vẽ minh họa, hoạt hình và mô hình 3D vào các lớp học từ tháng 10.

Những thay đổi này cho thấy ranh giới giữa nghệ thuật và công nghệ ngày càng thu hẹp. Với học sinh, đó có thể là những trải nghiệm đầu tiên với công cụ số. Nhưng khi bước vào bậc học chuyên ngành, yêu cầu sẽ cao hơn: người học không chỉ biết sử dụng AI mà còn phải biết kiểm soát công cụ và chịu trách nhiệm về sản phẩm của mình.

Đây cũng là vấn đề đặt ra với sinh viên các ngành Mỹ thuật, Thiết kế và Kiến trúc.

Trao đổi với Một Thế Giới, ThS. Phí Huyền, giảng viên Khoa Thiết kế sáng tạo, Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội, cho rằng việc sử dụng AI trong học tập và làm việc là cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Theo bà, để khai thác tốt AI trong lĩnh vực Mỹ thuật, sinh viên cần có kiến thức về công nghệ thông tin, sử dụng thành thạo những ứng dụng cần thiết nhưng đồng thời phải xây dựng nền tảng chuyên ngành vững chắc. Quan trọng hơn, sinh viên cần có khả năng đánh giá và điều chỉnh sản phẩm do AI hỗ trợ.

AI có thể giúp người học tiết kiệm thời gian, mở rộng nguồn ý tưởng và hỗ trợ quá trình thiết kế. Nhưng công cụ chỉ phát huy hiệu quả khi người sử dụng hiểu mình muốn tạo ra điều gì và đủ kiến thức để nhận biết sản phẩm nào phù hợp.

Từ lớp học của học sinh tiểu học đến giảng đường của sinh viên mỹ thuật, điều quan trọng là người học sử dụng AI như thế nào. Ở tuổi nhỏ, đó là khả năng quan sát, đặt câu hỏi và tự tin thử nghiệm. Khi trở thành sinh viên, đó là năng lực chuyên môn, tư duy phản biện và khả năng kiểm soát công nghệ.